+2 Daha
Tarih | 24 Aralık 1963 | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Yer | Kumsal Mahallesi Lefkoşa Kıbrıs | ||||||||
Diğer Adı | Kumsal Katliamı | ||||||||
Tarihsel Bağlam | Kanlı Noel Olayları | ||||||||
Failler | EOKA mensupları Rum silahlı grupları | ||||||||
Hedef Alınanlar | Kıbrıslı Türk siviller | ||||||||
Günümüzdeki Adı | Barbarlık Müzesi | ||||||||
Banyo Katliamı, 24 Aralık 1963 tarihinde Kıbrıs’ın Lefkoşa kentindeki Kumsal Mahallesi’nde Rum silahlı grupları tarafından Kıbrıslı Türk sivillere yönelik gerçekleştirilen ve beş kişinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlanan katliamdır. Kıbrıs Türk halkına yönelik saldırıların yoğunlaştığı ve “Kanlı Noel” olarak adlandırılan olaylar sırasında, EOKA mensupları ve Rum milis güçleri Kumsal Mahallesi’ne silahlı baskın düzenlemiştir. Baskın sırasında Kıbrıs Türk Kuvvetleri Alayı Tabip Binbaşısı Nihat İlhan’ın eşi Mürüvvet İlhan ile çocukları Murat, Kutsi ve Hakan İlhan, korunmak amacıyla sığındıkları evin banyosunda açılan ateş sonucu hayatını kaybetmiştir. Aynı saldırıda ev sahibi Feride Gudum da katledilmiş, dört Kıbrıslı Türk sivil ise yaralanmıştır. Kumsal Katliamı olarak da bilinen olay, Kıbrıs Türk halkının 1963 yılında maruz kaldığı saldırıların ve sivil kayıpların simgelerinden biri hâline gelmiştir. Katliamın gerçekleştiği konut, 1 Ocak 1966 tarihinde “Barbarlık Müzesi” adıyla ziyarete açılarak olayın izlerinin ve kurbanlarına ait hatıraların korunduğu bir anma mekânına dönüştürülmüştür.
11 Şubat 1959 Zürih ve 19 Şubat 1959 Londra Anlaşmaları temel alınarak 16 Ağustos 1960 tarihinde Kıbrıs Cumhuriyeti bağımsız bir devlet olarak kurulmuştur. Türkiye, Yunanistan ve İngiltere'nin garantörlüğünde tesis edilen bu cumhuriyet, Kıbrıs Türk ve Rum toplumlarının eşit ortaklığına dayanmakta ve Türk toplumunun siyasi haklarını anayasal güvenceye bağlamaktaydı.

Nihat İlhan ve ailesi (AA)
1960-1963 yılları arasında Rum tarafı, anayasal mekanizmaları ve Türk toplumunun veto haklarını işlevsiz kılmaya yönelik girişimlerde bulunmuştur. Bu süreçte İçişleri Bakanı Polikarpos Yorgacis, Cumhurbaşkanı Makarios, Glafkos Klerides ve Nikos Sampson gibi isimlerin yönetiminde, Kıbrıs Türk toplumunu adada etkisizleştirmeyi ve Enosis’i gerçekleştirmeyi amaçlayan Akritas Planı hazırlanmıştır. Plan doğrultusunda 5.000 kişilik eğitimli militan kadrosu ve 5.000 kişilik yedek güç silahlandırılmıştır. Ayrıca resmi kurumlar, medya ve okullar üzerinden Türk toplumuna yönelik baskı artırılmış; resmi binalara Yunan bayrakları asılarak Yunan milli marşı kullanılmıştır.【1】
Gerginlik, Cumhurbaşkanı Makarios’un 30 Kasım 1963 tarihinde Kıbrıs Türk toplumunun anayasal statüsünü indirgeyen ve ortaklık haklarını kısıtlayan 13 maddelik anayasa değişikliği teklifini sunmasıyla askerî ve siyasi bir krize dönüşmüştür. Türkiye Cumhuriyeti ve Kıbrıs Türk tarafı, anayasanın temel yapısını bozan bu teklifi reddetmiştir. Anayasa değişikliğinin reddinin ardından Rum yönetimi ve silahlı gruplar gerilimi tırmandırarak Türk yerleşim alanları çevresinde barikatlar kurmuş, kimlik kontrolleri ve silahlı tacizlerle 21 Aralık 1963 öncesinde adadaki askerî ve siyasi ortamı tamamen çatışma noktasına getirmiştir.【2】
