Ana YazarRumeysa ÖZTÜRK13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0001-7155-9061

Medya ikiyüzlülüğü, en genel anlamıyla medyanın tutarlılık ilkesiyle yayın yapmaması olarak tanımlanabilir. Medyanın olaylara, objektif ve reel perspektiften uzak, tamamen manipülatif ve kasıtlı bir tavır alarak yaklaşması durumudur【1】. Olayları habere konu ederken ideoloji, politika, inanç, ırk, cinsiyet, coğrafya, çıkar vb. faktörlere bağlı olarak farklı bir tavır almak ve aynı olayı farklı durumlar için farklı şekillerde seslendirmek medya ikiyüzlülüğünün tipik örnekleridir. Daha basit şekilde yanlı, ikiyüzlü, yanlış, yalan ve aldatıcı bir tutumla medyanın kullanılması durumu olarak tanımlamak mümkündür【2】.Basının kitle iletişim araçları olarak yaygınlık kazanması üzerine dürüstlük, özerklik, bağımsızlık, objektiflik, tarafsızlık gibi bazı ilkeler, medya için genel geçer etik standartlar olarak kabul edilmiştir (Altun, 2011). Ancak bu ilkelerin uygulanması, söylemin ağırlık kazandığı mecralar olan medya açısından beklentiden öteye gitmemektedir【3】. Metinlerde kullanılan üslup, tercih edilen ifade kalıpları, metne konu olan olayın mahiyetini değil, metin sahibinin (kişi ya da kuruluş) yaklaşımını anlatır.Hem geleneksel medya olarak adlandırılan televizyon, gazete, radyo, dergi gibi araçlarla hem de internet aracılığıyla hazırlanan medya içeriklerinde ikiyüzlülük olarak ifade edilen tutarsız yapılar, pek çok şekilde görülebilir. Bunlardan biri, medyanın kendini karşıt olarak konumlandırdığı öznelere dair olayları yok saymasıdır. Medya organı, öznesi kendi ölçütlerine uymayan olayları, bu olayların öznelerini veya belirli yönlerini görmezden gelebilir ya da benzer olayları sunduğu şekilde bunları kamuya aktarmayabilir.Kendisini hem İngiltere’de hem de dünya genelinde güvenilir bir haber sağlayıcısı olarak gören ve yayınlarında konuları her görüşü adil ve açık bir şekilde tarafsızca değerlendirmeyi vadeden BBC Türkçe üzerinden konuyu değerlendirdiğimizde, sitenin ana sayfasında yer alan Türkiye, Ekonomi, Sağlık, Bilim, Teknoloji gibi temel haber kategorilerine Rusya-Ukrayna Savaşı başlığını da ekleyerek bu savaşla ilgili her haberi ve güncellemeyi takip ettiği görülmektedir (BBC Türkçe, 2020). Ancak aynı yayın organı, on beş ay boyunca İsrail’in kadın ve çocuklara yönelik katliamları ve Filistin’in direnişiyle süren Gazze Savaşı’nı ana sayfada ayrı bir kategoride öne çıkarmayı tercih etmemiştir. Güncelliği devam eden savaşlardan biri için ana sayfada ayrı bir başlık ayrılırken diğeri için benzer bir tutum sergilenmemesi, medya ikiyüzlülüğünan bir örneğidir【4】.Medya bazen görmezden gelemeyeceği olaylara yer verirken kullandığı ifadelerle, söylem aracılığıyla da ikiyüzlü bir tavır sergileyebilir. Ukrayna’da Rusya askerlerine karşı savaşanlar “direnişçi” olarak görülürken Gazze’de İsrail işgaline ve soykırımına karşı savaşanlar “terörist” (Palumbo & Rivaut, 2023; Gunter & Gritten, 2024) olarak tanımlanmaktadır. Rusya’nın Ukrayna’yı işgali bir “işgal” iken, Gazze’de yaşananlar “çatışma”, “misilleme” veya “kendini savunma hakkı【5】” (Fowler & Jones, 2024; Gardner, 2025; Barker & Davies, 2023) olarak görülmektedir. Aynı yayın organının savaşın altıncı ayında verdiği haberde (Foster, 2024) Gazze’nin kuzey ve orta bölgelerinde İsrail askerleri ile Hamas arasındaki “çatışmalardan” kaçan yaklaşık 1,4 milyon insanın güneye sığındığı; İsrail ordusunun Refah’a yapacağı saldırı öncesinde Filistinlileri “insani adalar” olarak adlandırdığı, Gazze Şeridi’nin ortasında bir bölgeye taşıyacağı bilgisi de verilmektedir. Burada İsrail’in, bugüne kadar on binlerce çocuk, kadın, yaşlı sivili öldürdüğü, yüz bini aşkın kişiyi yaraladığı saldırıları, Hamas ve İsrail arasındaki çatışmalar olarak görülmüştür. Bunun yanı sıra, insanların kuzey ve orta bölgelerden neden ve hangi şartlarda güneye sürüldüğü, zorla ayrıldıkları alanda yapılacağı söylenen “insani adalar”a dönüş imkânları gibi konular görmezden gelinmiştir. Gazze’deki yıkımın değerlendirildiği analizde ise (Davies, 2024) Gazze savaşı, Hamas’ın 7 Ekim olaylarına dayandırılarak tarihi süreçten koparılmış, Hamas’a tetikleyici olarak savaşın ve katliamların sorumluluğu yüklenmiş, bu açıdan İsrail’in saldırıları için de misilleme ifadesi kullanılmıştır.Haberlerde edilgen bir dil veya faili meçhul eylemlerle kurulan cümleler de medyanın ikiyüzlü tutumunu ortaya koymaktadır. Filistinli şair, yazar ve akademisyen Rıfat el-Arir’in kendisini hedef alan İsrail saldırısında şehit olmasının ardından yazılan habere bakıldığında (BBC Türkçe, 2024) el-Arir’in kimden geldiği belli olmayan bir hava saldırısında öldürüldüğünü düşündürtecek bir dilin kullanılması bu bağlamda değerlendirilebilir.Medyanın kamusal işlevini yerine getirebilmesinin en önemli şartlarından biri özgürlüktür. Gazze’de hayatları ve özgürlükleri ellerinden alınan gazetecilerin bazı mecralarda kendilerine yer bulamaması, medyanın özgürlük konusunda da ilkelerden uzaklaşabildiğini ve ikiyüzlülük sergilediğini göstermektedir. Medya organları benzer ya da aynı olaylar için belli başlı özneleri veya eylemleri görmezden gelerek “terörist/direnişçi, işgal/misilleme, terör/kendini savunma, öldürülen/x’in saldırısında ölen-şehit olan” gibi söyleme dair tercihlerle ikiyüzlü bir tavır sergilemektedir. Aynı olayın farklı taraflarıyla ilgili ifadelerde tercih edilen tutum, medyanın sosyal sorumluluk ilkesine aykırı bir ikiyüzlülük olarak karşımıza çıkmaktadır.