Ana YazarEdibe TAŞ13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0003-4957-1093

Kültürel boykot, BM tarafından belirlenen genel geçer kurallara ve saf insanlık ahlakına uymayan rejim ya da devletlerin insan hakları ihlalleri, işgal politikaları veya ayrımcı uygulamaları ile karşı karşıya kalan insanlarla dayanışmayı temel alan ve baskıcı devlet ile kültürel iş birliğinden kaçınılmasını ifade eden barışçıl bir direniş yöntemidir (South African History Online, 2017). Bu yöntem, özellikle sembolik sermaye olarak adlandırılan kültürel değerlerin siyasi meşruiyet yaratmada oynadığı rolü hedef almakta ve baskıcı rejimlere karşı uluslararası dayanışmayı artırmayı amaçlamaktadır (Bourdieu, 1986). Filistin bağlamında bu kavram, İsrail’in ırkçı rejimi ve Filistin topraklarındaki işgal politikalarına karşı Küresel Boykot, Tecrit ve Yaptırımlar (BDS) hareketinin önemli bir parçasını oluşturmaktadır (Barghouti, 2011; PACBI, 2005).Kültürel boykot, farklı kurumlar ve hatta ülkeler arasında kültürel ürün alışverişinden kaçınmaya yönelik organize kampanyaları içermektedir. Tiyatro ve müzik gösterileri, görsel sanatlar ve el sanatları, filmler ve edebiyat gibi bir dizi farklı sanat formunu kapsayabilir【1】. Aynı zamanda spor faaliyetlerini ve akademik süreçleri de içerebilir【2】. Kültürel boykotun temelinde, özellikle otoriter veya baskıcı nitelikteki sosyal ve siyasi oluşumlara karşı mücadelede sanatın olumlu bir rol oynayabileceği varsayımı bulunmaktadır (Duncan, 2017: 61).Kültürel boykotun temel hedefi, işgal ve ayrımcılık politikalarını meşrulaştırmaya yönelik kültürel etkinlikleri engelleyerek bu uygulamalara karşı uluslararası farkındalık yaratmaktır. Filistin bağlamında düzenlenen kültürel boykotla İsrail’in işgalci politikaları normalleştirme çabalarını sekteye uğratmak (Chomsky & Pappé, 2016), insan hakları ihlallerine dikkat çekerek küresel kamuoyunda duyarlılığı artırmak (Said, 1994) ve mağduriyete uğrayan toplumun sesini yükseltmesine yardım ederek adalet taleplerine destek olmak amaçlanmaktadır. Örneğin Roger Waters, Lorde ve Lana Del Rey gibi sanatçılar, İsrail’de konser vermeyi reddederek BDS hareketine destek vermiştir (Pappé, 2006). İsrail üniversiteleriyle iş birliğini reddeden akademisyenler de işgal rejimine karşı bir duruş sergilemişlerdir (Amnesty International, 2022). Judith Butler’ın 2011 yılında Toronto Üniversitesinde gerçekleştirdiği “Kültürel ve Akademik Boykot” başlıklı konuşması bunun önemli örneklerinden birisidir (University of Toronto, 2011). Bunların yanında İsrail’in ayrımcı politikalarını eleştiren uluslararası kampanyalar ve medya içerikleri, kültürel boykotun bir diğer boyutunu oluşturmaktadır (Ünal, 2024). Kültürel boykotun uluslararası platformda görünür hale geldiği örneklerden biri, İsrail’in 2019 yılında Tel Aviv’de ev sahipliği yaptığı Eurovision Şarkı Yarışması olmuştur. Filistinli aktivistler, bu yarışmanın İsrail’in işgal politikalarını normalleştirme çabası olduğunu savunarak küresel boykot çağrısında bulunmuştur (Eno, 2019; Rubinstein, 2019). Bazı sanatçılar ve insan hakları savunucuları, İsrail’in Filistin halkına yönelik sistematik baskılarını göz ardı ederek bu tür bir etkinliğe ev sahipliği yapmasının uluslararası kamuoyunu manipüle etmeyi amaçladığını ifade etmiştir (PACBI, 2018, 2024). Bu bağlamda yarışmaya katılmayı reddeden sanatçılar, kültürel boykotun Filistin mücadelesindeki önemini bir kez daha gözler önüne sermiştir.Kültürel boykot, insan haklarını savunan bir yöntem olarak geniş kitlelerce desteklenmekle birlikte, bazı kesimler tarafından da eleştirilmiştir. Kültürel boykotu eleştirenler, yöntemin ifade özgürlüğünü sınırladığını ve kültürel diyalogu engellediğini savunmaktadır (PEN American Centre, 2007). Destekleyenler ise kültürel boykotun etik bir duruş olduğunu ve adalet mücadelesine anlamlı bir katkı sunduğunu vurgulamaktadır (Uluslararası Af Örgütü, 2022). Kültürel boykot, Filistin halkının özgürlük ve eşitlik mücadelesinde etkili bir dayanışma aracı olarak öne çıkmaktadır. İsrail’in işgal politikalarını uluslararası düzeyde sorgulanabilir hale getiren kültürel boykot aynı zamanda küresel dayanışmayı güçlendiren barışçıl bir yöntem olarak da görülmektedir. Bu bağlamda kültürel boykotun sadece bir protesto yöntemi değil aynı zamanda adalet ve insan hakları mücadelesinde güçlü bir sembol olduğu da söylenebilir.