20 Aralık 1963 gecesini 21 Aralık 1963 Cuma gününe bağlayan saat 02.00 sularında, Lefkoşa'nın Tahtakale semtinde Girne'den evlerine dönmekte olan iki araçtaki altı erkek ve dört kadından oluşan Kıbrıslı Türk grubunun Rum polislerce durdurulup aranmak istenmesi üzerine çatışma çıkmıştır. Rum sivil ve üniformalı polislerin otomatik silahlarla ateş açması sonucu Zeki Halil ile Cemaliye Emirali hayatını kaybetmiş ve ilk ölümler gerçekleşmiştir. Saldırının hemen ardından Rum silahlı unsurları, Lefkoşa Türk Lisesi öğrencilerine, Atatürk anıtına ve Girne caddesi üzerindeki Aspava Bar bölgesine yönelik pusu ve ateş açma eylemleriyle gerilimi tırmandırmıştır. Bu fiili tecavüzler karşısında o döneme kadar yeraltında gizli faaliyet gösteren Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) komuta kademesi, yerüstüne çıkma kararı alarak Kıbrıslı Türklerin yaşadığı mahalle ve kasabalarda savunma mevzileri oluşturmuştur.【3】
Çatışmalar 23 Aralık 1963 Pazartesi gününden itibaren adanın geneline yayılarak şiddetlenmiş, Rum EOKA militanları ve milis güçleri Türk nüfusa yönelik sistemli saldırılarını artırmıştır. EOKA unsurları, Lefkoşa yakınlarındaki Ayvasıl (Ayios Vasilios) köyünü basarak esir aldıkları 21 Kıbrıslı Türk'ün ellerini bağladıktan sonra katletmiş ve naaşları toplu mezara gömmüştür. Saldırılar sağlık kurumlarına da sıçramış; Lefkoşa Devlet Hastanesi'nde yatmakta olan yaralı Türk hastalara kan verilmesi reddedilmiş, koğuşlara giren silahlı Rum grupları yataklarındaki 21 Türk hastayı kaçırarak katletmiştir. Saldırıların ilk aşamasında yalnızca Lefkoşa genelinde 92 Kıbrıslı Türk hayatını kaybetmiş, 146 kişi yaralanmış, onlarca kişi ise esir alınarak kaybolmuştur.【4】
Rum silahlı gruplarının baskı ve saldırıları kısa sürede Lefkoşa sınırlarını aşarak Mağusa, Larnaka ve kırsal bölgelerdeki Türk yerleşim yerlerini hedef almıştır. Saldırılar sürecinde adadaki 103 Türk köyü basılarak tamamen boşaltılmış, binlerce Kıbrıslı Türk yaşadıkları toprakları ve evlerini terk etmek zorunda kalmıştır. Yerlerinden edilen sivil nüfus; Hamitköy (Hamitmandres), Gönyeli, Fota, Ağırdağ ve Ayakebir gibi Türk nüfusun yoğun olduğu güvenli bölgelere sığınmıştır. Yerinden edilmiş nüfusun barınma, gıda ve sağlık ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla bu bölgelerde çadır kentler kurulmuştur.
25 Aralık 1963 tarihinde Türk toplumuna yönelik saldırıların devam etmesi üzerine Türkiye Cumhuriyeti askerî caydırıcılık hakkını devreye sokmuştur. Kıbrıs Türk Kuvvetleri Alayı garnizondan ayrılarak stratejik mevzilere yerleşmiş, Türk Hava Kuvvetleri'ne ait savaş jetleri Lefkoşa üzerinde alçak uyarı uçuşları gerçekleştirmiştir. Türk jetlerinin Lefkoşa üzerindeki uyarı uçuşu ve Türkiye'nin kararlı tutumu karşısında Cumhurbaşkanı Makarios ateşkesi kabul etmek zorunda kalmıştır. Saldırıların başladığı tarihten itibaren geçen süreçte toplam 364 Kıbrıslı Türk şehit düşmüş, adadaki ortaklık yönetimi fiilen sona ermiştir.【5】
Ateşkesin ardından garantör devletler olan İngiltere, Türkiye ve Yunanistan temsilcilerinin katılımıyla diplomatik görüşmeler yürütülmüştür. Lefkoşa'da taraflar arasında çatışmaları önlemek ve toplumları birbirinden ayırmak amacıyla İngiliz Komiserliği rehberliğinde bir düzenlemeye gidilmiştir. 30 Aralık 1963 tarihinde Lefkoşa'yı Türk ve Rum kesimleri olarak ikiye ayıran tarafsız bölge sınırlandırılmış ve harita üzerinde çizilen bu hat "Yeşil Hat" (Yeşil Çizgi) olarak adlandırılmıştır. Bu hat ile birlikte Lefkoşa adadaki ilk bölünmüş kent haline gelmiş ve İngiliz barış gücü birlikleri hatta devriye görevine başlamıştır.
