Ana YazarPınar Ayşe GİDİŞ13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0002-3953-6721

Günümüzde dayanışma kavramı, “küresel dayanışma” olarak adlandırılabilecek yeni bir boyut kazanmıştır. Bunun temel nedeni, küreselleşme ve iletişim ağlarının genişlemesiyle farklı coğrafyalardan insanların bir araya gelebilmesi ve birbirini destekleyen ilişkiler kurabilmesidir (Bülbül, 2005: 68, 71). Küreselleşmenin bu etkisi, ulus-ötesi karşılıklı ilişkilerle kurulan yeni iş ortaklıkları, ekonomik bağlar【1】, internet forumları ve sosyal medya bağlantıları biçiminde somutlaşmış bu da dayanışmayı【2】 desteklemiş ve güçlendirmiştir (Gould, 2007: 152-161). Dayanışmayı kozmopolit yapan bu etki, aktivistler arasında ortak bir kimlikten ziyade empatiyi geliştiren, evrensel değerleri ve adaleti öne çıkaran aktif bir bağ oluşturmuştur【3】.Küresel dayanışma, özellikle Ekim 2023 ile Gazze’de yaşanan soykırıma karşı tüm dünyada görünürlük kazanmıştır. Coğrafi anlamda uzaklarda yaşayan veya kültürel olarak farklı kabul edilen bireyler ve gruplar Filistinlilerin maruz kaldığı baskı ve acılara sessiz kalmamış, onlarla empati kurmuş, onların yaşadığı zulmü görerek bunu ortadan kaldırmanın yollarını aramıştır. Arayışlar daha önce karşılaşılmayan boyutta küresel bir dayanışmaya evrilmiştir. Farklı eylemler, girişimler ya da kampanyalar biçiminde tezahür eden bu dayanışma sokak gösterilerinden dijital tepkilere, sanat faaliyetlerinden akademik çalışmalara, ablukayı kırma girişimlerinden yardım kampanyalarına, kültürel boykottan ekonomik boykota kadar geniş bir yelpazede, sıradan vatandaştan örgütlü gruplara, farklı din ve ideoloji mensuplarından faklı meslek erbaplarına, devlet yetkililerinden dünyaca tanınan ünlü kişilere【4】 kadar çeşitlilik göstermiştir.Spor camiasında Filistin ile dayanışma her geçen gün artmaktadır. ABD NBA ligi Dallas Mavericks takımında oynayan basketbolcu Kyrie Irving Filistin’in yanında olduğunu göstermek için basının karşısına kefiyesiyle çıkmaktadır (Ghermezlan, 2023; Grant Afseth, 2023). Tenis yıldızı Ons Jabeur, Kadınlar Tenis Birliği Finalleri’nin ardından yapılan röportajda “Her gün çocukların ve bebeklerin öldüğünü görmek çok zor… Bu galibiyetten mutlu olamam” demiş (The National, 2023) ve kazandığı parayı Filistin’e bağışlayacağını duyurmuştur (TRT World, 2024). İskoç futbol kulübü Celtic’in taraftarları İsrail’in Filistin’de gerçekleştirdiği insan hakları ihlallerini sürekli protesto etmekte (TRT World, 2024) zaman zaman UEFA tarafından cezaya çarpıtılmakta ama cezayı ödeyerek eylemlerine devam etmektedir【5】 (Kalaycı, 2024). Paris sokaklarında düzenlenen Olimpik bisiklet yarışı sırasında yarışı takip edenler Filistin’le dayanışma gösterisinde bulunmuş, Filistin bayraklarının indirilmesini isteyen polise karşı çıkarak “Özgür Filistin” sloganları atmışlardır (Taşkın, 2024).Sanat alanında küresel dayanışma çok renklidir. Yas tutma ve anıları sürdürme amacıyla geleneksel olarak yapılan “Stitching Solidarity” (Dayanışmayı Dikmek) adlı etkinlik, Filistin ile dayanışma amacıyla sürdürülmektedir. Yeni Zelanda’dan başlayıp farklı ülkelerden katılımlarla büyümeye devam eden bu “sürekli sanat” projesi (Govett-Brewster Art Gallery, 2024), sanatsal pratiği sınırlar ötesine taşıyarak dünyanın çeşitli bölgelerindeki sanatçıları, Filistin halkıyla dayanışma ve insan haklarını savunma amacıyla bir