Ana YazarAyşe Rüveyda UĞUR13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0000-0002-9622-6404

Büyük Dönüş Yürüyüşü, Gazzelilerin 1948’de sürgün edildikleri topraklarına geri dönme haklarının【1】 gündeme taşınması ve Gazze’ye uygulanan 12 yıllık hukuka aykırı ablukanın kaldırılması için başlatılan barışçıl protesto eylemleridir (Obermaier, 2024). Eylemlerin bir diğer önemli nedeni, ABD hükümetinin 15 Mayıs’ta büyükelçiliğini Kudüs’e taşıma planıdır. ABD Büyükelçiliğinin Kudüs’e taşınması, Müslümanlara ait olan Kudüs’ün uluslararası hukuk ihlal edilerek İsrail tarafından ilhakını ABD’nin meşrulaştırmaya çalışmasıdır (Baconi, 2018). Protestolar Toprak Günü olarak anılan 30 Mart 2018’de başlayıp 2019 yılı sonuna kadar her cuma günü devam etmiştir (Obermaier, 2024).Gazze’de yaşayan Filistinlilerin yaklaşık yüzde 70’inin 1948’te zorla yerinden edilen【2】 mültecilerden oluştuğunun bilinmesi, Büyük Dönüş Yürüyüşü gösterilerinin anlaşılması için önemlidir. Siyonist milisler, Nekbe (Büyük Felaket) olayları sırasında 750.000 Filistinliyi topraklarından sürerek mülteci durumuna düşürmüştür. Filistinlilerin evlerine geri dönüş hakkı, uluslararası hukukta güvence altına alınmış olmasına rağmen (Boling, 2001) İsrail tarafından yıllarca yok sayılmıştır. Dahası, Gazze 2007’den bu yana havadan-karadan-denizden kuşatılarak eşi görülmemiş bir ablukaya alınmıştır (Wispelwey & Jamei, 2020). Böylece Gazze’de, büyük bir açık hava toplama kampı yaratılmıştır. Burası, dünyanın kilometre başına en yoğun nüfusunun yaşadığı bir açık hava hapishanesi olarak da tanımlanmaktadır. Bu yoğun nüfusun zaten zor olan yaşam koşullarına aldırmayan İsrail, (7 Ekim öncesinde de) özellikle 2007-2018 yılları arasında Gazze’ye çok sayıda hava saldırısı düzenleyerek sivillere yönelik katliamlar yapmıştır (Aljazeera, 2022).İsrail Ordusu, Gazzelilerin protesto hakkını görmezden gelerek Gazze sınırına Büyük Dönüş Yürüyüşü protestoları sırasında keskin nişancılar yerleştirmiş, çocuklar ve engelliler dahil sivillere yönelik ölümcül aşırı güç kullanmıştır (Amnesty International, 2018). Giydikleri logolu mesleki kıyafetlerden sağlık personeli ve gazeteci oldukları açıkça anlaşılan görevlileri gerçek mühimmatla hedef almıştır (Mills vd., 2019). Rezzan En-Neccar, beyaz önlüğüyle yaralı bir göstericiye tıbbi yardım için gittiği sırada vurularak öldürülen sağlık çalışanlarından yalnızca biridir (Barghouti, 2018). Yaser Murtaja ve Ahmad Abu Hussain ise basın yeleği taşırken keskin nişancılar tarafından öldürülen gazetecilerdir (ICC, 2020).İsrail, Büyük Dönüş Yürüyüşü sırasında toplamda 300’ün üzerinde Filistinliyi öldürmüş, 34.450’sini yaralamıştır (Noy, 2020). Binlerce gösterici, çoğunlukla bacaklarından ve diz kapaklarından aldıkları kurşunlarla kemik, kas, damar ve sinir kaybı nedeniyle ciddi şekilde yaralanmıştır (MSF, 2020). Yıllar geçmesine rağmen birçok yaralı hala bakıma ve rehabilitasyona ihtiyaç duymaktadır (Al Najjar vd. 2021). İsrail ordusu, sosyal medya hesabında “kontrolsüz hiçbir şeyin gerçekleşmediğini, her şeyin isabetli ve metrik olduğunu, her bir merminin nereye düşeceğinin bilindiğini” itiraf etmiştir (Electronic Intifada, 2018). Bu açıklama daha sonra silinse de “Büyük Dönüş Yürüyüşü”nde ölü ve fiziksel engelli sayısının artırılmasına yönelik planlı bir politikanın yürütüldüğünün kanıtıdır【3】 (Obermaier, 2024).BM İnsan Hakları Konseyi 28 Şubat 2019 tarihinde Büyük Dönüş Yürüyüşü protestoları sırasında İsrail’in insan haklarını ve uluslararası yasaları ihlal ettiğine dair bir rapor sunmuştur (UNDL, 2019). İsrail, barışçıl protestolar sırasında neden olduğu hukuksuz can kayıpları ve ağır yaralanmalar nedeniyle uluslararası mecralardan yöneltilen eleştirilere, olayları araştıracaklarını söyleyerek yanıt vermiştir (B’TSELEM, 2021; HRW, 2018). Ancak askeri mahkemelerce yürütülen soruşturmalarda hiçbir İsrail askeri ceza almamıştır (MAP, 2021). Bu soruşturmaların adaleti sağlamak ve İsrail askerlerini insan haklarına aykırı suçlar işlemekten caydırmak amacıyla yapılmadığı ortadadır (MEA, 2021). Aksine bu soruşturmaların amacı, İsrail’e yöneltilen eleştirileri susturmak, hedef şaşırtmak ve İsrail’in terör devleti politikasını uygulamaya devam edebilmesini sağlamaktır (B’TSELAM, 2021). Üstelik Aksa Tufanı öncesi Gazze’de yaşanan katliamların ve hukuksuzlukların Büyük Dönüş Yürüyüşü ile sınırlı olmadığı, İsrail’in yaptıkları incelendiğinde apaçık bir şekilde görünmektedir.Okuma ÖnerileriDodson, Jack (2021). “Israel ‘whitewashed’ probe into army killings during Gaza march of return Report says Israel deliberately failed to probe actions of its forces over two-year protests during which hundreds were killed”. Middle East Eye. Erişim Tarihi: 22.02.2025, https://www.middleeasteye.net/news/israel-gaza-great-march-return-army-killings-probe-whitewashed-deliberately.Farah, Diya Yasmine & Irham, Maulidi (2021). The Case of Razan Al-Najjar: The International Humanitarian Law Perspective [Project Paper]. Malezya: University Sultan Zainal Abidin, Fakultı Undang-Undang Dan Hubungan Antarabangsa.Hassona, Mustafa (2018). “Israeli Forces Kill Palestinian in Gaza”. AA. Erişim Tarihi: 25.02.2025, https://www.aa.com.tr/en/pg/photo-gallery/great-march-of-return-protests-continue-in-gaza#.MAP (2021). Not Just A Painful Memory: Continuing To Treat The Great March Of Return’s Gunshot Wounds. Erişim Tarihi: 25.02.2025, https://www.map.org.uk/news/archive/post/1215-not-just-a-painful-memory-continuing-to-treat-the-great-march-of-returnas-gunshot-wounds.Randhawa, Michelle (2018). “Medical Workers Shot in Gaza Demonstrations: Gaza Health Crisis Reaches All Its Residents”. HRW. Erişim Tarihi: 25.02.2025, https://www.hrw.org/news/2018/06/11/medical-workers-shot-gaza-demonstrations.