24 Aralık 1963 akşamı Lefkoşa’nın Kumsal semti, Türk savunma hatlarında askerî açıdan ölü bölge niteliği taşıyan ve savunma mevzilerinden yoksun bırakılan stratejik konumu nedeniyle Rum silahlı unsurlarının hedefi olmuştur. Mahallede Kıbrıslı Türklerle iç içe yaşayan Ermeni asıllı Avrağami’nin, bölgede Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) mensuplarının ve savunma tahkimatının bulunmadığı bilgisini Rum kuvvetlerine iletmesinin ardından saldırı planı yürürlüğe konulmuştur. Terezepulos kod adlı Yunan subayının komutasındaki 150’den fazla EOKA militanı ve milis güç, Kumsal bölgesine hâkim konumdaki Severis Un Fabrikası’na yerleştirilen ağır makineli tüfeklerin yoğun ateş desteği altında sivil yerleşim alanlarına doğru ilerleyerek mahalleyi kuşatmıştır.【6】

Katliamın Gerçekleştiği Banyo (AA)
Baskının gerçekleştiği İrfan Bey Sokak 2 numaralı adreste (günümüzde Mürüvvet İlhan Sokak), o esnada askerî hastanede görevde bulunan Kıbrıs Türk Kuvvetleri Alayı Tabip Binbaşısı Nihat İlhan’ın kiraladığı tek katlı konut bulunmaktaydı. Evde Binbaşı İlhan’ın 37 yaşındaki eşi Mürüvvet İlhan, 6 yaşındaki oğlu Murat, 4 yaşındaki oğlu Kutsi ve 6 aylık oğlu Hakan’ın yanı sıra ev sahipleri 70 yaşındaki Hasan Yusuf Gudum ve 65 yaşındaki eşi Feride Gudum ile komşularından 24 yaşındaki Ayşe Cankan, 2 yaşındaki kızı Işıl Cankan ve 35 yaşındaki Növber İbrahimoğlu olmak üzere toplam 9 sivil bulunmaktaydı. Kanlıdere yönünden yaklaşan otomatik silah sesleri ve Hasan Yusuf Gudum’un uyarısı üzerine evdekiler ışıkları söndürmüş, mermilerden korunmak amacıyla yapının iç kısmındaki banyo ve tuvalet bölümüne sığınarak banyo kapısını kilitlemiştir. 【7】
Dış kapıyı kırarak konuta giren Rum militanlar, odaları taradıktan sonra kilitli banyo ve tuvalet kapılarına otomatik silahlarla yaylım ateşi açmıştır. Mürüvvet İlhan, çocuklarını korumak amacıyla üzerlerine kapanarak sırtüstü küvetin içine yatmış; vücuduna isabet eden 27 mermi neticesinde üç oğluyla birlikte küvet içerisinde hayatını kaybetmiştir. Bitişikteki tuvalet kabinine saklanan ev sahibi Feride Gudum başına isabet eden kurşunla yaşamını yitirmiştir. Saldırganların kapıyı aralayarak içeriye ateş etmeye devam etmesi sonucu küvet içindeki anne ve üç çocuk ile yan tuvaletteki Feride Gudum olay yerinde hayatını kaybetmiştir.【8】
Banyo kapısını ahşap arkasından kapalı tutmaya çalışan Növber İbrahimoğlu eline isabet eden mermilerle ağır yaralanmış, doku kaybı nedeniyle ilerleyen süreçte el bileğinden ampute edilmiştir. Banyonun içindeki lavabonun altına sığınan iki yaşındaki Işıl Cankan’ın diz kemiği parçalanmış, annesi Ayşe Cankan bacağına gelen çok sayıda mermiyle işlev kaybına uğramış, Hasan Yusuf Gudum ise kolundan vurulmuştur. Ağır yaralı siviller, saldırganların evden ayrılmasının ardından hareket edemedikleri ve dışarıda çatışmalar sürdüğü için sabaha kadar kanlar içinde beklemiş, tıbbi müdahale ancak havanın aydınlanmasıyla birlikte bölgeye ulaşan unsurlarca gerçekleştirilmiştir.【9】

Katledilen ailenin eşyaları (AA)
Baskın esnasında mahallede bulunan Erdoğan Rıfat, evinin çatısından av tüfeğiyle ateş açarak gösterdiği savunma sırasında saldırganlardan birini yaralamış, ardından açılan yaylım ateşiyle hayatını kaybetmiştir. Aynı saatlerde Severis Un Fabrikası’na konuşlanan ağır silahları etkisiz hale getirmek üzere görevlendirilen beş kişilik TMT birliği (Yılmaz Bora ve ekibi) bölgeye intikal ederek Rum unsurlarıyla sıcak çatışmaya girmiştir. Çatışmada üç TMT mensubu hayatını kaybederken Yılmaz Bora göğsünden ağır yaralanmış; karşı taraftan takviye birliklerin ulaştığını değerlendiren Rum unsurları, üzerlerinde "Katsonis" ibaresi yer alan subay miğferi ile mühimmatı olay yerinde bırakarak panik halinde bölgeden çekilmiştir.【10】
Kıbrıs Türk Kuvvetleri Alayı Baştabibi olarak görev üstlenen Tabip Binbaşı Nihat İlhan, askerî tıp akademisi mezunudur. Katliamın ardından Türkiye’ye dönen İlhan, askerî hekimlik görevini sürdürerek Tuğgeneral rütbesiyle emekli olmuştur. 1984 yılında Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü görevine atanmış; bu görevi kapsamında devlet yurtlarında bulunan kimsesiz ve yetim çocuklara yönelik kurumsal hizmetleri yürütmüştür. 23 Kasım 2016 tarihinde 92 yaşında organ yetmezliği nedeniyle Ankara'da vefat eden İlhan, Elazığ İzzetpaşa Camii'nde kılınan cenaze namazı ve düzenlenen resmî askerî törenin ardından memleketi Elazığ'daki İcadiye Askerî Şehitliği'nde toprağa verilmiştir. Cenaze törenine katılan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Kemal Dürüst KKTC bayrağını, Elazığ Valisi Murat Zorluoğlu ise Türk bayrağını merhumun oğlu Mustafa Necmi İlhan’a takdim etmiştir.