araya getirmeye devam etmektedir (COCA, 2025). İspanya, artık sessiz kalamayacaklarını söyleyerek Eurovision şarkı yarışmasına İsrail’in katılması halinde etkinliği boykot edeceklerini açıklamıştır (Jones & O’Carol, 2025). İrlanda da Gazze’de gazetecilerin öldürülmesinden ve uluslararası gazetecilerin bölgeye girişinin engellenmesinden duydukları endişeyi aktararak Gazze’de devam eden korkunç can kayıpları göz önüne alındığında, İrlanda’nın Eurovision’a katılmayı sürdürmesinin vicdansızlık olacağını aktarmıştır (O’Carol, 2025).Küresel bir dayanışma hareketi olarak Together for Palestine topluluğu spor, müzik, sinema, sivil toplum gibi çeşitli alanlardan ünlülerin katılımıyla Eylül 2025’te Londra’da da bir konser düzenlemiştir. Geliri Gazze’ye bağışlanacağı açıklanan konser öncesinde Billie Eilish, Cillian Murphy, Steve Coogan, Benedict Cumberbatch, Francesca Albanese, Richard Gere ve Joaquin Phoenix gibi ünlülerin bir arada yayınladıkları “Özgür Filistin” mesajı içeren video【6】 sosyal medyada platformlarında ciddi ses getirmiştir【7】. Konserde sahneye çıkan Emmy ödüllü İskoç aktör Brian Cox, “Filistin halkı adına gerçeği söylemeliyiz” derken ABD’li fotoğrafçı ve aktivist Nan Goldin “Toplumda sanatçının rolü her zaman konuşmak, iktidara karşı gerçeği söyleme riskini almak olmuştur.” demiştir (Skinner, 2025). Eski Fransız futbolcu Eric Cantona, FIFA ve UEFA’nın İsrail’in müsabakalara katılmasına izin vermesini kınayarak, “Rusya, Ukrayna’da savaş başlattıktan dört gün sonra FIFA ve UEFA Rusya’yı menetti. Şimdi ise Uluslararası Af Örgütünün soykırım olarak tanımladığı olayların üzerinden 716 gün geçti ve İsrail halen müsabakalara katılmaya devam edebiliyor” sözleriyle uygulanan çifte standarta dikkat çekmiştir (TRT Haber, 2025). Birleşmiş Milletler özel raportörü Francesca Albanese, konuşmasında “Bir halkın her şeyini kaybetmemesi için, bir karış da olsa ayrıcalığından vazgeç, değişim mutlaka gelecek ve Filistin özgür olacak” sözlerini kullanmıştır (Ummid, 2025). İngiliz aktör Benedict Cumberbatch ise Mahmûd Derviş’in Bu Topraklarda Yaşamak İçin Nedenler Var adlı şiirini okumuştur (Çavuşoğlu, 2025).Küresel dayanışma ile gerçekleştirilen girişimlerden biri de aralarında Oscar, BAFTA, Emmy ve Cannes ödüllü isimlerin de bulunduğu oyuncu ve yönetmenlerden gelmiştir. Ünlü oyuncu ve yönetmenler Filistin halkına karşı soykırım ve apartheid suçlarına karışmış festivaller, sinemalar, yayıncılar ve yapım şirketleri de dahil olmak üzere İsrailli film kurumlarıyla çalışmayı reddettiklerini bildirdikleri bir metin imzalamışlardır【8】. Olivia Colman, Mark Ruffalo, Riz Ahmed, Tilda Swinton, Javier Bardem, Susan Sarandon, Yorgos Lanthimos, Ava DuVernay ve Adam McKay gibi isimlerden oluşan imzacılar kısa sürede 4 bin kişiyi aşmıştır (Turp, 2025). Film yapımcıları ve oyuncular, “Film endüstrisi çalışanları ve kurumlar olarak, sinemanın algıları şekillendirme gücünün farkındayız… Hükümetlerimizin çoğunun Gazze’deki katliama göz yumduğu bu acil kriz anında, bu amansız dehşete ortak olanlara karşı elimizden gelen her şeyi yapmalıyız” ifadelerini kullandılar (Betts, 2025). Ayrıca bildiriye imza atanlar arasında bulunan Oscar ödüllü İspanyol aktör Javier Bardem, 2025 Emmy Ödülleri’nde kırmızı halıda boynuna sardığı kefiyesiyle yürüdü ve gazetecilere “Bugün buradayım, Gazze’deki soykırımı kınıyorum” dedi (Sharf, 2025). İspanyol aktör, kıyafetiyle ilgili bir soruyu “Bizim talebimiz soykırımı durdurmak için İsrail’e ticari ve diplomatik abluka ve yaptırım uygulanmasıdır” sözleriyle yanıtladı (Farrant, 2025).Dünya çapında birlik olan gönüllüler de Gazze’ye uygulanan insanlık dışı ablukayı kırmak üzere temel gıda ve tıbbi malzemeler taşıdıkları gemilerle küresel dayanışma sergilemişlerdir. 