Türkiye Uzay Ajansı

Türkiye Uzay Ajansı (TUA), Aralık 2018’de 23 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle kurulmuş bir devlet kurumudur. Ajans, Türkiye'nin uzay stratejilerini belirlemek ve uygulamakla görevlidir. TUA’nın üç ana faaliyet alanı Millî Uzay Programı, eğitim ve sosyal farkındalık çalışmaları, ile uluslararası iş birlikleridir. Bu alanların her biri kendi alt başlıklarıyla planlanmakta ve yürütülmektedir.

Kuruluş

Türkiye Uzay Ajansı (TUA), 13 Aralık 2018 tarihli 23 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kurulmuştur. Kararname uyarınca TUA, tüzel kişiliğe haiz, idari ve mali özerkliğe sahip, özel bütçeli bir devlet kuruluşu olarak Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na bağlı şekilde faaliyet göstermektedir. Ajansın merkezi Ankara’dadır. Kuruluşundan itibaren TUA, Cumhurbaşkanlığınca belirlenen uzay politikaları doğrultusunda “Millî Uzay Programı”nı hazırlamak ve uygulamak, uzay ve havacılık bilim ve teknolojileri alanındaki orta ve uzun vadeli stratejileri belirlemek görevini üstlenmiştir. Ajansın tarihçesinde, yerli uydu geliştirme ve uzay teknolojileri projeleri gibi pek çok ulusal girişim yer almakla birlikte, yasal kuruluş tarihi olarak 2018 yılı öne çıkmaktadır.

Türkiye Uzay Ajansı Kurumsal Kimlik Logo, (Kaynak: TUA)

Hukuki ve Kurumsal Dayanak

TUA’nın kuruluşu ve yetkileri, 23 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenlenmiştir. Bu Kararnameye göre Ajans, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile ilgili bir kuruluş olup özel bütçeli ve özerk bir yapıya sahiptir. Kararnamede, Ajansın tanımları ve görev tanımları yer almakta; hükümet politikalarına uygun olarak Millî Uzay Programı hazırlamak, stratejik planlar oluşturmak, insan kaynağı altyapısı kurmak gibi görevler öncelikli yetkiler arasında sayılmaktadır. Kanun niteliğindeki bu Kararname’de ayrıca bütçe esasları, personel istihdamı, destek ve burs uygulamaları düzenlenmiştir. Ajans, Resmî Gazete’de yayımlanan bu Kararname ile uluslararası uzay anlaşmaları (örneğin BM Uzay Antlaşmaları) kapsamında verilen yükümlülükleri de koordine etmekle görevlendirilmiştir.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve TUA Kurumsal Kimlik Logo Seti, (Kaynak: TUA)

Organizasyon Yapısı

TUA’nın organ ve birimleri arasında Yönetim Kurulu ve Başkanlık birimleri ile gerektiğinde açılacak hizmet birimleri yer almaktadır. Yönetim Kurulu, Ajansın en üst karar organıdır ve başkan dahil yedi üyeden oluşur. Kurulun başkanı aynı zamanda Ajans Başkanı’dır. Yönetim Kurulu üyelerinin görev süresi üç yıldır ve görev süreleri dolanlar yeniden atanabilir. Kurul her ay en az bir kez toplanır; toplantılarda karar yeter sayısı dört üyedir. Yönetim Kurulu, stratejik plan, performans programı, bütçe ve faaliyet raporlarını onaylamak; birimlerin teşkilat şemasını belirlemek; insan kaynakları politikalarını oluşturmak; çalışma sonuçlarını değerlendirmek ve gerektiğinde yurt içi/yurt dışında yeni ofisler açılmasına karar vermek gibi görevleri yürütür. Başkanlık organı ise başkan ve iki başkan yardımcısından oluşur. Ajans Başkanı, Ajans’ı dışarıda temsil etmek, Yönetim Kurulu’na başkanlık etmek ve Kurul kararı doğrultusunda Ajansın günlük yönetimini gerçekleştirmekle yükümlüdür. Başkan yardımcıları, Başkan tarafından verilen görevleri yürütmekle sorumludur. TUA başkanları ve yönetici personeli, 375 sayılı KHK’nın ek hükümleri uyarınca belirli makam derecelerinden atanır ve haklar elde eder. Kasım 2023 itibarıyla Türkiye Uzay Ajansı Başkanı olarak Yusuf Kıraç görev yapmaktadır; Kıraç, 7 Ekim 2023 tarihli ve 32332 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararı ile atanmıştır.