Kumsal Mahallesi'ndeki konutta hayatını kaybeden Mürüvvet İlhan 37 yaşında Zonguldak doğumlu bir ev hanımıdır. Şehit çocuklardan Murat İlhan 6 yaşında Köşklüçiftlik İlkokulu öğrencisi, Kutsi İlhan 4 yaşında anaokulu öğrencisi, Hakan İlhan ise 6 aylık bebektir. Nihat İlhan’ın olaydan 7 yıl sonra Türkiye’de gerçekleştirdiği ikinci evliliğinden Tülay İlhan ile olan birlikteliğinden Ayşe Şebnem İlhan ve Prof. Dr. Mustafa Necmi İlhan isimli çocukları dünyaya gelmiştir. Sağlık Bakanlığı Koronavirüs Bilim Kurulu Üyesi ve Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanı olan Prof. Dr. Mustafa Necmi İlhan dâhil olmak üzere aile bünyesinden toplam 9 hekim yetişmiştir. Türkiye Petrolleri tarafından Doğu Akdeniz'de sondaj çalışması yürüten üç destek gemisine şehit çocukların adlarını yaşatmak amacıyla "Murat İlhan", "Kutsi İlhan" ve "Hakan İlhan" isimleri verilmiştir.
Baskında hayatını kaybeden konut sahibi Feride Hasan Gudum 65 yaşında olup, eşi 70 yaşındaki Hasan Yusuf Gudum yaralanarak tedavi amacıyla Mersin ve Ankara’ya sevk edilmiştir. Evde bulunan komşulardan 35 yaşındaki Növber İbrahimoğlu (1928 doğumlu), elinden aldığı ağır doku hasarı nedeniyle el bileğinden ampute edilmiş; Ankara ve Londra'da cerrahi tedavi gördükten sonra Mora köyüne yerleşmiştir. 24 yaşındaki Ayşe Cankan (1939 doğumlu) bacağına isabet eden mermiler neticesinde kalıcı doku kaybına uğramış ve sonraki yaşamını Lefkoşa Kumsal Mahallesi'nde sürdürmüştür. Baskın anında 2 yaşında olan kızı Işıl Cankan’ın (1961 doğumlu) ise diz kemiği parçalanmıştır. Olay esnasında av tüfeğiyle müdahalede bulunan sivil mücahit Erdoğan Rıfat ise çatışmada hayatını kaybetmiştir.
Saldırıyı gerçekleştiren silahlı unsurlar EOKA (Kıbrıs Milli Mücadele Örgütü) ile bu yapının devamı olan ex-EOKA militanları ve Rum polis güçlerinden oluşmaktadır. Saldırının siyasi ve askerî planlama kademesinde Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Makarios, İçişleri Bakanı Polikarpos Yorgacis, Rum Muhafız Gücü komutanı General Yeoryos Grivas, Glafkos Klerides ve OPEK kurucusu Nikos Sampson yer almıştır. Sahadaki askerî idareden ise Yunanistan’da darbe girişiminde bulunan ve Rum militanları sevk eden komutan General Kizikis, Terezepulos kod adlı Yunan subayı ile sivil kıyafetli polis gruplarını komuta eden Rum Polis Başmüfettişi Pandelis (Pandelidis) sorumludur.【11】
Baskının hemen ardından Kumsal Mahallesi'ndeki konuta ilk ulaşan Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) mensupları Memduh Erdal ve Nevzat Uzunoğlu tarafından olay yeri fiziki incelemesi gerçekleştirilmiştir. İncelemede konutun giriş basamaklarında, koridorda ve kilitli banyo kapısında yoğun mermi delikleri ile kan izleri tespit edilmiştir. Banyo küvetinde anne Mürüvvet İlhan ile üç çocuğunun, bitişikteki tuvalet kabininde ise Feride Gudum'un cansız bedenleri yerinde görülmüştür. Olay yerinden toplanan 7.62 mm çapındaki kovanların NATO standartlarında olduğu ve adada yalnızca Yunan Alayı envanterinde yer aldığı saptanmıştır. Saldırı alanında kaçan EOKA militanlarınca bırakılan "Katsonis" ibareli askerî miğfer ile Amerikan yapımı .45 kalibre Thompson makineli tüfeği emare olarak kayıt altına alınmış; bu materyaller Ankara'ya ulaştırılarak bir kısmı İstanbul Askerî Müzesi'ne teslim edilmiştir.【12】
Olay yerindeki ilk fiziki durum, TMT komuta kademesinin talimatıyla Memduh Erdal ve Mustafa Bey ("Foto Basın") tarafından fotoğraf çekimleriyle belgelenmiştir. Gazeteci Ömer Sami Coşar da olay yerine intikal ederek saha incelemesi ve görsel belgeleme yürütmüştür. Elde edilen görsel bulgular, mermi kovanları ve olay raporu derhal TMT Lefkoşa Komutanı Kemal Coygun, Dr. Fazıl Küçük ve Rauf Denktaş'a sunulmuş; inceleme yapmak üzere gelen Birleşmiş Milletler (BM) İrtibat Subayı Mecer Mercy'ye de mermi kovanları gösterilmiştir. Küvetteki can kayıplarını gösteren fotoğraflar uluslararası basın organlarına ulaştırılarak dünya kamuoyuna aktarılmıştır.
