Gülabibey Camii

Gülabibey Camii, Erzincan ilinin Kemah ilçesinde bulunan, 15. yüzyıl ortalarında inşa edilmiş, ahşap direkli ve tavanlı mimari yapısıyla öne çıkan tarihi bir Osmanlı dönemi ibadethanesidir.^【1】

^{İç Kısım} (Anadolu Ajansı)

Yapı, Kemah'ın Çarşı Mahallesi'nde yer almaktadır ve inşa tarihi genel olarak 1454 (H. 858) olarak kabul edilmektedir.^【2】

Caminin banisi, dönemin Erzincan valilerinden veya Akkoyunlu beylerinden olduğu belirtilen Emir Gülabibey'dir. Ancak yapının üzerinde ve içerisinde farklı dönemlere ait üç adet kitabe bulunmaktadır.^【3】

Doğu cephede yer alan 1347 tarihli bir kitabe, yapının daha eski bir imaret veya mescit üzerine inşa edilmiş olabileceğine ya da başka bir yapıdan buraya getirildiğine işaret etmektedir.^【4】 Harim girişinin sağındaki 1465-1466 tarihli Arapça kitabe, Emir Gülabibey'in Kemah halkı için koyduğu bazı idari ve mali kuralları içermektedir. ^【5】

Harim girişinin üzerindeki 1837 (H. 1253) tarihli Osmanlıca kitabe ise yapının Hacı Bilal Ağa tarafından esaslı bir onarımdan geçirildiğini belgelemektedir. Son olarak mihrap üzerinde 1757-1758 (H. 1171) tarihli "Ya Fettah" ibareli bir yazı bulunmaktadır.^【6】

Gülabibey Camii, dıştan yaklaşık 400 metrekarelik bir alanı kaplayan, kare planlı bir yapıdır.^【7】 Yapının beden duvarlarında moloz taş ve köşelerde kesme taş malzeme kullanılmıştır.^【8】 Harim bölümünün üst örtüsü, iç mekânda üç sıra halinde dizilmiş toplam 12 adet ahşap direk üzerine oturmaktadır.^【9】

^{İç Kısım} (Anadolu Ajansı)

Bu taşıyıcılar, harimi kuzey-güney doğrultusunda beş sahına ayırmakta olup orta sahın yanlardakilere göre daha geniş ve yüksek tutulmuştur. Yapının tavan yüksekliği orta bölümde 6,56 metreye ulaşmaktadır.^【10】

Caminin kuzey cephesinde, dört bağımsız ahşap direk üzerine oturan ve beş yuvarlak kemerli açıklığa sahip 17,90 x 10,45 metre ölçülerinde bir son cemaat yeri mevcuttur.^【11】

Caminin mihrabı yarım yuvarlak planlı olup dokuz sıra mukarnaslı bir kavsaraya sahiptir. Mihrap çevresi, 18. ve 19. yüzyıl onarımları sırasında eklendiği düşünülen Barok ve Ampir üsluplu alçı kabartma bezemelerle süslenmiştir. ^【12】

Mihrabın sağında yer alan ahşap minber, 19. yüzyıl eklemesidir ve ajur ile oyma tekniklerinin yoğun kullanıldığı geometrik ve bitkisel motiflerle bezenmiştir. Minberin aynalık, korkuluk ve süpürgelik bölümlerinde şemse, yıldız ve eşkenar dörtgen gibi motifler yer almaktadır.^【13】

Harimin kuzeyinde ahşap merdivenle ulaşılan, üç yöne cumba yapan bir mahfil bulunmaktadır. Orta sahın tavanında ise çıtalarla oluşturulmuş eşkenar dörtgen dizilimleri ve çarkıfelek motifiyle süslenmiş bir tavan göbeği mevcuttur.^【14】

Yapının minaresi, son cemaat yerinin içerisinde, harim girişinin batısında konumlandırılmıştır. Kare kaideli, çokgen gövdeli ve tek şerefeli olan minare tamamen kesme taş malzemeden inşa edilmiştir. Minarenin şerefe altındaki kuşaklarda geometrik bezemeler bulunmaktadır.^【15】

^{Gülabibey Camii} (Kemah Belediyesi)

Caminin dış cepheleri oldukça sade olup doğu, batı ve güney duvarları dikdörtgen formlu dayanak kuleleriyle desteklenmiştir.^【16】 Yapı, kiremit kaplı eğimli bir çatı ile örtülüdür.^【17】

Tarihi boyunca birçok deprem yaşayan yapı, çeşitli dönemlerde tadilat görmüştür.^【18】 1837 yılındaki Hacı Bilal Ağa onarımının yanı sıra,^【19】 son olarak 2011-2018 yılları arasında Erzurum Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından kapsamlı bir restorasyon sürecinden geçirilmiştir.^【20】

Restorasyon çalışmalarında yapının tarihi dokusu korunmuş ve günümüzde halen ibadete açık durumdadır.