Zürafa (Giraffa camelopardalis)

Zürafa (Giraffa camelopardalis), memeliler (Mammalia) sınıfının çift toynaklılar (Artiodactyla) takımına ve zürafagiller (Giraffidae) familyasına mensup, günümüzde yaşayan en uzun kara hayvanıdır. Doğadaki en yakın akrabası, yine aynı familyada yer alan okapidir.Geçmişte tek bir tür (Giraffa camelopardalis) ve buna bağlı dokuz alt tür olarak sınıflandırılan zürafalar, güncel araştırmalar neticesinde Kuzey, Masai, Ağsı (Reticulated) ve Güney zürafası olmak üzere dört ana türe ayrılmıştır.

Yetişkin erkek zürafaların boyu 5,5 ila 5,7 metreye, ağırlıkları ise 1.930 kilograma ulaşabilirken; dişi bireyler erkeklere kıyasla daha kısa ve hafiftir. İnsanlar da dâhil olmak üzere çoğu memelide olduğu gibi boyunlarında yedi adet omur bulunur; ancak bu omurların her birinin oldukça uzun olması sebebiyle toplam boyun uzunluğu 2 ila 2,4 metreyi bulmaktadır.

Kürkleri; beyaz-sarımtırak veya bej rengi çizgilerle birbirinden ayrılan ve yaşadıkları habitatta kamuflaj işlevi gören kahverengi, kestane rengi ve siyah lekelerle kaplıdır. Bireylerin başlarında, deri ve kılla kaplı kemiksi çıkıntılar olan "ossicon" adlı boynuzsu yapılar mevcuttur. Beslenmelerinde kullandıkları dilleri 45-50 santimetre uzunluğunda olup, güneşe karşı koruma sağlayan melanin pigmentasyonu nedeniyle mavi-mor bir renge sahiptir.

^{Zürafa (Giraffa Camelopardalis) (}Pexels⁾

Zürafalar Afrika kıtasına özgü (endemik) canlılardır. Günümüzde ağırlıklı olarak Sahra altı Afrika'da; Doğu, Orta ve Güney Afrika bölgelerinde dağılım göstermektedirler. Yaşam alanı olarak genellikle savanaları, otlakları ve açık ormanlık alanları tercih ederler. Su kaynaklarının ve besinlerin mevcudiyetine göre kullandıkları alanın genişliği kurak ve sulak dönemlerde değişiklik göstermekte, besin yetersizliği durumlarında daha geniş alanlara yayılma eğilimi sergilemektedirler.

Otçul (herbivor) bir diyete sahip olan zürafalar, özellikle akasya (Acacia) ağaçlarının yaprakları, sürgünleri, çiçekleri ve meyveleri ile beslenirler. Geviş getiren (ruminant) memeliler olmaları sebebiyle dört odacıklı bir mide yapısına sahiptirler.

Dillerinin uzunluğu, dar ağız yapıları ve esnek üst dudakları sayesinde dikenli ağaçların yüksek dallarındaki bitkisel materyalleri tüketebilirler. Akasya dikenleri, zürafaların kalın tükürük tabakası ve azı dişleri ile zararsız hâle getirilir. Yetişkin bir birey, günlük olarak 34 ila 66 kilogram arasında bitki tüketebilmektedir. Erkekler genellikle yüksek dallardan beslenirken, dişiler daha çok gövde ve diz hizasındaki besin değeri yüksek yaprakları seçerler.

Zürafalar; çoğunlukla 10 ila 30 bireyden oluşan, bireylerin kendi istekleriyle katılıp ayrılabildiği dinamik ve esnek sosyal gruplar hâlinde yaşarlar. Yırtıcılara karşı tetikte olmak amacıyla genellikle ayakta ve 5 ila 30 dakikalık kısa periyotlar hâlinde uyurlar; 24 saatlik süre zarfında uyudukları toplam süre 4 saati geçmez.

