Psikolojide 'Languishing' Kavramı: Ne Mutluyum Ne Mutsuz

Sabah gözlerini açıyorsun. Tehlikeli bir şey yok. Sağlıklısın, işin var, sevdiklerin yanında. Ama yine de yataktan kalkmak için kendinle küçük bir savaş veriyorsun. Gün boyu bir şeyler yapıyorsun, yapıyorsun ama hiçbiri seni doldurmadı. Akşam oluyor, "bugün ne yaptım?" diye soruyorsun kendine. Cevap var ama tatmin yok.

Mutsuz da değilsin aslında. Depresyona girdin mi? Hayır, öyle hissetmiyor. O zaman ne bu?

Adı var: languishing.

^{Languishing kavramını temsil eden görsel (Yapay zeka ile oluşturulmuştur)}

Psikolog Corey Keyes, ruh sağlığını yalnızca hastalığın yokluğu olarak değil, bir spektrum üzerinde değerlendiren bir model önerdi. Bu spektrumun bir ucunda "flourishing" var — gelişmek, serpilmek, hayatın içinde gerçekten var olmak.^【1】 Diğer ucunda klinik depresyon. Ama ortada, o geniş ve sessiz alanda bir şey daha var: languishing.

Türkçeye tam oturan bir karşılığı yok. "Solmak", "sönmek", "durgunlaşmak"... Hepsi bir parçasını yakalıyor ama tamamını değil. Çünkü languishing sadece enerji kaybı değil, anlam kaybı. Sadece yorgunluk değil, bir tür içsel bulanıklık.

Hayata katılıyorsun ama tam değil. Gülebiliyorsun ama kahkahalar eskisi kadar derin değil. Planlar yapıyorsun ama onlara inanmakta zorlanıyorsun.

2021'de New York Times'ta yayımlanan bir makale, Adam Grant'ın languishing üzerine yazdığı o meşhur yazı, pandemi döneminin "dominant duygusu" olarak bu kavramı tanımladı. ^【2】Milyonlarca insan "işte tam da bu" dedi. Çünkü adı konulmamış bir şeyi taşıyorlardı ve birinin nihayet o şeye isim vermesi tuhaf bir rahatlık yarattı.

Ama languishing pandemiyle ortaya çıkmadı. Çok daha öncesinden beri insanların içinde dolaşıyordu. Sosyal medyanın yarattığı karşılaştırma kültürü, anlamsız hissettiren rutin işler, ilişkilerdeki yüzeyselleşme, kalabalık içinde yalnızlık... Bunların hepsi languishing'i besleyen toprak.

Belki de en rahatsız edici yanı şu: mutsuzluğun net bir sebebi olmadığında, kendini suçlamak çok daha kolay oluyor. "Bu kadar şeyim varken ne hakkım var şikayet etmeye?" sorusu, duyguyu bastırıyor. Bastırılan duygu ise sessizce büyüyor.

^{Languishing kavramını temsil eden görsel (Yapay zeka ile oluşturulmuştur)}

Languishing'i depresyonla karıştırmamak gerekiyor. Depresyonda işlevsellik ciddi ölçüde bozulur, karanlık düşünceler baskın gelir, zevk alma kapasitesi neredeyse tamamen körelir. Languishing'de ise kişi günlük hayatını sürdürebilir — ama içi boş bir otopilota bağlıymış gibi.

Yine de "depresyon değil, önemli değil" demek yanlış. Çünkü tedavi edilmeyen, farkında olunmayan languishing, zamanla depresyona kayabilir. Bunun yanında yaratıcılığı, motivasyonu ve ilişki kalitesini aşındırır. Kişi kendini "iyi" değil, "fena değil" olarak tanımlamaya başlar. Ve bu ince ama önemli bir fark.

Languishing bağırarak duyurmuyor kendini. Kriz değil. Hayat durmuyor. Acil bir şey yok. Bu yüzden gözden kaçıyor.

Üstelik kültürel olarak "iyi değilim" demek için somut bir gerekçe bekleniyor. Hastalık, kayıp, büyük bir başarısızlık... Bunlar olmadan "ben pek iyi hissetmiyorum" demek garip karşılanabiliyor, hatta lüks gibi algılanabiliyor.

Oysa psikoloji bize şunu söylüyor: iyi olmak için kötü bir şeyin olması gerekmiyor. Anlam, bağ, akış ve canlılık eksikliği başlı başına bir şikayettir.

^{Languishing kavramını temsil eden görsel (Yapay zeka ile oluşturulmuştur)}

Bir bulmaca, bir enstrüman, bir yürüyüş, bir yazı... Önemli olan ekrandan kopup bir şeye gerçekten odaklanabilmek.

Belki küçük ama anlamlı bağlantılar. Languishing'i besleyen şeylerden biri sosyal yüzeyselleşme. Kalabalık ama yalnız olmak. Derin bir sohbet, gerçek anlamda dinlenilmek ya da birine gerçekten yatırım yapmak bu boşluğu doldurabiliyor.

Belki de duyguya isim vermek, onunla baş etmenin ilk adımı. "Ne olduğumu bilmiyorum" demek yerine "languishing hissediyorum" diyebilmek, insanı hem rahatlatıyor hem de çözüme daha yakın kılıyor.

"İyiyim" ile "harikayım" arasında büyük bir mesafe var. Ve milyonlarca insan o mesafede yaşıyor. Sessizce, farkında bile olmadan.

Languishing'i öğrenmek, fark etmek ve konuşmak — bu, psikolojinin bize verebileceği en değerli şeylerden biri. Çünkü bazen sorun büyük bir fırtına değil, uzun süren durgun bir havadır. Ve durgun havalar da enerjinizi alır, sessizce.

Ne mutluyum ne mutsuz demek, bir cevap değil — aslında bir sorudur. Ve o soruyu sormaya cesaret etmek, bir başlangıçtır.