Ana YazarAhmet Tayfur AKCAN13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0000-0001-8210-7327

Çalışma hayatını emek, girişimcilik ve üretim süreçleri, çalışma hayatı ile ilgili yasal unsurlar ve ücret gibi faktörler oluşturmaktadır. Büyük, küçük her bir unsur çalışma hayatına, çalışma arzusuna ve toplum dinamiklerine etki edebilmektedir.Filistin Devleti’nde çalışma hayatı incelendiğinde tarım sektörünün payı çok azdır. Filistin Merkezi İstatistik birimi verilerine göre 2021 yılı sonu itibari ile çalışan erkeklerin yüzde 6,4’lük kısmı, çalışan kadınların ise sadece yüzde 8’lik kısmı tarım sektöründe çalışmaktadır. Bu durumun temel sebebi, hayatın idamesi için gerekli olan besinlerin üretiminin İsrail tarafından engellenmesi ve tarım arazilerinin Filistinli vatandaşların elinden alınmasıdır. Bu nedenle Filistin Devleti başta tarım olmak üzere birçok ekonomik alanda diğer ülkelere bağımlı hale gelmektedir. Ayrıca bu tarım sektöründe çalışan vatandaşlar da aylık ortalama 56 dolar seviyesinde ücret ile çalışırken, diğer tüm ekonomik faaliyetlerde bulunan vatandaşlar ortalama olarak 104 dolar seviyesinde ücret ile çalışmaktadır. Bu rakamlar kısıtlama ve kuşatma atında olan Gazze Şeridi’nde ise çok daha düşüktür. Gazze Şeridi’nde tarım sektöründe çalışanlar aylık ortalama 21 dolar, diğer sektörlerde çalışanlar ise aylık ortalama 60 dolar seviyesinde ücret ile çalışmaktadır. Bu durumda ambargonun ve kısıtlamaların etkilerinin daha rahat görülmesini sağlamaktadır (PCBS, t.y.).İç ve dış göçün【1】 en önemli faktörlerinden biri iş ve istihdam pozisyonlarının durumudur (Aydın, 2021: 2). 2020 yılı itibari ile Filistin Devleti’nde erkeklerde işsizlik oranı yüzde 21, kadınlarda işsizlik oranı yüzde 41 olarak hesaplanırken genel işsizlik oranı ise yüzde 25 olarak hesaplanmıştır. Bu işsizlik oranları dünya genelinde birçok ülke ile kıyaslandığında oldukça yüksektir. (AUSPALESTINE, t.y.) Üstelik Ekim 2023 sonrası İsrail’in orantısız şiddeti bu oranları çok daha fazla olumsuz hale getirmiştir.Çalışma hayatının diğer önemli unsuru ise girişimcilerdir. Girişimciler sayesinde yeni istihdam pozisyonları açılmaktadır. Dolayısıyla, ekonomik büyüme ve gelişme doğrudan girişimciliğe bağlılık arz etmektedir (Güven, 2022: 207). 2022 yılı itibari ile Filistin Devleti’nde erkek çalışanların yüzde 6’sı işveren, yüzde 31’i serbest meslek ve yüzde 50’si ise ücretli çalışan olarak kayıtlıdır (PCBS, 2023). İstatistiklere bakıldığında kadınların işveren pozisyonuna dair herhangi bir veri girişine rastlanmamıştır. Bu durum da girişimcilik faaliyetlerinin son derece kısıtlı olduğunu göstermektedir. Filistin Devleti’nde çalışma hayatını düzenleyecek girişimcilik faaliyetlerine ait verilerin sağlıklı şekilde tutulması ve girişimcilerin ya da girişimci olmak isteyenlerin sürekli desteklenmesi (ILO, 2024) hem bu konuda atılacak adımların daha gerçekçi olmasını sağlayacak hem de çalışma hayatının iyileştirilmesi için çok sayıda imkânın açılmasına zemin hazırlayacaktır.Girişimcilik faaliyetlerinin ilk başlarda kas gücüne dayalı sektörlerde yoğunlaşma ihtimali kuvvetlidir. Ancak, kas gücüne dayalı sektörlerdeki girişimcilik faaliyetlerinin zamanla kamu otoritesi veya diğer otoriteler tarafından teknoloji yoğun alanlara doğru kanalize edilmesi anlamlı olacaktır. Böylelikle, daha az çalışma ve daha çok üretim ile ekonomik büyümenin sürdürülebilirliği sağlanabilecektir.Çalışma hayatını ilgilendiren diğer önemli bir faktör ise üretim süreçleridir. 2022 yılı itibari ile Filistin Devleti’nde üretim süreçlerinin katma değerlerine bakıldığında; tarım yüzde 6, sanayi yüzde 11, inşaat yüzde 4 ve hizmet sektörünün üretim sürecinin katma değeri yüzde 59 olarak gerçekleşmektedir. Bu veriler katma değeri düşük olan sektörlerin üretim süreçlerinin yeniden planlanmasının yararlı olacağını anlatmaktadır. Filistin Devleti’nin sahip olduğu ham maddelere ve teknolojik altyapıya uygun üretim süreçlerinin tasarlanması, üretimdeki dışa bağımlılığın azaltılması ve milli ekonominin egemen olmasının hedeflenmesi de önemlidir. Bu noktada, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan sonraki sanayileşme planları örnek alınabilir (Arbaç, 2024; Özcan Erdal, 2022). Türkiye’nin yaşadığı sanayileşme planları deneyimi incelenerek, benzerlerini günümüz teknolojisine uyarlamak ve Filistin Devleti’nin sahip olduğu imkânlarla birlikte değerlendirmek anlamlı olacaktır.Kullanılan veriler daha çok Ekim 2023 öncesine aittir ve bugün gelinen noktada durumun çok daha vahim olduğu ortadadır. Ancak İsrail saldırılarının durması ve uluslararası desteklerle birlikte Filistin’deki çalışma hayatının iyileştirilmesi için hızlı ve etkili adımlar atılabilir. Bunun için Filistin Devleti’nin sahip olduğu milli imkânlar, toplumsal normlar, dost ülkelerle (onların kabiliyetine göre) yapılacak işbirliği alanlarının iyi seçilmesi ve günümüz teknolojisinin kullanılması başarı şansını arttıracaktır.