Yönetim Kurulu

Kurul Başkanı

• Yusuf Kıraç

Kurul Üyeleri

• Alper Gezeravcı
• Mustafa Arif Karabeyoğlu
• Elvan Kuzucu Hıdır
• Alper Güzel
• Mustafa Mehmet Nefes
• İsmail Doğan

Kurumsal Yapı ve Yönetim

• Yönetim Organları: Yönetim Kurulu ve Başkanlık
• Yönetim Kurulu: 7 üyeden oluşur; Ajans Başkanı Kurul’a başkanlık eder
• Ajans Başkanı: Yusuf Kıraç (göreve başlama tarihi: Ekim 2023)
• Personel Yapısı: Kamu görevlileri, uzman kadrosu ve geçici görevlendirilen teknik personel
• İstihdam Statüsü: 375 sayılı KHK ve Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri hükümlerine tabi

Görev ve Yetki

TUA’nın görevleri geniş bir alana yayılmıştır. Başlıca yetki ve sorumluluklar, kararnamede sayılan maddelerle şu şekilde özetlenebilir:

Stratejik Planlama ve Program Hazırlama

Cumhurbaşkanınca belirlenen politikalar doğrultusunda Millî Uzay Programı’nı hazırlamak ve uygulamaya koymak; uzay ve havacılık bilim-teknolojilerinde orta ve uzun vadeli hedefler, performans ölçütleri ve kaynak dağılımını içeren stratejik planlar oluşturmak Yönetim Kurulu, bu plan ve programları onaylar ve izler.

Hukuki Düzenlemeler ve Standartlar

Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) ve Bilgi Teknolojileri Kurumu çerçevesindeki frekans/yörünge tahsisleri dışındaki yurt içi düzenlemeleri yapmak; uzaya ait hakların kullanılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek; ulusal yükümlülükleri yerine getirmek amacıyla gerekli sözleşmeleri imzalamak

Uzay Araçları ve Lisanslama

Ticari, bilimsel ya da araştırma amaçlı uydu ve roket fırlatmaları ile insanlı veya insansız uzay yolculukları gibi operasyonları yürütmek veya koordine etmek; kamu ve özel sektöre ait uyduların yörüngeye yerleştirilmesi, fırlatma ve geri dönüş işlemleri için izin vermek ve koordinasyonu sağlamak. Yurtdışına yapılan fırlatma ve yerleştirme bildirimlerini kayda almak da TUA’mnın sorumluluğundadır.

Teknolojik ve Bilimsel Ar-Ge

Uzay araçları, yer sistemleri, fırlatma araçları, simülatörler gibi donanım ve yazılımların tasarım, üretim, entegrasyon ve test projelerini desteklemek, bizzat plan ve finanse etmek. TÜBİTAK işbirliğiyle uzay ve havacılık teknolojilerinde Ar-Ge projelerine çağrılar açmak ve destek sağlamak.

Altyapı ve Sistem Yönetimi

Kamu ve özel sektörün geliştirdiği uzay ve havacılık teknolojileri ile yer sistemlerinin tasarımından üretimine, test ve entegrasyonuna kadar tüm faaliyetleri düzenlemek, izlemek ve gerektiğinde yetkilendirme yapmak. Uzaydan elde edilen verilerin, afet yönetimi, güvenlik, tarım ve çevre gibi kamusal amaçlarla kullanımı için ilgili kurumlarla koordinasyonu sağlamak.

Eğitim, İletişim ve Destek

Uzay bilimlerine yönelik kamuoyu ilgisini artırmak, eğitim ve etkinliklerle nitelikli insan kaynağı yetiştirilmesine öncülük etmek; Ajans faaliyetleriyle ilgili yayın, seminer ve etkinlikler düzenlemek. Ayrıca, burs ve doktora programları aracılığıyla genç araştırmacılara destek sağlamak için TÜBİTAK üzerinden burs çağrıları açmak da Ajans’ın görevlerinden biridir.

Uluslararası İş Birlikleri ve Hukuk

Uzay hukukundaki gelişmeleri izlemek, uluslararası kuruluş ve ağlarla işbirliği yapmak; BM UBAKK (COPUOS) gibi uluslararası oluşumlarda Türkiye’yi temsil etmek; TUA faaliyet alanına giren konularda ikili ve çok taraflı anlaşmalar ve projeler yürütmek

Faaliyet Alanları

Görevler çerçevesinde TUA; uydu ve roket fırlatmalarının düzenlenmesi, uzay teknolojileri geliştirme, uydu haberleşme ve gözlem sistemleri kurma, yer kontrol istasyonları işletme gibi teknik alanlarda faaliyet gösterir. Ayrıca uzayda gözlem yapan yer sistemlerinin kamu yararına işletilmesi, milli savunma ve güvenlik kapsamında uzay verilerinin kullanımı, uzay hukuku çalışmalarının yürütülmesi ve ulusal standartların belirlenmesi de Ajansın alanına dahildir. Eğitim ve kapasite geliştirme faaliyetleriyle STEM alanlarında insan kaynağı yetiştirmek, halka açık uzay programları düzenlemek ve genç bilim insanlarına destek sağlamak, Ajansın faaliyet programında yer alan diğer önemli alanlardır.

