Ana YazarNurullah Haydar YURDUSEVEN13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0003-4692-9731

Filistin’de bulunan Taş, Bakır ve Bronz çağlarına ait kalıntılar bu bölgedeki ilk yerleşimlerin MÖ 5000’li yıllara kadar gittiğini göstermektedir (Bıçaklı, 2022). Bu bölge binlerce yıldır farklı etnik gruplara ev sahipliği yapmıştır. Filistin 20. yüzyıla kadar Arapların yaşadığı bir bölge olarak bilinmiştir. 19. yüzyılın sonlarında Avrupa’da ortaya çıkan Yahudi düşmanlığı【1】 ve çıkar sahibi ülkelerin yönlendirmeleri neticesinde Yahudiler, Filistin’e göç etmeye başlamışlardır. 1882’de başlayan göçler 1920-1948 İngiliz mandası döneminde hız kazanmıştır【2】 (İncili, 2023: 460).1890’da Filistin nüfusunun yüzde 85’inin 1914’te ise yüzde 83’ünün Müslüman olduğu görülmektedir. O yıllarda göçle Filistin bölgesine gelen ve vatandaşlık kayıtları bulunmayan Yahudiler dâhil edildiğinde dahi Filistin’de Müslüman nüfus oranının yüzde 77 olduğu görülmektedir (Karaman, 1996). 1922 yılında Araplar nüfusun yüzde 78’ini Yahudiler ise yüzde 11’ini oluşturmaktaydı (Domazeti, 2017: 6). İsrail kurulmadan bir yıl önce 1947 yılında ise süregelen Yahudi göçleri neticesinde Filistinlilerin nüfusu yüzde 60’a gerilemiş Yahudi nüfus ise yüzde 30,8’e yükselmiştir (İncili, 2023: 465). Takip eden yıllarda nüfus oranı sürekli olarak Müslümanların aleyhine değişmiştir. Yahudi nüfus dışarıdan göçler【3】 ile artarken Müslüman nüfus Mısır, Lübnan ve Ürdün gibi komşu ülkelere göçe zorlanarak sistematik bir biçimde azaltılmıştır.2017 yılı verilerine göre İsrail’in işgal altında tuttuğu bölgelerde nüfusunun yaklaşık yüzde 75’i Yahudilerden, yüzde 17,6’sı Müslüman Araplardan, yüzde 2’si Hristiyanlardan, yüzde 1,6’sı Dürzilerden ve yüzde 4’ü diğer topluluklardan oluşmaktadır. Bu topluluklar Arapça konuşsalar da birbirlerinden farklı yapıdadırlar (Domazeti, 2017: 6). İsrail sınırları içerisinde yaşayan Filistinli Arap topluluğu【4】 her ne kadar dil, tarih ve kültür olarak benzer özellikler sergileseler de farklı bileşenlerden oluşmaktadır.BM tarafından İsrail olarak tanınan alanın içerisinde yaşayan Araplar, Arap kimliğinin altında Filistinli kimliği taşımaktadırlar. Bunlar Gazze, Batı Şeria ve Kudüs’ün doğusu içinde kalan Filistin topraklarında yaşayan insanlarla aynı ulusa aittirler fakat İsrail kimlik kartına ve pasaportuna sahiptirler. Arapların çoğu Müslüman olsa da içlerinde Hristiyan ve Dürzi bir azınlık grup da bulunmaktadır. Kasaba ve köy gibi küçük yerleşimlerde ise daha dar kimlik grupları görmek mümkündür (Doğan, 2021: 86).Filistinli Araplar; İsrail tarafından Müslüman, Hristiyan ve Bedevi olarak sınıflandırılmaktadır. Müslümanların tamamına yakını Sünnidir. Hristiyanlar ise Katolik, Ortodoks ve Marunilerden oluşmaktadır. Azınlıkların kahir ekseri