Olay sırasında hastanede aralıksız yaralı tedavisi yürüten Tabip Binbaşı Nihat İlhan, ailesinin katledildiği haberini 3 gün sonra sevk edildiği TC Lefkoşa Büyükelçiliği'nde Büyükelçi Mazhar Özkol'dan almıştır. İlhan, elçilikte bulunduğu sırada doğum sancısı tutan ve çatışmalardan korkan hamile bir Rum kadına ve eşine ilk tıbbi müdahalede bulunmuş; kadının Dr. Kaya Bekiroğlu'nun kliniğine sevk edilmesini sağlayarak doğumu gerçekleştirilmiştir.【13】 Dönemin Genelkurmay Başkanı Orgeneral Cevdet Sunay, İlhan ile telefon bağlantısı kurarak başsağlığı dileğinde bulunmuştur. Olay yerine giren uluslararası gözlemcilerden Daily Mail gazetesi muhabiri, Kumsal'daki yeşil-beyaz evi, portakal ağaçlarını ve kanla dolmuş banyoyu raporlamıştır. İngiliz istihbarat subayı Teğmen Martin Packard ise Lefkoşa Devlet Hastanesi'nden kaçırılan 25 Türk hastanın Rum sağlık personeli tarafından katledilip bir çiftlikte kıyma/doğrama makinelerinden geçirildikten sonra toprağa serpiştirildiğini resmî inceleme raporunda kaydetmiştir.
Kucakta 3 Çocuk Sırtta 27 Mermi Belgeseli (BRT ARŞİV)
Banyonun kapı arkasında elinden yaralanan Növber İbrahimoğlu ile bacağından yaralanan Ayşe Cankan ve lavabonun altına sığınan kızı Işıl Cankan, saldırının "Zito Enosis" sloganları atan Rum milislerince gerçekleştirildiğini ve sabaha kadar kanlar içinde yardım beklediklerini kayıtlara aktarmıştır. Türkiye'ye sevk edilerek tedavi altına alınan yaralılardan Hasan Yusuf Gudum, Ayşe Cankan ve Növber İbrahimoğlu'nun Kızılay Genel Müdürlüğü ile Başbakanlığa sundukları resmî dilekçeler ve sağlık takip belgeleri Kızılay arşiv kayıtlarına girmiştir. Katledilen Kutsi İlhan'ın anaokulu öğretmeni Birsen Şemsettin de aileye dair tanıklıklarını resmî aktarımlara dahil etmiştir. Katliamın tarihsel ve belgesel kayda geçirilmesi amacıyla Muharrem Özdemir yönetiminde Girne Amerikan Üniversitesi ve BRT ortaklığıyla hazırlanan "Kucakta 3 Çocuk, Sırtta 27 Mermi" isimli belgesel çalışmasında tanıklıklar, görsel emareler ve resmî arşiv belgeleri yayımlanmıştır.
Saldırıların ardından Türkiye zemininde Artvin, Diyarbakır, Konya, Ereğli, Kütahya, İskenderun, Malatya, Elazığ, Keban ve Edirne dâhil olmak üzere çok sayıda il ve ilçede kitlesel protesto mitingleri düzenlenmiş, Türk gençliğinin gösterileri 1964 yılının Mart ayına kadar devam etmiştir. Birleşmiş Milletler'in olaylar karşısındaki tutumuna tepki gösteren Kore savaşı gazileri, kendilerine verilen madalyaları iade etme kararı almıştır. Onbaşı Hasan Yağcılar'ın ABD Liyakat madalyasını ve Kore Savaş madalyasını iade etmesiyle başlayan süreçte, 1964 yılının Nisan ayı itibarıyla madalyasını geri gönderen gazilerin sayısı 385'e ulaşmıştır.【14】
Olaylar dönemin yerli ve yabancı basın organlarında geniş yer bulmuştur. Kıbrıs Türk basınında Halkın Sesi gazetesi 25 Aralık 1963 tarihli nüshasından itibaren şehit ve yaralı listelerini yayımlamaya başlarken, Türkiye'de Zafer, Dünya, İstiklal, Hürriyet ve Bozkurt gazeteleri gelişmeleri sayfalarına taşımıştır. Uluslararası basında ise İngiliz Daily Express gazetesi 28 Aralık 1963 tarihli yayınında çatışma bölgelerindeki gazetecilerin gözlemlerine yer vermiş, Daily Telegraph ve Daily Mail gazeteleri adadaki duruma dair haberler yayımlamıştır. Rum kesiminde yayımlanan The Cyprus Weekly dergisi ve Kıbrıs Radyosu ise Rum yönetimi odaklı resmî açıklamaları duyurmuştur.