2010 yılında kurulan Özgürlük Filosu Koalisyonu (Freedom Flotilla Coalition-FFC) dünyanın farklı ülkelerinden gönüllülerin birlikte çalıştığı, sivil bir dayanışma hareketidir. Amaçlarını “herkesin insan haklarına saygı duyuyoruz” biçimde belirleyen koalisyon bundan dolayı “Filistin halkıyla dayanışma içinde” olduklarını duyurmuştur (Freedom Flotilla, 2025a). İsrail’in hukuksuz ablukasını kırmak için tüm insanlığı davet eden koalisyon gemilerle【9】 Gazze’ye ulaşmaya çalışmaktadır (Freedom Flotilla, 2025b). Filonun korunması için Bangladeş, Brezilya, Kolombiya, Endonezya, İrlanda, Libya, Malezya, Maldivler, Meksika, Pakistan, Katar, Umman, Slovenya, Güney Afrika, İspanya ve Türkiye Dışişleri Bakanları da resmi internet sayfalarından ortak metin【10】 yayınlamış ve metinde vatandaşlarının katıldığı bir sivil girişim olan Küresel Sumud Filosu’nun güvenliğinden endişe duyduklarını dile getirmişlerdir (Republic of Türkiye, 2025).Dayanışma eylemlerinin duyurulması konusunda dijital aktivizm büyük önem taşımaktadır. Filistin’i destekleyen aktivistler, eylemlere katılanlara paylaşımlarıyla destek olmakta, hükümetlerinden de destek talep etmektedirler. Örneğin ABD Başkanı Donald Trump’ın Gazze’ye yönelik işgal planlarını açıklamasıyla dijital platformlarda küresel bir dayanışma gösterildi (Rizki, 2024). Sosyal medyadaki dayanışma, dünya genelinde gerçekleşen Filistin yanlısı gösterilere katılımı da artırmıştır.Ekim 2023’ten bu yana Avrupa genelinde 42.000 Filistin yanlısı protesto ve etkinlik düzenlendiğini belirten Küresel Filistin İttifakı, 6 Eylül 2025’i Gazze için Küresel Eylem Günü ilan etti. Dünya çapındaki topluluklar, İsrail’in Gazze’de devam eden soykırımına karşı birleşik protesto için davet edildi【11】. Bu davet ciddi yankı buldu (bkz. Al Jazeera, 2025; Bir, 2025; MEMO, 2025).Küresel dayanışma örnekleri olarak sunulan bu çok sınırlı listenin de açıkça gösterdiği gibi dünya çapındaki gösteriler ve diğer girişimlerle bir araya gelen insanlar İsrail’in Filistin’e yönelik soykırım suçlarının engellenmesi için hükümetlerine çağrıda bulunmakta ve İsrail kaynaklı yıkımın telafisini talep etmektedirler. Filistin için ortaya çıkan, yoğunluğu, çeşitliliği ve etkisi bakımından benzersiz olan küresel dayanışma, tek tip bir kimlikten değil, empati, evrensel adalet ve ortak insanlık değerleri etrafında örgütlenen aktif ve çok katmanlı bir dayanışmadır. Akademiden sivil topluma, tüketici boykotlarından, sanat ve spor dünyasına uzanan bu dayanışma ağı, ahlaki duruşu içeren şiddetsiz bir direniş biçimidir. Bu kolektif tavır, yalnızca ekonomik ve sembolik bir baskı aracı oluşturmakla kalmamakta, aynı zamanda uluslararası toplumun vicdanını harekete geçirerek mevcut statükoya karşı etik ve barışçıl bir cevap inşa etmektedir. Bu durum, küresel dayanışmayı tek bir merkezi olmayan, çok merkezli örtüşen faaliyetlerden ve çeşitlilikten beslenirken ortak bir ahlaki zemin üzerinde yükselen dinamik bir gerçeklik olarak yeniden tanımlamamıza yol açmaktadır.