Bütçe ve Mali Kaynak

TUA özel bütçeli bir kuruluş olup gelirlerinin önemli bir kısmı Genel Bütçe’den ayrılan ödeneklerle karşılanır. Kuruluşun gelir kaynakları arasında, yapılacak uzay faaliyetleri için alınan izin ücretleri, danışmanlık hizmetlerinden elde edilen gelirler, patent ve lisans gelirleri ile bağış ve yardım gibi kalemler bulunur. Ayrıca, Ajans bütçesine TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü (UZAY) geliri üzerinden bir önceki yılın %20’si, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü gelirlerinden aktarılan %20’lik pay gibi ek destekler sağlanmaktadır. Unspent (harcanmayan) ödenekler de bir sonraki yıla devredilebilir. Örnek olarak, TUA’nın 2024 yılı bütçe tahmini yaklaşık 1,57 milyar TL olarak belirlenmiştir. Yönetim Kurulu, Başkanlıkça hazırlanan bütçeyi onaylayarak uygulamaya koyar.

İnsan Kaynakları

Ajans personeli, esasen mevcut kamu kurumlarından geçici görevlendirme yoluyla sağlanabilmektedir; gerekli hallerde 375 sayılı KHK’nın öngördüğü koşullarla yerli veya yabancı uzman da istihdam edilebilir. 2019’da yapılan bir düzenlemeyle Ajans kadrolarına Uzay Teknolojileri Uzmanı ve Uzay Teknolojileri Uzman Yardımcısı unvanları eklenmiştir. Başkan ve Başkan Yardımcılarının maaşları ise ilgili KHK’larda belirlenen üst kademe yöneticilere denk kabul edilmiştir. TUA, insan kaynağı ihtiyaçlarına yönelik olarak TÜBİTAK işbirliğiyle burs programları düzenler ve Ar-Ge projelerine çağrılar açar. Böylece kurum, uzman eğitimine ve nitelikli mühendis, bilim insanı yetiştirmeye de katkı sağlar.

Millî Uzay Programı

Millî Uzay Programı (MUP), Türkiye’nin önümüzdeki on yıl için uzay politikaları konusundaki vizyon, strateji, hedef ve projelerini içeren bir yol haritasıdır. 2022–2030 dönemini kapsayacak şekilde TUA tarafından hazırlanan Milli Uzay Programı Strateji Belgesi Resmî Gazete’de yayımlanmış olup, programın hedefleri ve bileşenleri bu belgede ayrıntılı olarak tanımlanmıştır. Programın temel amaçları arasında Türkiye’de öne çıkacak uzay teknolojilerinin ve altyapılarının geliştirilmesi, dışa bağımlılığın azaltılması, uzay faaliyetlerinin ülke kalkınmasında araç olarak kullanılması, mevcut başarıların milli teknolojilere dönüştürülmesi, insanlığın bilimsel birikimine katkı sağlanması ve toplumda uzay farkındalığının artırılması sayılmaktadır.

Milli Uzay Programı, (Kaynak: TUA)

Millî Uzay Programı kapsamında planlanan başlıca projeler arasında şunlar yer almaktadır:

• Ay Araştırma Programı (AYAP): İlk aşamada (AYAP-1) temel uzay teknolojilerinin (örneğin seviye kontrol yazılımları, haberleşme, otonomi, itiş motorları) test edilmesi; bu aşamanın 2023 sonuna kadar tamamlanması hedeflenmiştir. İkinci aşamada milli fırlatma aracıyla Ay’a gönderilecek AYAP-2 aracı ile 2028’de Ay’a yumuşak iniş yapılarak yüzeyde bir gezen araç (rover) ile bilimsel araştırmalar gerçekleştirilecektir. Başarılı olması durumunda bu deneyimden hareketle Mars, asteroit vb. gelecekteki görevler planlanacaktır.
• Yerli Uydu Geliştirme Programı: Uydu üretim faaliyetlerinin tek bir çatı altında toplanması ve dünya ile rekabet edebilecek uluslararası bir uydu markası oluşturulması hedeflenmektedir. TUA koordinasyonunda ilgili kurum ve kuruluşların katılımıyla yerli uydu geliştirilecek, yer kontrol altyapısı ve üretim yetenekleri güçlendirilecektir.
• Bölgesel Konumlama ve Zamanlama Sistemi (BKZS): Küresel konumlama uydu sistemlerine (GNSS) muhtemel kesintiler nedeniyle kritik ihtiyaçları karşılayacak alternatif bir bölgesel PZYS kurulması amaçlanmaktadır. Bu programda öncelikli olarak GNSS kesintilerine karşı ülkenin konumlama-timing ihtiyacını en az düzeyde etkilenerek sürdürebilmesi, kullanıcılara daha yüksek doğruluk ve erişilebilirlik sunulması hedeflenmektedir.
• Uzaya Erişim ve Uzay Limanı: Milli fırlatma aracı ve ilgili altyapının geliştirilmesiyle uzaya erişim sağlanması planlanmaktadır. Ülke içinde yapılacak bir uzay limanı (fırlatma üssü) ile yörüngeye uydu fırlatma kapasitesi kazanılması öncelikli projelerdendir.
• Uzay Nesneleri Yerden Takibi ve Uzay Havası: Uzayda faaliyet gösteren uyduların ve nesnelerin izlenmesi ile uzay hava olaylarının (örn. güneş fırtınaları) takibi için gözlem altyapılarının kurulması; böylece uzay güvenliği ve uydu emniyeti konularında yerli yetkinliklerin artırılması hedeflenmektedir.
• Uzay Sanayi Ekosistemi: Uzay teknoloji firmaları ve Ar-Ge merkezlerinin gelişmesine yönelik destekler planlanmış, uzay teknolojileri geliştirme bölgesi oluşturulması çalışmaları başlatılmıştır. Tüm bu faaliyetler, Türkiye’de uzay sanayisinin alt yapısını güçlendirerek verimliliğe ve istihdama katkı sağlayacaktır.
• Uzay Bilim, Keşif ve İnsan Kaynağı: Uzay bilimleri, araştırma araçları ve insanlı uzay misyonlarına yönelik projeler yürütülecek; gençlerin ve araştırmacıların uzay alanına yönlendirilmesi için eğitim programları yapılacaktır. Türk Astronot ve Bilim Misyonu Programı ile (2021 ve sonrasında) Türkiye’nin ilk astronotunu uzaya göndermesi planlanmaktadır.