21 Aralık 1963 saldırıları, 16 Ağustos 1960 tarihinde kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti'nin ortaklık yapısını, anayasal düzenini ve toplumsal dengesini fiilen sona erdirmiştir. Ortaklık devletinin çökmesiyle birlikte Kıbrıslı Türkler devlet organlarından, kamu hizmetlerinden ve yasama faaliyetlerinden tamamen soyutlanmıştır. Saldırılar sonucunda adadaki 103 Türk yerleşim yeri boşaltılmış ve nüfus güvenli bölgelere sığınmak zorunda kalmıştır. 1963 yılından 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı’na kadar geçen 11 yıllık süreçte Kıbrıs Türk toplumu, adanın toplam yüzölçümünün yaklaşık yüzde 3’üne tekabül eden dar ve tecrit edilmiş bölgelerde (enklavlarda) yaşamak zorunda bırakılmıştır. Bu dönemde yönetilebilirlik ve toplumsal savunmayı sağlamak amacıyla yerel yönetim mekanizmaları kurulmuş; bu durum Otonom Kıbrıs Türk Yönetimi, Kıbrıs Türk Federe Devleti ve nihayetinde 15 Kasım 1983 tarihinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin (KKTC) ilanına uzanan kurumlaşma sürecinin temelini teşkil etmiştir.
Saldırıların gerçekleştiği 21-25 Aralık tarihleri, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti idari yapısı bünyesinde her yıl resmî olarak "Milli Mücadele ve Şehitler Haftası" kabul edilmektedir. Her yıl bu tarihlerde devlet erkânı, kurum temsilcileri ve toplum mensuplarının katılımıyla resmî anma törenleri icra edilmektedir. Anma etkinlikleri çerçevesinde, olayın meydana geldiği alanın bahçesinde inşa edilen Kumsal Baskını Şehitleri Anıtı önünde çelenk sunma, saygı duruşu ve bayrak çekme törenleri düzenlenmektedir. Ayrıca KKTC genelinde yürütülen anma programlarında, olaylarda hayatını kaybeden sivil ve mücahit nüfus kayıt altına alınarak kolektif hafızaya aktarılmaktadır.
Katliamın yaşandığı İrfan Bey Sokak 2 numaralı tek katlı konut, Kıbrıs Türk Cemaat Meclisi ve toplumsal idare tarafından koruma altına alınarak 1 Ocak 1966 tarihinde "Barbarlık Müzesi" adı altında resmen ziyarete açılmıştır. Müze bünyesinde, saldırının gerçekleştiği banyo ve tuvalet alanları ile duvardaki mermi delikleri, sıva hasarları ve kan dokuları orijinal haliyle muhafaza edilmektedir. Mekânda Mürüvvet İlhan ile çocuklarına ait kişisel eşyalar, kanlı giysiler ve dönemin uluslararası basınında çıkan haber kupürleri ile fotoğraflar sergilenmektedir. Ayrıca müze duvarlarında ve panolarında, 1963-1968 yılları arasındaki saldırılarda hayatını kaybeden Kıbrıslı Türklerin isim listesi yer almaktadır.
Barbarlık Müzesi, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) tarafından yürütülen geniş kapsamlı restorasyon ve çevre düzenlemesi çalışmalarıyla teknik altyapısını yenilemiştir. Restorasyon projesi dâhilinde yapının tarihi ve mimari dokusu korunurken, ziyaretçilere yönelik elektronik rehberlik sistemleri, sesli anlatım odaları ve kronoloji odası entegre edilmiştir. Müzede oluşturulan dijital hafıza havuzu bünyesinde, 1963-1974 dönemine ait 2.000’den fazla tarihi belge, arşiv dokümanı ve fotoğraf dijital ortamda erişime sunulmuştur. Bu donatılar vasıtasıyla müze, bir olay yeri mekânı olmanın ötesinde, döneme ilişkin birinci elden kanıtların araştırmacılara ve ziyaretçilere aktarıldığı kurumsal bir hafıza merkezine dönüştürülmüştür.
