2025 Olağanüstü Arap Birliği Zirvesi

2025 Olağanüstü Arap Birliği Zirvesi, Gazze Şeridi’nin yeniden imar edilmesi, Filistin halkının kendi topraklarında kalmasının sağlanması ve bölgede kalıcı bir barış sürecinin başlatılması amacıyla, 4 Mart 2025 tarihinde Mısır’ın başkenti Kahire’de düzenlenen üst düzey diplomatik bir toplantıdır.

Mısır'ın ev sahipliğinde gerçekleşen zirveye Filistin Devleti'nin yanı sıra Suriye, Ürdün, Suudi Arabistan ve diğer Arap ülkeleri katılmıştır. Zirvede Mısır tarafından hazırlanan, Gazze’nin erken toparlanması ve yeniden inşası için kapsamlı bir plan kabul edilmiştir.

Arka Plan

ABD Başkanı Donald Trump'ın 5 Şubat 2025'te, Gazze Şeridi’nin yönetimini devralmak ve Filistin halkını Gazze’den çıkararak Mısır ve Ürdün’e yerleştirme önerisini açıklaması, bölgesel çapta tepkiye neden olmuştur. Trump yönetiminin bu önerisi, Gazze'nin "Orta Doğu'nun Rivierası" haline getirileceğini öne sürmekle birlikte, Arap ülkeleri tarafından Filistinlilerin topraklarından zorla göç ettirilmesi ve etnik temizlik riski içeren bir plan olarak değerlendirilmiştir.

Mısır ve diğer Arap ülkeleri, Filistinlilerin göçe zorlanmasını reddeden ve bölge halkının kendi topraklarında kalmasını temin edecek alternatif bir plan oluşturmak üzere harekete geçmiş, 21 Şubat 2025 tarihinde Mısır, Ürdün ve Körfez İşbirliği Konseyi ülkeleri Riyad'da bir araya gelerek zirvenin gündemini hazırlamıştır.

Amaç ve Katılımcılar

Kahire’de gerçekleşen zirvenin temel amacı, Filistin halkının yerlerinden edilmesini engellemek, bölgeyi yeniden inşa etmek ve Filistin meselesinin uluslararası hukuka uygun şekilde çözümünü sağlayacak kalıcı bir siyasi süreci başlatmaktır. Zirveye Arap ülkeleri liderleri, üst düzey temsilciler ve diplomatlar katılmıştır. Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi, Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ve Arap Birliği Genel Sekreteri Ahmed Ebu Gayt zirvede konuşmalar yapmıştır.

Mısır’ın Gazze Planı

Zirvede Mısır tarafından sunulan ve kabul edilen kapsamlı plan, üç ana aşamaya bölünmüştür:

1. Erken Toparlanma Aşaması: Temel insani ihtiyaçların karşılanması, hasar gören altyapının hızlıca onarılması ve Gazze’de yaşayan halkın günlük yaşam koşullarının iyileştirilmesini içermektedir.
2. Altyapının Yeniden İnşası Aşaması: Gazze’nin enerji, su, sağlık ve ulaşım gibi temel altyapı sistemlerinin orta vadede yeniden inşa edilmesini hedeflemektedir.
3. Konut İnşası ve Siyasi Süreç Aşaması: Kalıcı konutların inşası, kamu hizmetlerinin yeniden işler hale getirilmesi ve uluslararası toplum tarafından desteklenen, iki devletli çözüm temelinde siyasi bir sürecin oluşturulmasını amaçlamaktadır.

Zirvede kabul edilen plana göre Gazze’nin yeniden imarının 3 yıl içinde tamamlanması öngörülmüştür. İmar faaliyetlerinin yürütülmesi için Arap devletleri tarafından maddi destek sağlanması planlanmış, Körfez ülkelerinin mali açıdan önemli roller üstlenmesi beklenmiştir. Uluslararası toplumun da katkısıyla Kahire'de uluslararası bir konferansın düzenlenmesi kararlaştırılmış, süreci yürütmek üzere bir güven fonunun kurulması önerilmiştir.

Alınan Kararlar

Zirve sonunda açıklanan "Kahire Deklarasyonu"nda aşağıdaki temel kararlar yer almıştır:

• Gazze Şeridi’nin yeniden imarına yönelik Mısır tarafından sunulan planın benimsenmesi,
• Gazze ve Batı Şeria’da Birleşmiş Milletler denetiminde uluslararası barış gücü konuşlandırılması çağrısı yapılması,
• Filistin halkının herhangi bir nedenle kendi topraklarından zorla göç ettirilmesine yönelik tüm girişimlerin reddedilmesi ve bu tür girişimlerin insanlık suçu ve etnik temizlik olarak tanımlanması,
• İsrail'in Gazze’ye yönelik insani yardımları durdurma kararının uluslararası hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle kınanması,
• Gazze’nin yeniden imarı için acil uluslararası konferansın Kahire’de düzenlenmesi,
• Yeniden imarın maddi desteğini sağlamak üzere uluslararası güven fonunun oluşturulması,
• İsrail'in Suriye’deki işgal ettiği bölgelerden çekilmesi çağrısı yapılması.

Uluslararası Tepkiler ve İsrail’in Tavrı

İsrail hükümeti, zirvede kabul edilen Gazze’nin yeniden imarı planını reddettiğini açıklamıştır. İsrail Dışişleri Bakanlığı, Arap ülkelerinin planını eleştirerek, Birleşmiş Milletler Yakın Doğu’daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Çalışma Ajansı (UNRWA) ile Filistin yönetiminin yolsuzluk yaptığını ve başarısız olduğunu iddia etmiştir. İsrail, ABD’nin Filistinlileri Gazze’den çıkarma planının daha uygun olduğunu savunmuştur.

ABD Başkanı Trump'ın önerisine karşı, zirveye katılan Arap devletleri Filistinlilerin topraklarında kalmasını sağlayacak alternatif planın arkasında ortak bir tutum sergilemiştir. Türkiye Dışişleri Bakanlığı, Olağanüstü Arap Birliği Zirvesi'nde Gazze'nin imarına yönelik planın kabul edilmesinden memnun olduklarını dile getiren resmi bir açıklama yapmıştır.