Millî Uzay Programı’nın resmi belgesi 2022 yılı sonunda yayımlanmış olup, TUA web sitesinde detayları ulaşılabilir. Program, bu şekilde bütünsel bir ekosistem yaklaşımıyla insandan teknolojiye, uluslararası iş birliğinden altyapı tesislerine dek pek çok bileşeni kapsayan hedefler içermektedir.

Milli Uzay Programı - Tuva Cihangir Atasever, (Kaynak: TUA)

Fotoğrafta, bir mühendislik veya havacılık ortamında bulunan Tuva Cihangir Atasever, elindeki bir cihaz veya ekipmanla ilgilenirken görülmektedir. Görüntü, teknik bir hazırlık ya da simülasyon sürecini belgelemektedir.

Milli Uzay Programı - Alper Gezeravcı, (Kaynak: TUA)

Fotoğrafta, Alper Gezeravcı bir uzay aracı modül simülatörü içinde yer almaktadır. Görüntü, bir eğitim, test ya da prosedür uygulama faaliyetini belgelemekte olup, uzay görevleriyle ilgili bir hazırlık sürecine işaret etmektedir.

^{Uzay Görevine Hazırlık: Eğitim ve Test Süreci Görüntüleri, (Kaynak:} TUA⁾

T.C. Türkiye Uzay Ajansı (TUA) tarafından yayımlanan bu video, uzay görevine hazırlık sürecine dair çeşitli eğitim ve test aşamalarını belgelemektedir. Görüntülerde, astronot adaylarının simülasyon ortamlarında gerçekleştirdiği uygulamalı eğitimler, yer destek ekipleriyle yürütülen koordinasyon çalışmaları ve teknik test anları yer almaktadır. Video, görev öncesi prosedürlerin, ekipman kullanımının ve çevresel koşullara adaptasyon sürecinin bir parçası olarak değerlendirilmekte olup, operasyonel hazırlık sürecine dair görsel içerik sunmaktadır.

Eğitim ve Sosyal Farkındalık Çalışmaları

TUA, kamuoyunun uzay ve havacılık konularına ilgisini artırmak ve gelecek kuşakları bu alana yönlendirmek amacıyla çeşitli eğitim ve farkındalık faaliyetleri yürütmektedir. Ajansın resmi web sitesinde, öğrenciler ve eğitimciler için hazırlanan uzay kaynaklarına (STEM odaklı eğitici materyaller, etkinlik önerileri) yer verilmektedir. Örneğin, farklı yaş grupları için uzay temalı boyama kitapları, evde yapılabilecek küçük roket ve uydu projeleri (örneğin kâğıttan roket yapımı, takımyıldız atlası hazırlama, küp uydu tasarım rehberleri) ile lise ve üniversite öğrencilerine yönelik proje fikri dokümanları sunulmuştur. Bu materyallerin amacı, uzay bilimlerine karşı olumlu tutum geliştirmek ve gençleri uzay-tıp mühendisliği gibi STEM alanlarına teşvik etmektir. TUA ayrıca yarışma ve etkinliklere destek vermektedir. Örneğin 2024 yılında Milli Eğitim Bakanlığı ile iş birliği içinde, Türkiye’nin “İnsanlı İlk Uzay Yolculuğu” temalı resim yarışması (ilkokul düzeyinde) ile “Sıradaki Astronot Ben Olmalıyım” konulu kompozisyon yarışması (ortaokul düzeyinde) düzenlenmiştir. Bu yarışmalar gençlerin uzay alanına ilgisini artırmayı amaçlamaktadır. Burs ve eğitim programları da sosyal farkındalık çalışmalarının parçasıdır. TUA, üyesi olduğu APSCO (Asya-Pasifik Uzay İşbirliği Örgütü) aracılığıyla Türkiye’ye yüksek lisans ve doktora bursu programları sağlamaktadır. Örneğin 2022 yılı için APSCO ve Çin Hükümeti iş birliğiyle uzay iletişimi, uzaktan algılama ve küçük uydu teknolojileri alanlarında Beihang Üniversitesi’nde lisansüstü burs başvuruları alınmıştır. Benzer şekilde 2024’te TUA, Beijing Teknoloji Enstitüsü’nde yüksek lisans ve doktora bursları için başvuru çağrısı yapmıştır. Bu programlarda başarılı adayların eğitimleri APSCO tarafından desteklenmektedir.