Banyo Katliamı, Kıbrıs yakın tarih yazımında Akritas Planı doğrultusunda uygulanan etnik temizlik hareketinin ve sivil nüfusa yönelik eylemlerin en somut simgesi olarak kabul edilmektedir. Rum ve Yunan tarih anlatılarında olay "iç kargaşa" veya "tahrik" iddialarıyla gerekçelendirilmeye çalışılırken Türk ve KKTC tarih yazımında ise ortaklık anayasasını ortadan kaldırmaya yönelik sistemli saldırıların kanıtı olarak değerlendirilmektedir. Uluslararası hukuk ve diplomatik doktrin açısından Kumsal katliamı, Kıbrıs Türk toplumunun can güvenliğinin ve siyasi varlığının 1960 antlaşmalarıyla sağlanan garantörlük mekanizması olmaksızın korunamayacağı tezinin temel dayanaklarından birini oluşturmuştur. Bu durum, Türkiye Cumhuriyeti'nin 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı’nı gerçekleştirmesindeki hukuki meşruiyet zeminini ve adadaki iki toplumun kendi idari yapıları altında yaşaması gerektiği yönündeki tezleri tarihsel olarak destekleyen ana parametrelerden biri olmuştur.
Anadolu Ajansı. “Kıbrıs Türk halkına yönelik zulmün simgesi Barbarlık Müzesi tarihe ışık tutuyor.” Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://www.aa.com.tr/tr/ayrimcilikhatti/ayrimcilik/kibris-turk-halkina-yonelik-zulmun-simgesi-barbarlik-muzesi-tarihe-isik-tutuyor/1820875
Anadolu Ajansı. “Kıbrıs'ta Rumların gerçekleştirdiği 'Kanlı Noel' katliamının üzerinden 58 yıl geçti.” Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kibrista-rumlarin-gerceklestirdigi-kanli-noel-katliaminin-uzerinden-58-yil-gecti/2452203
Anadolu Ajansı. “Kıbrıs'ta Rumların gerçekleştirdiği 'Kanlı Noel' katliamının üzerinden 58 yıl geçti.” Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kibrista-rumlarin-gerceklestirdigi-kanli-noel-katliaminin-uzerinden-58-yil-gecti/2452203
BRT ARŞİV. “Kucakta 3 Çocuk Sırtta 27 Mermi.” Youtube. Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://www.youtube.com/watch?v=KrPX1wrf0is
CNN Türk. “‘Kanlı noel’ (küvet katliamı) nedir? Binbaşı Nihat İlhan kimdir?” Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://www.cnnturk.com/ajanda/kanli-noel-kuvet-katliami-nedir-binbasi-nihat-ilhan-kimdir-1823920
Elazığ Müftülüğü. “Merhum Binbaşı Nihat İlhan’ın Eşi ve Çocukları Dualarla Anıldı.” Diyanet İşleri Başkanlığı. Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://elazig.diyanet.gov.tr/sayfalar/contentdetail.aspx?MenuCategory=Kurumsal&ContentId=1062
Enformasyon Dairesi. “Kumsal Baskını Şehitleri anıldı.” Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://pio.mfa.gov.ct.tr/kumsal-baskini-sehitleri-anildi/
Enformasyon Dairesi. “Kıbrıs’ta Rumların katlettiği anne ve 3 oğluna yönelik vahşetin belgeseli yayınlandı.” Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://pio.mfa.gov.ct.tr/kibrista-rumlarin-katlettigi-anne-ve-3-ogluna-yonelik-vahsetin-belgeseli-yayinlandi/
Enformasyon Dairesi. “Rum çetesi, Tabip Binbaşı Nihat İlhan’ın Kıbrıs’ta eşi ve 3 çocuğunu katletmişti!” Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://pio.mfa.gov.ct.tr/rum-cetesi-tabip-binbasi-nihat-ilhanin-kibrista-esi-ve-3-cocugunu-katletmisti/
Erdoğan, Sümeyra. "Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti." KÜRE. 29 Nisan 2025. Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. kuzey-kibris-turk-cumhuriyeti-2e704
Hürriyet. “Banyo katliamı kurbanlarının babası öldü!” Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://www.hurriyet.com.tr/dunya/banyo-katliami-kurbanlarinin-babasi-oldu-40288056
Keser, Ulvi. 2011. “21 Aralık 1963 Kanlı Noel, Kumsal Faciası ve Bugüne Yansımaları”. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 11 (23): 93-121. Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/233457
Keser, Ulvi. 2012. “Kıbrıs’ta 21 Aralık 1963 Kanlı Noel’i ve Kızılay”. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 12 (24): 255-304. Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://dergipark.org.tr/tr/pub/cttad/article/266952
