Ana YazarMuhammed Hadin ÖNER13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0001-7746-8865

İslam Kalkınma Bankası (İKB), 1975 yılında İslam İşbirliği Teşkilatına (İİT) üye ülkeler ile Müslüman toplumların ekonomik ve sosyal kalkınmalarını desteklemek amacıyla kurulmuş bir kalkınma bankasıdır. Merkezi Suudi Arabistan’ın Cidde kentinde bulunan banka, faaliyetlerini İslam hukukuna uygun şekilde faizsiz finansman esasına dayalı olarak yürütmektedir. İKB, üye ülkelerin kalkınma ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla çeşitli finansman yöntemlerini kullanmaktadır. Banka; altyapı yatırımları, enerji, sağlık, eğitim, gıda güvenliği ve iklim değişikliğiyle mücadele gibi birçok alanda kalkınma odaklı projelere kaynak sağlamaktadır (IsDB, 2025a ).Banka, kamu sektörünün yanı sıra özel sektöre yönelik de önemli destekler sunmaktadır. Bu bağlamda, İslam Kalkınma Bankası Enstitüsü (IsDBI), İslami Yatırım ve İhracat Kredi Sigorta Şirketi (ICIEC), İslam Özel Sektör Kalkınma Kurumu (ICD). Uluslararası İslami Ticaret Finansman Kurumu (ITFC) ve İslam Kalkınma Dayanışma Fonu (ISFD) gibi iştirakler aracılığıyla özel sektörün güçlendirilmesini hedeflemektedir (IsDB, 2025b).İKB’nın Filistin’e olan katkısı hem finansal hem de insani ve stratejik bir boyut taşımaktadır. Dolayısıyla Filistin, bankanın özel önem verdiği ülkelerden biridir. Banka özellikle işgal altındaki bölgelerdeki altyapı, eğitim, sağlık ve istihdam projelerine yönelik önemli miktarda kaynak tahsis etmektedir. Bu kaynaklardan en önemlisi el-Aksa Fonudur. 2000 yılının Ekim ayında Kahire’de gerçekleştirilen olağanüstü Arap Zirvesi sonucunda, Filistin’in sosyo-ekonomik kalkınmasını ve yeniden inşasını desteklemek amacıyla bu fon oluşturulmuştur. Bu kapsamda, Arap Birliği tarafından kurulan el-Aksa Fonu’nun yönetimi İslam Kalkınma Bankası’na (İKB) verilmiştir. Fon, Arap Ekonomik ve Sosyal Kalkınma Fonu, Arap Para Fonu, Afrika İçin Arap Ekonomik Kalkınma Bankası, Kuveyt Kalkınma Fonu, Suudi Kalkınma Fonu ve diğer bağışçılar tarafından sağlanan kaynaklarla finanse edilmektedir 2023 yılı itibarıyla fonun toplam portföyü 2 milyar ABD dolarını aşarken, aynı yıl içinde yaklaşık 41 milyon ABD doları tutarında yeni proje onayı verilmiştir (IsDB Al Aqsa Fund, 2025; IsDB, 2023: 30)Ayrıca İKB finansmanı ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programının (UNDP) yürütücülüğünde “Bağımlılıktan Bağımsızlığa–Filistinli Yoksul Ailelerin Ekonomik Güçlendirme Programı (DEEP)” 2006 yılında başlatılmıştır. Programın temel amacı, Filistin’deki yoksul ve dezavantajlı aileleri insani yardıma bağımlı olmaktan çıkararak, sürdürülebilir gelir kaynakları oluşturmalarını sağlamaktır. Bu doğrultuda, mikro girişimlerin kurulması/yönetilmesi için finansal ve teknik destek sunulmuş, böylece bireylerin kendi geçimlerini sağlamaları hedeflenmiştir. DEEP, Filistin hükümeti ve çeşitli sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği içinde uygulanmıştır. Programın başarıları arasında, desteklenen işletmelerin yüzde 85’inden fazlasının hâlâ faaliyette olması ve katılımcıların yüzde 37’sinin yoksulluktan kurtulması bulunmaktadır (IsDB, 2025c).Bunun yanında İKB tarafından Filistin Halkı için Ekonomik Güçlendirme Fonu (EEFPP) 2019 yılında kurulmuştur. Fonun temel amacı, Filistin halkının ekonomik bağımsızlığını artırmak ve sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etmek olarak belirlenmiştir. Bunun yanında fonun ana faaliyetleri: (1) Filistin’de ekonomik güçlendirme finans kurumlarının kurulması, (2) yerel bankalara ve finansal kuruluşlara finansman hatları sağlanması, (3) özel sektör şirketlerine ve finansal kuruluşlara sermaye katılımı ve (4) kapasite geliştirme, araştırma ve teknik çalışmaların desteklenmesi biçiminde sıralanabilir. Tüm bunların yanı sıra İKB, EEFPP ile önümüzdeki on yıl içinde 300.000’den fazla Filistinli aileye yardım etmeyi hedeflemektedir (IsDB, 2025d).İslam Kalkınma Bankası, Filistin’e sadece ekonomik değil, aynı zamanda sosyal ve insani alanlarda da kapsamlı destekler sunmaktadır. Bu katkılar, altyapıdan mikro finansmana kadar uzanarak, Filistin’in uzun vadeli kalkınma ve bağımsızlık hedeflerine ulaşmasında kritik bir rol oynamaktadır.