Bunların yanı sıra TUA; okullarda seminerler, gözlemevleri, yaz kampları ve bilim festivalleri gibi etkinliklere de katkı sağlamayı planlamakta; sosyal medya ve yayınlarla uzay konularında halkı bilgilendirmeyi sürdürmektedir. Eğitim ve farkındalık faaliyetlerinin amacı, hem insan kaynağı kapasitesini artırmak hem de uzay teknolojilerinin topluma tanıtımını sağlamaktır.

Çalışmalar:

• Eğitim materyalleri (örneğin kâğıttan roket rehberi, uzay boyama kitabı)
• Ortaokul ve lise öğrencilerine yönelik yarışmalar (resim, kompozisyon)
• Öğrenciler ve öğretmenler için STEM temelli etkinlik önerileri
• Üniversite öğrencileri için proje destekleri
• APSCO ve Çin üniversiteleriyle lisansüstü burs çağrıları
• Bilim festivalleri ve uzay temalı etkinliklere katkı

Ulusal ve Uluslararası İş Birlikleri

TUA, Türkiye’nin uzay alanındaki politikalarını gerçekleştirirken çok sayıda kurum ve kuruluşla iş birliği yapar. Yurt içinde TÜBİTAK, TUSAŞ, ROKETSAN, TÜBİTAK UZAY, savunma sanayi şirketleri ve üniversitelerle ortak projeler yürütülür. Uluslararası düzeyde ise Türkiye Uzay Ajansı çeşitli organizasyonlara üyedir. Bunlar arasında Asya-Pasifik Uzay İşbirliği Örgütü (APSCO) sayılabilir; Türkiye, Çin, Pakistan, Endonezya, Bangladeş, Peru, İran, Moğolistan ve Tayland ile birlikte APSCO’nun kurucu üyelerindendir. Ayrıca Türkiye, Uluslararası Uzay Federasyonu’na (IAF) 2009’da üye olmuş, COPUOS ve COSPAR gibi küresel platformlarda aktif rol alarak ülkemizin uzay çalışmalarını temsil etmektedir. Bu tür uluslararası iş birlikleri sayesinde TUA, bilgi paylaşımı, teknoloji transferi ve insan kaynağı geliştirme alanlarında küresel fırsatlardan faydalanmayı amaçlar.

Tüm bu yapısıyla Türkiye Uzay Ajansı, kuruluş yasası çerçevesinde uzay programlarının planlanması, koordinasyonu ve denetimi görevlerini yürütür; uzay faaliyetlerinin düzenlenmesi ve desteklenmesinde merkezi bir rol oynar.

Üyelikler:

• BM Uzayın Barışçıl Amaçlarla Kullanımı Komitesi (COPUOS)
• Asya-Pasifik Uzay İşbirliği Örgütü (APSCO)
• İslam Ülkeleri Uzay Ağı (ISNET)
• Uluslararası Uzay Federasyonu (IAF)
• Eurisy, COSPAR, IAA

İkili İş Birlikleri:

Japonya, Çin, Kazakistan, Azerbaycan, Pakistan, Macaristan vb.

Özel Sektör Görüşmeleri:

SpaceX, Axiom Space, Rocket Lab, Blue Origin

Türkiye, COPUOS (Birleşmiş Milletler Uzayın Barışçıl Amaçlarla Kullanımı Komitesi) üyesi olarak 1977’den beri beş adet uzay anlaşmasının taraflarından biridir. TUA da bu komite toplantılarına katılarak Türkiye’nin uzay hukuku ve iş birliği konularındaki tutumunu koordine etmektedir.

Buna ek olarak, TUA üyesi olduğu başlıca uluslararası kuruluşlar şunlardır: Asya-Pasifik Uzay İşbirliği Örgütü (APSCO) – Türkiye, örgütün dokuz kurucu üyesinden biridir ve katılım sözleşmesini 1 Haziran 2006’da imzalamıştır; İslam Ülkeleri Arası Uzay Bilimleri Ağı (ISNET) – İİT üyesi ülkeler arasında kurulan bu ağın 1987’deki kurucu üyeleri arasında Türkiye de yer almıştır; Avrupa Uzay Yılı Kuruluşu (Eurisy) – Türkiye 2007’de TÜBİTAK aracılığıyla Eurisy’e katılmıştır; Uluslararası Uzay Federasyonu (IAF) – Türkiye 2009’da TÜBİTAK temsilciliğinde üye olmuştur; bunların yanı sıra COSPAR, IAA gibi bilimsel kuruluşlarda da iş birlikleri mevcuttur. Bu üyelikler, Türkiye’nin uluslararası uzay projelerine dahil olmasını, bilgi ve teknoloji paylaşımını artırmasını sağlayan platformlar sunmaktadır.