el-Halîl, Hadera, Petah Tikva arasındaki bölge ile Negev ve Kudüs’te ikamet etmektedir (Domazeti, 2017: 3). Yaklaşık 130.000 nüfusa sahip ve yüzde 90’ını Arapların oluşturduğu Hristiyan topluluğun yüzde 42’si Rum Katolik, yüzde 32’si Rum Ortodoks, geri kalanı ise Katolik’tir. 7000 civarında ise Maruni’nin olduğu tahmin edilmektedir. Maruniler 1980’den sonra özellikle 2000 yılında İsrail’e gelmişlerdir (Domazeti, 2017: 6).İsrail’de yaşayan Yahudiler Avrupa, ABD, SSCB ve kısmen Afrika’dan gelenlerden oluşmaktadır. Yahudi nüfusu, kendi içinde homojen bir yapı sergilemez. Sefaradlar (İspanya Kökenli Yahudiler), Aşkenaziler (Doğu ve Orta Avrupa Kökenli Yahudiler) ve Afrika kökenli Falaşalar arasındaki toplumsal ayrışma gözle görünür niteliktedir. Ayrıca laik, Ortodoks ve dindar ayrımı da Yahudi toplumunu bölen unsurlardandır (Domazeti, 2017: 1-2).İsrail’de yaşayan Bedevi Arapların tamamı Müslüman olup yaklaşık 30 aşiretten oluşmaktadır. Mezkûr grup Müslüman Arap nüfusun yüzde 10’unu teşkil etmekte ve nüfuslarının 170.000 civarında olduğu tahmin edilmektedir. Bedevilerin yerleşik hayata geçmeye başladıkları ve askerlik hizmeti de dâhil İsrail iş gücüne katıldıkları görülmektedir (Domazeti, 2017: 6-7).İsrail’in kuzey bölgesinde 22 köyde yaklaşık 117.000 Dürzi’nin yaşadığı tahmin edilmektedir. Bu grubun da çoğunlukla İsrail hükümeti ile uyumlu bir politika benimsedikleri ve Müslümanların safında yer almadıkları görülmektedir (Domazeti, 2017: 7).Çerkezler ise yaklaşık 3.000-4000 kişilik nüfusları ile en küçük etnik grubu oluşturmaktadır. Sünni Müslüman olan bu topluluk Araplar ve Yahudiler ile herhangi etnik bir bağa sahip değildir (Domazeti, 2017: 7; Akbulat, 2023: 26). Söz konusu grup 1864 Büyük Çerkez Sürgünü sonrası Osmanlı tarafından önce Rumeli eyaletlerine 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında ise Biladü’ş-Şam eyaletlerine yerleştirilen göçmenlerdir. 1967 yılında İsrail’in işgal ettiği bölgelerdeki Filistin topraklarında yaşayan Çerkezler bu tarihten sonra İsrail hâkimiyetinde varlıklarını sürdürmeye devam etmiştir (Akbulat, 2023: 26).2020 yılında İsrail’in 6.870.000 Yahudi ve 1.956.000 Filistinli (Müslüman, Hristiyan Arap, Dürzi) olmak üzere toplam 9.291.000 nüfusa sahip olduğu görülmektedir. 2021 Filistin nüfusu ise Batı Şeria 3.120.448, Gazze 2.106.745, İsrail içerisinde yaşayan Filistinli nüfusla birlikte 7.183.193 olarak kayda geçmiştir (Doğan, 2021: 83). Bu resme bakıldığında her ne kadar İsrail’in işgal ettiği mevcut topraklarda Yahudi nüfusu fazla ise de gerçek anlamda tüm Filistin sınırları içerisinde yaşayan Yahudi nüfusun (İsrail’in Filistinlileri zorla yerinden etmesine, soykırıma uğratmasına ve onca ithal vatandaş transfer etmesine rağmen), toplam nüfusa oranının yüzde 48,8 olduğu görülmektedir.