Ana YazarKayhan BAYRAM13 Temmuz 2026 13:50

Hegemonya kavramı “lider, yöneten” anlamına gelen Yunanca egemonia kelimesinden gelmektedir. Antonio Gramsci tarafından öne çıkarılan ve “siyasi üstünlük” (Williams, 1988: 144), “rakipsiz güç” (Keykavosiiranagh, 2015: 16) anlamında kullanılan hegemonya kavramı bir topluluğun, kültürün veya düşüncenin üstünlüğünü savunmaktır. Toplumsal yansıması kültürel hegemonya ve “kulturkampf” (kültürel savaş-kültür çatışması) (Kimmerling, 1999) şeklinde ortaya çıkan bu kavram, entelektüellerin sınıf bilinci uyandırma, geniş bir toplumsal kesim yaratma ve yönetme ile kitlelerin rızasını kazanma (Bozkurt, 2021) kabiliyetini ifade etmektedir (Keucheyan, 2018: 29). Kültürel hegemonya, bir üst kültürün öteki kültürleri görmezden gelmesi, tek tür kültürün egemen olma çabası için bilim, edebiyat, sanat ya da spor gibi unsurları araçsallaştırmasıdır (Buzan, 2014: 299-300).İsrail birçok açıdan olduğu gibi kültürel yönden de reddeci bir tavır sergilemekte (Said, 2003); kendisi dışındaki tüm kültürlere karşı hegemonik bir tutum benimsemektedir. İsrail’deki popüler kültür öğeleri, sinema, dizi, eğlence ve yayın sektörleri siyonizmin ideolojik kültürel hegemonyası altında biçimlenmektedir. Yahudiler de bu hegemonik kültür anlayışının kurbanlarıdır. Nitekim İsrail halkının yüzde 76’sı Filistin’i düşman olarak görmektedir (Keykavosiiranagh, 2015: 16). Filistinliler, ikinci sınıf, barbar ve hatta insan kılığında hayvanlar olarak nitelendirilmektedir【1】. Ekim 2023‘ten sonra sivil ve askeri bürokratlar tarafından yapılan konuşmaların çoğunda bu ifadelere paralel açıklamalara rastlamak mümkündür. İsrail’in Filistin’e ait sinema, tiyatro, edebiyat ve kültürel değerleri içeren dokümanlarla arşivleri yok etmesi ve kültür merkezlerine yaptığı baskınlar, sadece kültürel hegemonyanın yansımaları olmakla kalmaz, aynı zamanda Filistinlilere karşı uyguladığı “kültürkırım”ı da gözler önüne serer【2】 (Said, 2003: 157).Batının kültürel hegemonyası, büyük oranda Araplar/Filistinliler ve Müslümanlar aleyhine tavırlar sergilemiştir. Ekim 2023‘ten sonra İsrail’in saldırıları karşısında, Batı’dan yükselen muhalif sesler, bu hegemonik kültürel gücü sarsmaya başlasa da ümit edilen tepki henüz ortaya çıkmamıştır.ABD’nin küresel ölçekte sürekli yenilediği destek sayesinde geliştirdiği stratejilerle (Altunışık, 2009: 63) İsrail’in kültürel hegemonyayı zamanla çıkarları doğrultusunda şekillenen bir tür “kültürel tekâmülcü hegemonya”ya dönüştürdüğü söylenebilir. Karşı girişimlerde bulunan yazar, sanatçı, aktivist, futbolcu, memur veya işçi kim olursa olsun yaptırımlara maruz bırakılmıştır. Bu durumdan Noam Chomsky, Roger Garaudy ve Norman G. Finkelstein da nasiplerini almışlardır. Graudy İsrail, Mitler ve Terör adlı kitabını yazdığında kitabı bastıracak yayınevi bulamamış ve en sonunda kendi parasıyla kitabı bastırmak zorunda kalmıştır. Graudy, “Yarım asırdan fazla bir süre kitaplarımı Fransa’nın en büyük yayınevlerinde neşrettikten sonra bugün siyonist sapıklığı konu alan kitaplarımı kendim bastırmak zorunda kaldım. Çünkü ben 1982’den itibaren bir tabuyu çiğnedim. Yani İsrail siyasetini tenkit ettim” diyerek durumu özetlemiştir (Graudy, 2023: 89). Aynı şekilde siyonistlerin mağdur duygu sömürüsü ile acının kültürünü, emperyalist bir biçimde sömürdüklerini gösteren Finkelstein’ın “Holokost Endüstrisi” eseri (Finkelstein, 2023: 24) de bu hegemonya tarafından ciddi anlamda hedef alınmıştır.2018’de kabul edilen “Yahudi Devleti Yasası”, İsrail’i yalnızca Yahudi halkının devleti olarak tanımlamakta ve devletin varlığını Yahudi kimliği üzerine inşa etmektedir. Bu durum, Filistinliler ile diğer etnik ve dini topluluklar için İsrail’in sadece Yahudilere ait olduğu anlamına gelmektedir. İsrail, özellikle Batı ülkelerinde düzenlediği kültürel etkinliklerle (örneğin konserler, tiyatro oyunları, sanat galerileri) kendi kültürünü yüceltmeye çalışmaktadır. Bu etkinlikler, bazen Hasbara (İsrail’in anlatısını yayma) stratejisinin bir parçası olarak görülmektedir (Deveci, 2018). İsrail, Batı Şeria, Kudüs’ün doğusu ve Gazze Şeridi’nde çoğunlukla Yahudi (ithal) gaspçılar için inşa edilmiş gasp birimleri ile bölgedeki kültürel hâkimiyetini pekiştirmeye çalışmaktadır. Bu gaspçılar, sadece coğrafi değil aynı zamanda kültürel bir hâkimiyet kurma amacını taşımaktadırlar. İsrail’deki eğitim sistemi, Yahudi tarihini ve kültürünü merkeze almaktadır. Filistinli öğrencilerin çoğunlukta olduğu okullarda bile Yahudi kimliğinin üstün olduğu anlatılırken Filistin kimliği ve kültürü göz ardı edilmekte veya çok az vurgulanmaktadır【3】 (Şennur, 2024). İsrail’de İbranice, resmi dil olarak kullanılmaktadır, Filistinliler ve Araplar, genellikle ikinci dil olarak İbranice öğrenmek zorundadırlar, ancak kendi Arapça kültürel kimliklerini ifade etmekte sınırlı özgürlüğe sahiptirler. İsrail sineması ve televizyonu (Hollywood gibi), küresel bir etki alanına sahiptir ve dünya çapında tanınan filmler ve diziler üretmektedir. Bu bağlamda kültür endüstrisi, İsrail’in kültürel üstünlüğü iddialarını güçlendirmek için bir araç olarak kullanılmaktadır.