Bunun yanı sıra TUA, çeşitli ülkelerle doğrudan iş birlikleri geliştirmektedir. 2020 yılı ve sonrasında Ukrayna, Macaristan ve Kazakistan ile ikili uzay iş birliği anlaşmaları imzalanmış; Japonya, Pakistan, Azerbaycan, Rusya, Endonezya ve Çin gibi ülkelerle de benzer mutabakat metinleri hazırlanmıştır. Ayrıca SpaceX, Blue Origin, Axiom, Lockheed Martin, Rocket Lab gibi uluslararası uzay şirketleri ile proje bazlı görüşmeler yapılmış; bu firmalarla teknoloji geliştirme ve ortak görevler konusunda iş birliği fırsatları değerlendirilmiştir. Öte yandan Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ile ilişkiler de TUA gündemindedir: 2020’de sektör paydaşlarıyla ESA üyeliği imkânlarını inceleyen bir çalışma raporu hazırlanmıştır.

Bu kapsamlı uluslararası iş birlikleri, Türkiye’nin uzay çalışmalarında bilgi birikimini artırırken, diğer ülkelerle ve uluslararası kuruluşlarla karşılıklı fayda sağlayacak projeler geliştirilmesine olanak vermektedir. TUA’nın koordine ettiği bu çabalar sayesinde Türkiye, dünya uzay toplumunun aktif bir üyesi olarak konumunu güçlendirmektedir.

Türkiye Uzay Ajansı Projeleri

Ajans, Millî Uzay Programı kapsamında Ay Araştırma Programı (AYAP-1) ile Ay'a yönelik görevler planlamakta, UTAS-R projesiyle uzay kalifiye atomik saat geliştirmekte ve İMECE uydusu ile yüksek çözünürlüklü yer gözlem kapasitesini artırmaktadır.Ayrıca, Mikro Uydu Fırlatma Sistemi (MUFS) projesiyle Türkiye'nin bağımsız uydu fırlatma yeteneği kazanması hedeflenmektedir.TÜRKSAT 6A, GÖKTÜRK-1 ve GÖKTÜRK-2 gibi projelerle haberleşme ve gözlem uyduları geliştirilmektedir.LAGARİ mikro uydusu, HALE elektrikli itki sistemi ve RASAT gibi projelerle de uzay teknolojileri alanında çeşitli çalışmalar sürdürülmektedir. TUA, bu projelerle Türkiye'nin uzayda bağımsız ve sürdürülebilir bir varlık göstermesini amaçlamaktadır.

Kapsanan Başlıca Projeler:

• AYAP-1 – Ay Araştırma Programı 1. Aşama
• UTAS-R – Uzay Kalifiye Atomik Saat Geliştirme
• MUFS – Mikro Uydu Fırlatma Sistemi
• HALE – Hall Etkili İtki Sistemi
• LAGARİ – Mikro Yer Gözlem Uydusu
• TÜRKSAT 6A – Yerli Haberleşme Uydusu
• GÖKTÜRK-1 – Yüksek Çözünürlüklü Optik Uydu
• GÖKTÜRK-2 – Orta-Yüksek Çözünürlüklü Optik Uydu
• RASAT – Yerli Mikro Gözlem Uydusu
• İMECE – Yüksek Çözünürlüklü Gözlem Uydusu

AYAP-1

AYAP-1 (Ay Araştırma Programı Birinci Aşama) projesi, Türkiye Uzay Ajansı öncülüğünde, ay yüzeyine milli bir gezici (rover) gönderilmesini amaçlayan bir görev olarak tanımlanmıştır. Projede TUA koordinatör kurum olup uzay aracı tasarımı ve entegrasyonunda yerli sanayi ve araştırma kuruluşları (TUSAŞ, ROKETSAN, TÜBİTAK SAGE vb.) iş birliği yapmaktadır. Teknik olarak bir ay aracı öngörülmekte, ancak henüz detaylı teknik özellikleri açıklanmamıştır. Gelişim süreci itibarıyla, risk analizleri yapılarak görev ve ön tasarım çalışmaları tamamlanmış, kritik tasarım aşamasına geçilmiştir. Projenin ilk aşamasında uzay aracının yörüngeye yerleştirilmesi ve iniş gerçekleştirilmesi hedeflenmektedir. Uluslararası iş birliği bilgisi henüz belirtilmemiştir.

