Ana YazarÖmer Faruk TEKDOĞAN13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0000-0002-4397-1718

2023 yılı itibarıyla Filistin’in brüt dış borç stoku 2,139 milyon dolar seviyesine ulaşmıştır. Bu borcun yüzde 62’si genel hükümet sektörüne aittir; bunun 1,024 milyon doları uzun vadeli, 297 milyon doları ise kısa vadeli borçlardan oluşmaktadır. Bankacılık sektörü, 749 milyon dolarlık dış borçla toplam borcun yüzde 35’ini temsil etmektedir. Diğer sektörlerin (finansal olmayan kuruluşlar, STK’lar ve hanehalkları) borcu 58 milyon dolar olup, toplamın yüzde 2’sine karşılık gelmektedir. Bağlı şirketler arası borçlanmalar ise 11 milyon dolar ile toplam borcun yüzde 1’ini oluşturmaktadır (PCBS, 2024).1997–2011 döneminde Filistin’in kamu borcunun büyük kısmı dış borçlardan oluşmuş, örneğin, 2002’de toplam borcun yüzde 80’i dış kaynaklı olmuştur. Bu durum, Filistin Yönetimi’nin uluslararası finans kuruluşlarına yüksek düzeyde bağımlı olduğunu göstermektedir. 1997’de 148,8 milyon dolar olan dış borç, 2019 sonunda 1.218 milyon dolara ulaşmıştır. 2007’de dış borçta yüzde 64’lük ani artış, Hamas’ın seçim zaferine【1】 karşı uygulanan mali ablukayla ilişkilidir. Bu durum dış borcun siyasi gelişmelere duyarlılığını da ortaya koymaktadır. Ancak 2012’den sonra dış borcun toplam borç içindeki payı azalmış, iç borçlanma ön plana çıkmıştır. 2020 itibarıyla dış borç 1.215 milyon dolara gerilerken, iç borç 2.115 milyon dolara yükselmiştir. Böylece, Filistin’in borçlanma yapısı dış borçtan iç borca doğru kaymıştır (Abdelrahman, 2022: 62).1997–2019 döneminde kamu harcamalarının özellikle tekrarlayan cari harcamaları finanse etmede kullanıldığı, buna karşılık, dış finansmanın sadece kalkınma harcamalarının finansmanında kullanıldığı görülmektedir. Bu eğilim, dış borcun bütçe finansmanı yerine, uzun vadeli ihtiyaçlara yöneltildiğini ortaya koymaktadır. Filistin Yönetimi’nin dış borca yönelimi: İsrail işgalinin neden olduğu ekonomik kısıtlamalar, sınırlı kamu gelirleri ve mali özerklik eksikliği gibi yapısal nedenlerden kaynaklanmaktadır (Awwad, 2021: 98-99).Avrupa Birliği (AB), Filistin’e yönelik dış yardımların en büyük sağlayıcısıdır ve bu yardımları, Filistin’in ekonomik ve siyasi istikrarını güçlendirmeyi hedefleyen reformlarla ilişkilendirmektedir. 2021-2024 döneminde AB, Filistin’e yaklaşık 1,36 milyar avro tahsis etmiş ve bu miktarın büyük bir kısmı kamu hizmetlerinin desteklenmesi ve reformların teşvik edilmesi amacıyla kullanılmıştır. 2025-2027 dönemi için ise AB, Filistin için 1,6 milyar avroya kadar bir destek paketi önermiştir. Bu yardım stratejisi; Filistin Yönetimi’nin mali sürdürülebilirliğini sağlamayı, kamu hizmetlerini iyileştirmeyi ve özel sektörün gelişimini desteklemeyi amaçlamaktadır (European Commission, 2025). Ancak, bu yardımların serbest bırakılması Filistin Yönetimi’nin belirli reformları uygulama taahhüdüne bağlıdır. Bu durum, Filistinli yetkililerin acil ekonomik ihtiyaçları ile uzun vadeli yapısal reformlar arasında denge kurmasını zorlaştırmakta, Filistin Yönetimi’nin karar alma süreçlerinde tam özerkliğini sınırlamaktadır.