Ana YazarAbuzer DALGA13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0002-3084-6002

Tarih boyunca çeşitli medeniyetlerin beşiği olan Filistin’in eğitim kültürü ve geleneği değişik zaman dilimlerinde farklı biçimlerde şekillenmiştir (Örs, 1966: 15; Özgül, 2018: 14). İslam’ın ilk dönemlerinden itibaren bir ilim ve irfan merkezi olarak görülen Filistin toprakları, barındırdığı medreseler, camiler ve kütüphaneler ile zengin bir eğitim kültürü/geleneği oluşturmuştur【1】 (Çetinel, 2021: 63).Hem dini hem pozitif bilimleri bir araya getiren Filistin eğitim kültürü, İslam medeniyetinin özellikleriyle uyumludur. Kudüs, Remle, Nablus ve Gazze gibi Filistin şehirlerinde Orta Çağ’da medreseler ve kütüphaneler kurularak bölgede etkili ilim merkezleri oluşturulmuştur (Gökdemir, 2018: 102). Osmanlı Dönemi’nde eğitim faaliyetleri daha çok merkezi otorite ile sürdürülürken, temel eğitim Sıbyan Mektepleri ve medreseler yoluyla sağlanmıştır (Evliya Çelebi, 1896: 228).21. yüzyıla gelindiğinde ise İngiliz Mandası altına giren Filistin topraklarında yerel eğitim Batı tarzı eğitime rağmen var olmaya çalışmıştır (Assaf, 1997: 51). Bu dönemlerde İsrail’in Filistin’i işgalinden sonra eğitim sistemi çok büyük güçlüklerle karşı karşıya kalmış, özellikle Gazze ve Batı Şeria’da eğitim olanakları çok büyük engellemelerle erişilemez hâle getirilmiştir (Bölme & Kaya, 2021: 454). Modernleşmeye ve özellikle misyoner faaliyetlerine karşı ulusal bir eğitim hamlesi gerçekleştirmek isteyen Filistinli aydınlar; kültürlü, karakterli ve iyi eğitimli kişiler yetiştirerek yerel kimliği koruma çabasına girmişlerdir (Birsaygılı Mut, 2023: 52).Filistin eğitim geleneğinde formal eğitim kurumlarının yanında aile, cami, medrese ve toplumsal örgütler gibi formal olmayan alanlar da büyük bir öneme sahiptir (Aksoy Ercümen, 2018: 4). Özellikle ailelerin eğitime önem vermeleri ve çocuklarını küçük yaşta hafızlık kurslarına göndermeleri, çocukların erken dönemde eğitime başlamalarını sağlamıştır. Ailelerin eğitim konusundaki duyarlılığı Filistin halkının okuma yazma oranlarının yüksek seviyelere ulaşmasında önemli rol oynamıştır (Kaplan, 2023: 93).Filistin eğitim kültürü, bir direniş ve kimlik koruma aracı olarak da görülmüş, kültürel kimliklerini müdafaa etme mücadelesiyle tarihi bilinçlerini canlı tutmuşlardır. Özellikle İsrail’in işgal ettiği bölgelerde eğitim imkânlarına erişimin kısıtlanması Filistin halkının dayanışma ruhunu diri tutmuş, alternatif eğitim yöntemleri geliştirmelerini sağlamıştır (Kaplan, 2023: 1).Günümüzde Filistin’de eğitim faaliyetleri hem yerel hem de uluslararası kuruluşların eliyle yürütülmektedir. Birleşmiş Milletler Yakın Doğu’daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA) gibi kuruluşlar, eğitime erişim imkânı olmayan, özellikle mülteci kamplarında kalan çocuklara eğitim hizmeti sunarak en temel haklardan olan eğitim hakkına erişmeleri için çalışmaktadır (Bocco, 2010: 232). Bu çabalar başta İsrail’in işgal ve soykırım faaliyetleri olmak üzere, ekonomik, siyasi ve sosyal açıdan engellerle karşılaştığı için sınırlı kalmakta, istenen verim elde edilememektedir.Filistin’de eğitim kültürü, köklü tarihsel birikimiyle, zorluklar karşısında direniş ve kimliği koruma mücadelesiyle yoğrulmuş bir gelenektir. Bu eğitim geleneği sadece bireysel gelişim odaklı değil, toplumsal dayanışma ve varoluş mücadelesinin sürdürülmesi için temel bir araç görevini üstlenmektedir (Saleh, 2011: 237). Mücadele ile yoğrulan eğitim geleneğini sahiplenen Filistinliler hem tarihi mirası hem de buna entegre ettikleri modern çağın değişim ve gelişimini barındıran bu eşsiz kültürü sonraki nesillere aktarmaya devam etmektedir.