UTAS-R

Türkiye Uzay Ajansı ile TÜBİTAK UME iş birliğinde yürütülen UTAS-R projesinin amacı, yerli olarak üretilen rubidyum tabanlı atomik saati uzay ortamına uygun hale getirip test etmektir. Projede TÜBİTAK UME laboratuvar tipi rubidyum atomik saati geliştirmiş; TUA ise saatin uzay kalifikasyonu ve gerçek ortamda doğrulanmasından sorumludur. Bu sayede TÜBİTAK tarafından geliştirilen atomik saatin öncelikle uzay koşullarına dayanıklı hale getirilmesi, ardından uzaya gönderilerek performansının sınanması hedeflenmektedir. Proje kapsamında ileri teknoloji optik saatler de geliştirilmektedir. Güncel olarak projenin tasarım ve test aşamalarında olduğu bildirilmektedir; saatin uzaya gönderilme zamanı ise henüz açıklanmamıştır.

MUFS (Mikro Uydu Fırlatma Sistemi)

MUFS projesi, Savunma Sanayii Başkanlığı’nın talebiyle ROKETSAN tarafından geliştirilen bir mikro uydu fırlatma aracıdır. Projenin hedefi, 100 kg’a kadar kütleli mikro uyduları 400 km irtifada Alçak Dünya Yörüngesine yerleştirebilen tamamen yerli bir fırlatma aracı ve gerekli altyapıyı kurmaktır. Proje kapsamında ROKETSAN mühendisleri çok aşamalı katı ve sıvı yakıtlı roket teknolojileri üzerinde çalışmakta ve ilgili testleri gerçekleştirmektedir. Gelişim takvimine göre 2020’ye kadar dört adet sonda roketiyle testler başarıyla tamamlanmış; 2023’te 300 km’ye 100 kg uydu taşıyabilen deneysel roket uçuşu, 2026’da ise 400 km yörüngeye 100 kg uydu yerleştirecek nihai araç konfigürasyonu hedeflenmektedir.

Teknik özellikler (tahmini): 100 kg faydalı yük kapasitesi, ~400 km yörünge irtifası, çok kademeli katı/sıvı roket motorları. Gelişim süreci hızlıdır; 2017–2020 arasında yerli sonda roket testleri yapılmış, yörünge dışı kontrollü uçuş ve roket kademeleme kabiliyetleri kazanılmıştır. Güncel durumda MUFS kavramsal tasarım aşamasındadır ve ilerleyen yıllarda ilk atış testleri planlanmaktadır. Uluslararası iş birliği yerine tamamen ulusal imkanlarla yürütülmektedir.

• İtki sistemi: Katı yakıtlı roket motorları (IVC özellikli), hibrit denge kontrolü.
• İlk testler: 2017–2020 arasında dört sonda roketiyle başarılı test uçuşları
• Hedef görev: 2023’te 300 km’ye 100 kg, 2026’da 400 km’ye 100 kg uydu taşımak

HALE (Hall Etkili İtki Geliştirme Projesi)

HALE projesi, TÜBİTAK UZAY’da gerçekleştirilen bir altyapı projesidir. Hall etkili (elektriksel) itki sistemleri alanında özgün araştırma ve geliştirme yapabilecek test tesislerinin kurulması hedeflenmiştir. Proje Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (eski Kalkınma Bakanlığı) desteğiyle yürütülmüş olup, TÜBİTAK UZAY Enstitüsü bünyesinde elektrik itki teknolojileri test altyapısı inşa edilmektedir. Kurulum tamamlandığında Türkiye’nin kısa ve uzun vadeli milli itki sistemleri ihtiyaçlarını yerli kaynaklarla karşılaması amaçlanmaktadır. Teknik detay ve tamamlanma durumu resmi kaynaklarda belirtilmemiştir.

LAGARİ

LAGARİ uzaktan algılama uydusu, Savunma Teknolojileri Mühendislik A.Ş. (STM) tarafından geliştirilen yüksek çözünürlüklü mikro yer gözlem uydusudur. Görevi sahada taktik görüntü temini, genel haritalama, orman ve bitki örtüsü takibi, tarım incelemesi ve afet takibi gibi civil-militer uygulamalara yöneliktir. Teknik özellikleri şöyledir: yaklaşık 2 yıl görev ömrü, Güneş senkron alçak irtifa yörüngesi, elektronik optik kamera (hem siyah-beyaz hem renkli şerit görüntüleme), günlük en az 50 imaj indirme kapasitesi, yüksek hassasiyetli yönelim sensörleri ve Li-Fe piller. Uydu hafif ve kompakt olarak tasarlanmakta, günlük erişim Türkiye dahil bölgeye özgü planlanmıştır. Proje halen geliştirme aşamasındadır ve gelecekte başlatılması hedeflenen bir uydu fırlatma kampanyası ile uzaya gönderilecektir. LAGARİ’nin uluslararası iş birliği bilgisinde kamuya açık kaynaklarda bilgi yoktur.

