Kılıçbayırı Şehitliği

Kılıçbayırı Şehitliği, Çanakkale ili Eceabat ilçesi Kocadere köyü sınırları içerisinde yer alan, Arıburnu Cephesi’ndeki muharebelerde hayatını kaybeden askerlerin anısına düzenlenmiş bir mezarlık alanıdır. Bu alan askeri kayıtlarda ve envanterde Kılıçdere 2 Şehitliği ismiyle de tanımlanmaktadır.^【1】

Şehitlik, Tarihî Gelibolu Yarımadası’nda, Arıburnu Cephesi hattı üzerinde stratejik bir noktada bulunmaktadır. Bomba Sırtı mevkisinden başlayarak Conkbayırı’na doğru uzanan yükselti (sırt) üzerinde, Türk savunma hattının hemen gerisindeki bölgede yer almaktadır. Alanın sınırları, 1/5000 ölçekli Şevki Paşa (Çanakkale Tahkimat Haritası) verileriyle sabittir.^【2】

Bölge, Çanakkale Kara Muharebeleri’nin başlangıç tarihi olan 25 Nisan 1915’ten, tahliyenin gerçekleştiği 20 Aralık 1915 tarihine kadar en yoğun çatışmaların yaşandığı alanlardan biridir.

Türk ordusu, itilaf devletleri birliklerini bölgeden uzaklaştırmak ve denize dökmek amacıyla 27 Nisan, 1 Mayıs ve 19 Mayıs tarihlerinde bu mevkiden taarruzlar gerçekleştirmiştir. Şehitlikte, Kara Muharebeleri boyunca bu hat üzerinde görev yapan askeri birliklerden şehit olan askerlerin naaşları bulunmaktadır.^【3】

Kılıçbayırı Şehitliği'nde toplam 1131 şehit kayıtlıdır. ^【4】Bu alanda görev yaptığı ve şehit verdiği tespit edilen başlıca askeri birlikler şunlardır:

• 10. Alay
• 18. Alay
• 64. Alay
• 78. Alay.

Mükerrer kayıt oluşmasını engellemek amacıyla, isimleri "57. Piyade Alayı Şehitliği"nde yer alan askerler bu şehitliğin isim listesine dahil edilmemiştir.^【5】

Şehitlik alanı, Çanakkale Savaşları ve Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı ile Gaziantep Şahinbey Belediyesi’nin ortak yürüttüğü çalışmalar neticesinde ihya edilmiştir. Restorasyon sürecinde bilimsel yöntemler kullanılarak şu adımlar izlenmiştir:

• Harita ve Uydu Çakıştırması: Şevki Paşa tarafından hazırlanan tarihi haritadaki yerler, modern uydu görüntüleri ile örtüştürülmüştür.
• Jeoradar Taraması: Belirlenen koordinatlarda yer altı taraması yapılarak defin sınırları ve bulgular netleştirilmiştir.
• Tasarım Yarışması: Alan, "Gelibolu Tarihi Alan ve Yeni Şehitlik Tasarımları" yarışması kapsamına alınarak modern mimari prensiplerle düzenlenmiştir.

İhyası tamamlanan şehitlik, 24 Eylül 2022 tarihinde düzenlenen resmi törenle ziyarete açılmıştır.^【6】

Şehitliğin tasarımı, "Şehitlik Yönetmeliği"nde tanımlanan anıt modelini temel almaktadır. Tasarımda öne çıkan unsurlar şunlardır:

• Anıt ve Sembolizm: Anıt üzerinde ay yıldız motifi ve Allah’ın 99 isminden biri olan, her şeye şahitlik eden anlamındaki "Eş-Şehid" ismi yer almaktadır.
• Mezar Taşı Düzeni: Mezar taşları için dünyada yaygın olan nizami düzen yerine, askerlerin harp meydanında şehit düştükleri noktalara "kefenlenmeden, mevcut üniformalarıyla defnedilmelerini" temsil eden sembolik bir yerleşim tercih edilmiştir.
• Bitkisel Düzenleme: Alanın çevre düzenlemesinde, vahdeti (bir olmayı) simgeleyen servi ağaçları kullanılmıştır.^【7】