Bingöl İsfahanbey Camii

İsfahan Bey Camii, 16. yüzyılın başlarında Çapakçur Sancak Beyi İsfahan Bey tarafından inşa ettirilen, Bingöl şehir merkezinde günümüze ulaşabilen tek tarihi yapı olma özelliğini taşıyan dini mimari eseridir.^【1】

^{Bingöl İsfahanbey Camii} (ODÖO)

Yapının banisi olan İsfahan Bey, Osmanlı öncesi ve devamında Çapakçur ve çevresinde liva beyliği yapmış olan Süveydi hanedanına mensuptur.^【2】

Babası Abdal Bey’in ölümünden sonra idareyi ele alan İsfahan Bey, bölgenin 1515 yılında Osmanlı idaresine katılmasıyla yurtluk-ocaklık statüsünde sancak beyliği görevini sürdürmüştür.^【3】

İsfahan Bey, cami ve zaviyenin vakfiyesini 20-29 Mayıs 1548 tarihinde tescil ettirmiş, bu işlemden kısa bir süre sonra 1548 yılının son aylarında vefat etmiştir. Şerefhan’ın aktardığı bilgilere göre, kardeşi Ahmed Bey ile aralarında çıkan ihtilaf sonucu Kanuni Sultan Süleyman’ın emriyle öldürülmüştür.^【4】

Cami ve zaviye başlangıçta Çapakçur’un merkezi bölgesine yakın Abtor Köyü’nde inşa edilmiştir. 1750’li yıllara gelindiğinde Abtor Köyü’ndeki orijinal yapılar bakımsızlık nedeniyle yıkılmaya yüz tutmuştur. Bunun üzerine Çevlik ahalisi, Abtor’daki caminin kalıntılarını ve malzemelerini taşıyarak camiyi bugünkü konumunda yeniden inşa ettirmiş; vakfın idaresi ve gelirleri de bu yeni yapıya tahsis edilmiştir.^【5】

İsfahan Bey Camii, yaklaşık 15,6 x 15,6 metre boyutlarında kare planlı bir şemaya sahiptir. Yapının beden duvarları yontulmuş moloz taşlardan örülürken; köşe taşları, pencere ve kapı söveleri düzgün kesme taştan imal edilmiştir.^【6】

Dış mimarisinde Akkoyunlu mimarisinin izlerini taşımakta ve^【7】 koç kabartmalı taşlardan oluşmaktadır.^【8】

Yapı, 1918 yılında geçirdiği esaslı onarım neticesinde kırma çatılı ve sac kaplamalı modern görünümünü kazanmıştır. İç mekânda kıble duvarına bitişik bir minber yer almakta, minberin alt kısmında ise bir mihrap nişi bulunmaktadır.^【9】

Caminin güneydoğu köşesinde yer alan minare, yapının orijinal niteliğini en fazla koruyan bölümüdür. Minare kaidesi kare planlı, gövdesi ise yuvarlak formdadır; kaideden gövdeye geçiş pahlı bir yapı sergilemektedir.^【10】

1971 depreminde minare gövdesinin üst kısmı yıkılmış,^【11】 2003 depreminde ise minare ve duvarlarda ciddi hasarlar oluşmuştur. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen çalışmalarla minare aslına uygun olarak restore edilmiştir.^【12】

İsfahan Bey, cami ve zaviyenin sürdürülebilirliği için geniş bir mal varlığını vakfetmiştir. 1548 tarihli vakfiyede yer alan başlıca akaratlar şunlardır:

^{Bingöl İsfahanbey Camii} (ODÖO)

• Bey Değirmeni: Tamamı ve tüm müştemilatı.
• Bey Bağı: Abtor Köyü hudutları içindeki bağın tamamı.
• Boyahane: Köyde bulunan boyahane binası.
• İstablı Kebîr (Büyük Ahır): Zaviyeye gelenlerin hayvanları için kullanılan menzilhane.
• Bey Çiftliği: Köy arazisinde yer alan geniş tarım alanı.
• Dükkanlar: Köyde mevcut olan üç adet dükkan.^【13】

Caminin doğu kapısı üzerindeki kitabede üç ana onarım evresi kaydedilmiştir:

1. 1846 (H. 1262): Süveydi beylerinden Süleyman bin Sincar tarafından yaptırılmıştır.^【14】
2. 1854 (H. 1271): Yine Süleyman bin Sincar tarafından gerçekleştirilmiştir.^【15】
3. 1875 (H. 1292): Mîr Yusuf ve Derviş bin İsfahan tarafından tamamlanmıştır.^【16】