Ana YazarBurak ÇIKIRYEL13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0000-0003-0009-6252

Bağış bir kişi, kurum veya devletin belirli bir amaç doğrultusunda başka bir kişi, grup ya da ülkeye karşılıksız olarak yaptığı aynî veya nakdî yardımdır.Filistin coğrafyası İslam peygamberinin mirasını taşıması, Müslümanların ilk kıblesi olması ve “üç mübarek mescid”den biri olan Mescid-i Aksâ’yı barındırması sebebiyle İslam dünyası için özel bir öneme sahiptir. Bu önem ve bölgenin 1940’lı yıllardan itibaren şiddetlenen ancak kökleri 19.yy’a uzanan işgal, zulüm ve haksızlıklardan dolayı Müslümanların tarih boyunca Filistin’e yönelik aynî ve nakdî yardımları öncelemesine neden olmuştur. Bununla birlikte, bu yardımların yoğunluğu ve niteliği, bölgedeki siyasi ve askeri gelişmelere bağlı olarak yıldan yıla değişkenlik göstermiştir.Filistin’e yapılan bağışlar genel olarak dört ana kategoride incelenebilir:(1) İnsani ve Acil Durum Yardımları: Bu yardımlar özellikle işgalci İsrail’in Gazze ve Batı Şeria’daki şiddeti artırdığı ve askeri saldırılar düzenlediği dönemlerde ve sonrasında yoğunlaşır. Yardımların içeriği; gıda, su, barınma, sağlık hizmetleri ve psikososyal destek gibi en temel insani ihtiyaçları karşılamaya yöneliktir. Türkiye’de; Diyanet Vakfı, Türk Kızılayı, İHH İnsani Yardım Vakfı, Sadakataşı ve Deniz Feneri gibi pek çok sivil toplum kuruluşu (STK) bölgeye düzenli olarak bu tür yardımları ulaştırmaktadır【1】. Benzer faaliyetler dünya genelindeki birçok STK tarafından da yürütülmektedir. Ayrıca, Birleşmiş Milletler Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA) ve Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Hareketi gibi uluslararası kuruluşlar da bu alanda aktif rol oynamaktadır. Bu yardım türünde UNRWA en büyük insani yardım sağlayıcısı ve aynı zamanda yardım çalışmalarının omurgasını oluşturur. Ekim 2023 sonrası başlayan soykırım sürecinde tesislerini diğer kuruluşlara açmış, onlar adına yardım dağıtmış ve hastaneler, fırınlar, iletişim ve su şebekeleri gibi hayati hizmetlerin sürmesi için yakıt temin edip dağıtılmasını sağlamıştır (UNRWA, 2025: 4).(2) Bölgesel ve Sosyal Kalkınmayı Destekleyen Yardımlar: Genellikle uzun vadeli olan bu yardımlar, Filistin toplumunun ekonomik ve sosyal açıdan gelişerek kendi kendine yeterli bir konuma gelmesini hedeflemektedir. Bu kapsamda; altyapı projeleri, eğitim ve sağlık kurumlarının iyileştirilmesi, çiftçi ve esnafın desteklenmesi gibi faaliyetler yer alır. STK’ların bu alanda daha sınırlı “butik” projeleri olsa da bu tür mali destekler genellikle İslam Kalkınma Bankası (İKB) ve Dünya Bankası gibi uluslararası finans kuruluşları ile Avrupa Birliği veya Japonya (JICA), Almanya (GIZ) gibi ülkelerin kalkınma ajansları tarafından sağlanır. Bu desteklere örnek verecek olursak, İKB’nın kendi kaynaklarından Filistin’e yaptığı doğrudan yardımların toplamı 342 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Ayrıca, Banka’nın Filistin için yönettiği ve uyguladığı 2,2 milyar ABD dolarını aşan portföyü bulunduğunu ve bu portföyler kapsamında çeşitli projeler için bugüne kadar 1,9 milyar ABD doları ödeme yapıldığı belirtilmiştir (IsDB, 2020). Benzer şekilde, Filistin Yönetimi 2008 yılında Gayri Safi Yurt İçi Hasıla’sının (GSYİH) yüzde 27’sine tekabül eden, yaklaşık 2 milyar ABD doları kalkınma fonu alırken, 2022 yılına gelindiğinde bu miktar GSYİH’nin sadece yüzde 1,8’ine karşılık gelen 350 milyon dolara gerilemiştir (World Bank, 2023).(3) Kurumsal Yapıların Güçlendirilmesine ve Kamu Bütçesine Yönelik Mali Destekler: Bu destekler, Filistin Yönetimi’nin kamu hizmetlerini sürdürebilmesi ve devlet çalışanlarının maaşlarını ödeyebilmesi amacıyla sağlanır. Yardımlar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkelerinin yanı sıra zaman zaman ABD ve bazı Avrupa ülkeleri tarafından da yapılmıştır. Bu desteklerin rolü tartışmalıdır: Bir görüş, yıllardır süren çatışmalar nedeniyle bozulan kamu düzeninin devamlılığı için bu yardımların hayati olduğunu savunurken; diğer bir görüş, bu fonların siyasi bir koz olarak kullanıldığını, Filistin otoritesini dışa bağımlı hale getirdiğini ve işgalci İsrail’in çıkarlarına hizmet eden bir yapıya dönüştürdüğünü iddia etmektedir【2】. Yardımların siyasi koşullara bağlı olarak kesilmesi veya askıya alınması ikinci görüşü destekleyen bir kanıt olarak sunulmaktadır. Son zamanlarda Amerika’daki Trump yönetiminin yapılan bu yardımları tamamen kesmesi ve yine Avrupa’nın soyut bahanelerin arkasına sığınıp belirli bir dönem yardımları askıya alması ikinci görüşü doğrular niteliktedir (Çam vd., 2023; Gökkuş, 2018).(4) Askerî Kapasitenin Geliştirilmesine Yönelik Destekler: Filistin’deki iki ana siyasi aktör olan Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) ve Hamas, askeri destekler konusunda farklı konumdadır. Batı Şeria’nın belirli bölgelerini (A ve B Bölgeleri) yöneten FKÖ’nün güvenlik güçleri, işgalci İsrail tarafından sıkı bir denetime tâbidir. Silah türü, miktarı ve kullanımı tamamen işgalci İsrail’in iznine bağlıdır, bu nedenle genellikle sadece hafif silahlar kullanılmaktadır. Bu durum ve dış yardımlara olan bağımlılık FKÖ’nün anlamlı bir askeri yardım almasını engellemiş ve onu işgalci İsrail’in kontrolüne tabi kılmıştır. Öte yandan Hamas hem kendi ürettiği silahlar hem de dışarıdan temin ettiği askeri ve mali destekler sayesinde işgalci İsrail’e karşı askeri bir direniş sürdürmektedir. İran gibi bazı ülkeler bu desteği açıkça beyan ederken, başka ülkelerin de Hamas’a doğrudan veya dolaylı yollardan destek sağladığı düşünülmektedir.