TÜRKSAT 6A

TÜRKSAT 6A Türkiye’nin yerli olarak geliştirilen ilk haberleşme uydusudur. Proje 15 Aralık 2014’te başlamış, Türksat A.Ş., TÜBİTAK Başkanlığı ve ilgili bakanlıklar tarafından desteklenmiştir. Projede TÜBİTAK UZAY, TUSAŞ, ASELSAN ve CTech ortak rol oynamıştır. Uydu, Ku-bant yayın yapacak şekilde tasarlanmış olup teknik olarak şu özelliklere sahiptir: Eğik (GEO) yörünge, 42° Doğu konumu, yaklaşık 4250 kg kütle, 8.4 kW son-of-life güç kapasitesi, >15 yıl tasarım ömrü, Ku bant aktarıcılar. Uydu montaj-entegrasyon-test çalışmaları TUSAŞ’ın USET merkezinde yapılmış, 8 Temmuz 2024’te Falcon 9 roketi ile Cape Canaveral’dan fırlatılarak 35.786 km irtifede yörüngeye yerleştirilmiştir. Uydunun işletmecisi fırlatma sonrası Türkiye’deki Türksat A.Ş. olacak şekilde planlanmıştır.

• Başlangıç ve geliştiriciler: TÜBİTAK UZAY (koordinasyon), TUSAŞ (fiziksel sistemler), ASELSAN/CTECH (yayın ekipmanları)
• Teknik özellikler: ~4250 kg, 42° Doğu GEO, Ku-bant transponderler, 8,4 kW güç, 15+ yıl ömür
• Durum: 2024’te fırlatılmıştır; şu anda aktif olarak hizmet vermektedir.

GÖKTÜRK-1

GÖKTÜRK-1 yüksek çözünürlüklü bir optik gözlem uydusudur. T.C. Milli Savunma Bakanlığı ve Savunma Sanayii Başkanlığı’nın koordinasyonunda TELESPAZIO (İtalya) ile TUSAŞ ortak yapımcılığında geliştirilmiştir. Uydu için TUSAŞ bünyesinde bir Uydu Montaj, Entegrasyon ve Test Merkezi (UMET) kurulmuştur. Göktürk-1, 5 Aralık 2016’da fırlatılarak yörüngeye yerleştirilmiş, halen aktif durumda bulunmaktadır. Yüksek çözünürlüklü optik kamerası ile askeri düzeyde detaylı yer gözlem verileri sağlamaktadır. Görev süresi ömrü 7 yıldır ve planlandığı şekilde operasyonel görevini sürdürmektedir.

GÖKTÜRK-2

GÖKTÜRK-2 optik uzaktan algılama uydusu, T.C. Milli Savunma Bakanlığı ve Savunma Sanayii Başkanlığı önderliğinde TÜBİTAK UZAY ve TUSAŞ tarafından geliştirilmiştir. Yüksek çözünürlüklü fotoğrafçılık yapabilen uydu 2012 yılında fırlatılmış olup hâlen aktif durumdadır. Uydu, askeri maksatlı çok yüksek çözünürlüklü görüntüler sağlamak amacıyla planlanmış olup (teknik açıdan ~2 m altı çözünürlük), görev süresi boyunca ordu ve güvenlik birimlerine çeşitli jeo-uzamsal veri sağlamıştır. Güncel olarak projeden operasyonel hizmet alınmaya devam edilmektedir.

RASAT

RASAT uydusu, Türkiye’nin BILSAT uydusundan sonra geliştirdiği ikinci mikro uzaktan algılama uydusudur. Üzerinde optik (elektro-optik) görüntü sensörü barındıran uydu 17 Ağustos 2011’de Rusya’dan fırlatılmış, hâlihazırda aktif olarak çalışmaktadır. Uydu başta haritacılık, afet izleme, tarım ve çevre gözetleme olmak üzere çeşitli sivil ve askeri uygulamalara yönelik yüksek çözünürlüklü görüntüler sağlamaktadır. Teknik olarak ~100 kg kütleli olan RASAT, düşük yer yörüngesinde çalışmaktadır. Görevi kesintisiz devam etmekte, görüntü verileri devlet kurumları tarafından kullanılmaktadır.

İMECE

İMECE TÜBİTAK UZAY tarafından geliştirilen, optik görüntüleme amaçlı bir uzaktan algılama uydusu projesidir. Bu kapsamda uydu için aşağıdaki altyapılar yerli olarak tasarlanıp üretilecektir: hiperspektral uydu kamerası, elektro-optik görüntü kamerası, iletişim sistemi, yıldız izleyicisi, güneş algılayıcısı, tepki tekeri (attidü mekanizması), yeni nesil uçuş bilgisayarı. Bu altyapılar İMECE uydusunun temel bileşenlerini oluşturacak ve uydunun yörüngede otonom görev yapmasını sağlayacaktır. Proje geliştirme aşamasındadır ve öngörülen bir sonraki adıma (uydu entegrasyonu ve fırlatma) yakında geçilmesi beklenmektedir.