Kıbrıs Postası. “Tuğgeneral İlhan, 53 yıl sonra şehit eşi ve 3 çocuğunun yanına defnedildi.” Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://www.kibrispostasi.com/c35-KIBRIS_HABERLERI/n206660-tuggeneral-ilhan-53-yil-sonra-sehit-esi-ve-3-cocugunun-yanina-de
Kırım Haber Ajansı. “Kanlı Noel'de Binbaşı Nihat İlhan'ın şehit edilen üç çocuğunun ismi o gemilere verildi!” Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://www.qha.com.tr/haber-arsivi/kanli-noel-de-binbasi-nihat-ilhan-in-sehit-edilen-uc-cocugunun-ismi-o-gemilere-verildi-323279
T.C. Elazığ Valiliği. “Emekli Tuğgeneral İlhan, Elazığ’da Son Yolculuğuna Uğurlandı.” Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://www.elazig.gov.tr/emekli-tuggeneral-ilhan-elazigda-son-yolculuguna-ugurlandi
TRT Haber. “Binbaşı Nihat İlhan'ın ailesi 56 yıl önce acımasız kurşunların hedefi oldu.” Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://www.trthaber.com/haber/yasam/binbasi-nihat-ilhanin-ailesi-56-yil-once-acimasiz-kursunlarin-hedefi-oldu-448872.html
Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanlığı. “58 Yıl Önce Kıbrıs'ta İnsanlık Katledildi.” Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://www.msb.gov.tr/SlaytHaber/21122021-51585
Özkan, Ali. “Kıbrıs Mücadelesinde Kumsal Katliamı ve Nihat İlhan.” Türk Dünyası Araştırmaları 102, no. 203 (2013): 109–150. Erişim Tarihi: 3 Kasım 2026. https://acikerisim.ege.edu.tr/items/70bb9087-1c8a-4842-9847-b82155dc3128
[1]
Ulvi Keser, “Kıbrıs’ta 21 Aralık 1963 Kanlı Noel’i ve Kızılay,” Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 12, no. 24 (2012): sayfa no, 256-257, son erişim: 3 Kasım 2026, https://dergipark.org.tr/tr/pub/cttad/article/266952
[2]
Keser, “Kıbrıs’ta 21 Aralık 1963 Kanlı Noel’i ve Kızılay,” sayfa no.256.
[3]
Keser, “Kıbrıs’ta 21 Aralık 1963 Kanlı Noel’i ve Kızılay,” sayfa no.258.
[4]
Keser, “Kıbrıs’ta 21 Aralık 1963 Kanlı Noel’i ve Kızılay,” sayfa no.258.
[5]
Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanlığı, “58 Yıl Önce Kıbrıs'ta İnsanlık Katledildi,” son erişim: 3 Kasım 2026. https://www.msb.gov.tr/SlaytHaber/21122021-51585
[6]
Keser, “Kıbrıs’ta 21 Aralık 1963 Kanlı Noel’i ve Kızılay,” sayfa no.259.
[7]
Ulvi Keser, “21 Aralık 1963 Kanlı Noel, Kumsal Faciası ve Bugüne Yansımaları,” Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 11, no. 23 (2011): sayfa no, 101. https://dergipark.org.tr/tr/pub/cttad/article/266937
[8]
Ali Özkan, “Kıbrıs Mücadelesinde Kumsal Katliamı ve Nihat İlhan,” Türk Dünyası Araştırmaları 102, no. 203 (2013): sayfa no,122, son erişim: 3 Kasım 2026. https://search.trdizin.gov.tr/en/yayin/detay/168362/kibris-mucadelesinde-kumsal-katliami-ve-nihat-ilhan
[9]
Özkan, “Kıbrıs Mücadelesinde Kumsal Katliamı ve Nihat İlhan,” sayfa no.123.
[10]
Keser, “21 Aralık 1963 Kanlı Noel, Kumsal Faciası ve Bugüne Yansımaları,” sayfa no. 107.
[11]
Keser, “21 Aralık 1963 Kanlı Noel, Kumsal Faciası ve Bugüne Yansımaları,” sayfa no.99.
[12]
Keser, “21 Aralık 1963 Kanlı Noel, Kumsal Faciası ve Bugüne Yansımaları,” sayfa no. 106.
[13]
Keser, “21 Aralık 1963 Kanlı Noel, Kumsal Faciası ve Bugüne Yansımaları,” sayfa no.103.
[14]
Özkan, “Kıbrıs Mücadelesinde Kumsal Katliamı ve Nihat İlhan,” sayfa no.133.

Tarih | 24 Aralık 1963 | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Yer | Kumsal Mahallesi Lefkoşa Kıbrıs | ||||||||
Diğer Adı | Kumsal Katliamı | ||||||||
Tarihsel Bağlam | Kanlı Noel Olayları | ||||||||
Failler | EOKA mensupları Rum silahlı grupları | ||||||||
Hedef Alınanlar | Kıbrıslı Türk siviller | ||||||||
Günümüzdeki Adı | Barbarlık Müzesi | ||||||||
Henüz Tartışma Girilmemiştir
"Banyo Katliamı" maddesi için tartışma başlatın
Tarihsel Arka Plan
21 Aralık 1963 Saldırıları ve Olayların Kronolojik Gelişimi
Kumsal Mahallesi Baskını ve Katliamın Gerçekleşmesi
Olayla İlişkili Kişiler, Gruplar ve Mağdurlar
Tanıklıklar, Olay Yeri İncelemeleri ve Arşiv Kayıtları
Tepkiler ve Basında Yer Alan Bilgiler
Olayın Sonuçları ve Barbarlık Müzesi