Ana YazarEsra DEMİRCİ13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0002-4485-1005

Tezvirat kavramı, yalancılığın ötesinde kasıtlı ve manipülatif bir içerik faaliyetini ifade etmektedir. Kavram, genellikle veri çarpıtma, yanlış bilgilendirme ve propaganda gibi başlıklarla ilişkili olarak ele alınmaktadır【1】 (Wardle & Derakhshan, 2017: 16-17). Dezenformasyon, kasıtlı olarak yanlış veya yanıltıcı haberin yayılmasını sağlamak amacıyla kullanılmaktadır. Bu süreç, bireylerin ve toplumların algılarını, tutumlarını ve davranışlarını yönlendirmeyi hedeflemektedir. İhtiyaç olunmayan durumlarda bile kendi istek ve arzularını zarar ve taleplerini kabul ettirme sanatı olarak yorumlanabilmektedir (Pratt, 2017: 2-3). Medyada yanıltıcı içeriklerin yayılımı, genellikle ideolojik ve söylemsel çarpıtmalar aracılığıyla gerçekleşmektedir. Bu bağlamda, medya organlarının belirli ideolojik hedefler doğrultusunda haberleri çarpıtarak veya seçici bir şekilde sunarak kamuoyunu yönlendirdiği görülmektedir (Kırık & Yegen, 2020: 495-496).Filistin’e yönelik yapılan tezviratlar, modern deformasyon kavramının çarpıcı bir örneğidir. Bu çarpıtmalar genellikle Filistinlilerin meşru mücadelelerini “terörizm” olarak etiketlemeye, tarihi ve hukuki gerçekleri manipüle etmeye dayanmaktadır. Özellikle sosyal medya platformlarında Filistinlilere yönelik karalama kampanyaları yoğun bir şekilde yürütülmektedir (Pappe, 2006: 45). Bu kampanyaların, uluslararası kamuoyunun Filistin meselesine dair algısını çarpıtarak, hukuki ve ahlaki dayanaktan yoksun politikaları meşrulaştırmayı amaçladığı anlaşılmaktadır【2】. Bu bağlamda, İsrail’in ablukasını yalnızca Filistin topraklarında yürütmekle kalmadığı, dijital olarak da Filistin’i savunmasız bıraktığı anlaşılmaktadır【3】 (Gölcü & Karadeniz Demirata, 2024: 209). Bu durum, Ekim 2023 ve sonrasında internet erişimini keserek yapmaya çalıştığı ya da kendi askerlerini Hamas askeriymiş gibi servis ettiği videolarda da görülmüştür (NTV, 2023). Filistin’e yönelik yürütülen dezenformasyon kampanyaları, uluslararası kamuoyunun algısını manipüle etmeyi amaçlasa da dünya genelinde düzenlenen destek gösterileri bu çabaların etkisiz kaldığını göstermektedir. Birçok ülke ve şehirde Filistin için destek yürüyüşleri düzenlendiği görülmüş, asılsız haberlerin işe yaramadığı anlaşılmıştır (Aksünger, 2024).Medyada ideolojik ve söylemsel manipülasyonların yaygın bir şekilde kullanılmasının, kamuoyunun tarafsız bilgiye erişimini zorlaştırdığı ve demokratik süreçleri tehdit etmekte olduğu anlaşılmaktadır【4】. Filistin örneği, dezenformasyonun politik ve toplumsal bir araç olarak nasıl kullanıldığını açıkça göstermektedir. İsrail’in Filistin’e yönelik dijital ve fiziksel ablukasının, bilgi manipülasyonu stratejilerinin bir parçası olarak dezenformasyon kampanyalarını yoğunlaştırdığı ve Filistinlilerin haklı taleplerini uluslararası düzeyde itibarsızlaştırmaya çalışmakta olduğu görülmektedir. Bu çerçevede, yanlış ve yanlı bilgi yayılımı ile mücadele için medya okuryazarlığının geliştirilmesi【5】, sosyal medya platformlarının sorumluluk alması ve uluslararası hukukun bu alandaki düzenlemelerinin güçlendirilerek bağlayıcılığının sağlanması kritik önem taşımaktadır. Adil bilgi paylaşımı ve doğru bilgiye erişim, toplulukların bilinçli kararlar alabilmesini sağlarken, demokratik süreçlerin sağlıklı işlemesine de katkıda bulunmaktadır. Bu bağlamda, medya kuruluşlarının etik ilkelere bağlı kalması, bağımsız gazeteciliğin desteklenmesi【6】 ve sivil toplumun aktif katılımının teşvik edilmesi, bilgi ekosisteminin korunmasında hayati bir rol oynayacaktır. Ancak, bu tür önlemler alınırken ifade özgürlüğünün korunması da göz ardı edilmemeli, sansür mekanizmalarına dönüşmeyecek şekilde dengeli bir yaklaşım benimsenmelidir.Okuma ÖnerileriBatarseh, Aline (2023). “Major Media and The Systemic Silencing of Palestinians”. Mondoweiss. Erişim Tarihi: 21.07.2025, https://mondoweiss.net/2023/03/major-media-and-the-systemic-silencing-of-palestinians/.Khouri, Rami G. (2024). “Watching the Watchdogs: Israel’s Legacy of Media Deception Stumbles”. Aljazeera. Erişim Tarihi: 10.12.2024, https://www.aljazeera.com/opinions/2024/2/9/watching-the-watchdogs-israels-legacy-of-media-deception-stumbles.