Kısa mesafelerde saatte 56 ila 60 kilometre hıza ulaşabilen hızlı memelilerdir. Genellikle sessiz canlılar olmalarına rağmen, kendi aralarında insan kulağının duyamayacağı kızılötesi (infrasonik) seslerle iletişim kurdukları gibi duruma göre homurtu, ıslık ve tıslama gibi sesler de çıkarırlar. Yetişkin erkek bireyler arasında, sürünün hiyerarşisini ve üreme üstünlüğünü belirlemek amacıyla boyunlarını birbirlerine vurarak gerçekleştirdikleri "boyun tokuşturma" (necking) davranışı gözlemlenir.

^{Zürafa (Giraffa Camelopardalis) (}Pexels⁾

Çok eşli (polijinik) bir üreme sistemine sahip olan zürafalarda gebelik süresi yaklaşık 14 ila 15 ay (ortalama 457 gün) sürmektedir. Dişi bireyler ayakta doğum yapar ve bu sebeple yeni doğan yavru yaklaşık 1,5-2 metre yükseklikten yere düşerek dünyaya gelir. Yenidoğan bir zürafa yaklaşık 2 metre boyunda ve 50 ila 100 kilogram ağırlığındadır. Yavru, doğumdan yaklaşık bir saat sonra ayağa kalkarak annesini emmeye başlar. Doğal yaşam alanlarında ortalama 10 ila 15 yıl (bazı durumlarda 26 yıla kadar) yaşayabilirken, esaret altındaki bireylerde yaşam süresi 27 yılı bulabilmektedir.

Geleneksel sınıflandırmada zürafalar, kürk desenleri ve coğrafi dağılımlarına göre Giraffa camelopardalis bilimsel adı altında tek bir tür ve buna bağlı dokuz alt tür olarak kabul edilmekteydi. Ancak güncel moleküler genetik araştırmalar, vahşi doğada coğrafi olarak izole olmuş ve aralarında melezleşme görülmeyen dört farklı ana zürafa türü bulunduğunu ortaya koymuştur. Bu yeni taksonomik yaklaşıma göre zürafalar; Kuzey (Giraffa camelopardalis), Ağsı (Giraffa reticulata), Masai (Giraffa tippelskirchi) ve Güney (Giraffa giraffa) zürafası olmak üzere dört bağımsız türe ayrılmaktadır.

Bu dört ana tür, kürklerindeki leke yapıları ve yaşadıkları coğrafi bölgeler bakımından birbirlerinden belirgin şekilde farklılık göstermektedir. Örneğin, Masai zürafaları meşe yaprağına benzeyen desenlere sahipken, Ağsı zürafalar koyu zemin üzerinde dar beyaz çizgilerden oluşan ağsı bir görünüme sahiptir. Kendi içlerinde farklı alt türleri barındıran Kuzey ve Güney zürafaları ise sırasıyla Afrika'nın kuzey, batı, orta ve güney bölgelerindeki habitatlara yayılmışlardır. Günümüzde bu dört ana türe ait toplam popülasyonun vahşi doğada 117.000 ila 140.000 birey civarında olduğu ve popülasyonların ciddi oranda düşüş eğiliminde olduğu tahmin edilmektedir

Zürafalar, Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) tarafından popülasyonları azalma eğiliminde olan "Hassas" (Vulnerable) tür olarak sınıflandırılmıştır; bazı alt türleri ise kritik tehlike altındadır. Vahşi doğada tahminen 117.000 ila 140.000 civarında bireyin kaldığı saptanmıştır. Tarımsal arazilerin genişlemesiyle ortaya çıkan habitat kaybı ve parçalanması, iklim değişikliğine bağlı kuraklık, bölgedeki silahlı çatışmalar ile et ve deri elde etmek maksadıyla yapılan yasadışı kaçak avcılık, zürafa popülasyonlarını tehdit eden başlıca etkenlerdir.