Çanakkale (İl)

Çanakkale, Türkiye'nin kuzeybatısında, Marmara Bölgesi'nde yer alan ve hem Asya hem de Avrupa kıtalarında toprağı bulunan stratejik bir ildir. Çanakkale Boğazı’na hakim konumu nedeniyle tarih boyunca önemli bir geçiş noktası olmuş, Truva Antik Kenti, Osmanlı dönemi kaleleri ve özellikle 1915 Çanakkale Savaşları ile öne çıkmıştır. Akdeniz ve Karadeniz iklimlerinin etkisinde bulunan il, tarım, turizm ve balıkçılık gibi sektörlerle ekonomisini şekillendirmektedir. Biga Yarımadası üzerine kurulu olan Çanakkale, doğal güzellikleri, adaları (Bozcaada ve Gökçeada) ve tarihî mirasıyla kültürel açıdan da zengin bir yapıya sahiptir.

Çanakkale’nin Tarihi

Çanakkale, tarih öncesi dönemlerden itibaren önemli medeniyetlere ev sahipliği yapmış, coğrafi konumu nedeniyle stratejik bir bölge olmuştur. Antik çağlardan Osmanlı dönemine ve Cumhuriyet’in kuruluşuna kadar birçok medeniyetin izlerini taşıyan il, tarihsel süreç içerisinde pek çok savaş ve kültürel değişime sahne olmuştur.

Antik Çağ ve İlk Yerleşimler

Çanakkale’nin en eski yerleşim izleri yaklaşık M.Ö. 6000 yılına, Kalkolitik Çağ’a kadar uzanmaktadır. Bölgede yapılan arkeolojik kazılar, Kumtepe Höyüğü ve Truva Antik Kenti gibi önemli yerleşim alanlarını ortaya çıkarmıştır. Truva, özellikle Homeros’un İlyada Destanı’nda geçen Troya Savaşı ile ünlüdür ve bu şehir M.Ö. 3000 yıllarında kurulmuş, farklı dönemlerde birçok kez yıkılıp yeniden inşa edilmiştir. Truva, M.Ö. 1200 yıllarında Hititler, ardından da Yunan kolonileri tarafından kontrol edilmiştir.

Bölge, M.Ö. 7. yüzyılda Lidyalıların, M.Ö. 6. yüzyılın ortalarında ise Perslerin egemenliğine girmiştir. Pers Kralı Darius, bölgeyi ele geçirmiş ve Büyük İskender’in M.Ö. 334’te Granikos Savaşı’nda (Biga Çayı yakınlarında) Persleri mağlup etmesiyle bölge Makedon hakimiyetine geçmiştir. İskender’in ani ölümü sonrası bölge Antigonos ve Seleukos gibi generaller arasında el değiştirmiştir. M.Ö. 133’te Bergama Krallığı'nın Roma’ya bağlanmasıyla Çanakkale, Roma İmparatorluğu’nun Asya Eyaleti içinde yer almıştır.

Roma ve Bizans Dönemi

Çanakkale, Roma İmparatorluğu döneminde önemli bir ticaret merkezi olmuş ve bu dönemde şehirleşme süreci hız kazanmıştır. Roma İmparatorluğu M.S. 395’te Doğu ve Batı olarak ikiye bölündüğünde, bölge Doğu Roma İmparatorluğu’nun (Bizans) hâkimiyetine geçmiştir. Bizans döneminde, İmparator I. Justinianus, boğazın güvenliğini sağlamak için Sestos (günümüzde Eceabat) bölgesinde savunma yapıları inşa ettirmiştir.

Bizans döneminde Çanakkale, Haçlı Seferleri sırasında stratejik önemi nedeniyle sık sık saldırılara uğramış, özellikle 1070’li yıllarda Selçuklu Türkleri tarafından hedef alınmıştır. 11. yüzyılın sonlarında Selçuklu komutanı Çaka Bey, Ege kıyılarında güç kazanarak bölgeye seferler düzenlemiştir.

Osmanlı Dönemi

Osmanlı Devleti, 14. yüzyılın ortalarında Karesi Beyliği’ni (Güney Marmara ve Çanakkale civarında hüküm süren bir beylik) ele geçirerek bölgeye hakim olmuştur. 1361 yılında Osmanlı topraklarına tamamen katılan Çanakkale, Osmanlılar için stratejik bir askeri üs ve geçiş noktası haline gelmiştir. Fatih Sultan Mehmet, 1463 yılında Çanakkale Boğazı’nın kontrolünü sağlamak için Kal‘a-i Sultaniye’yi (günümüzde Çanakkale Kalesi) inşa ettirmiştir. Bu kale, Osmanlı’nın boğaz geçişlerini denetlemesine olanak sağlamıştır.

17. yüzyılda Venedik-Osmanlı savaşları sırasında bölge sık sık saldırıya uğramış, ancak Osmanlılar boğaz üzerindeki hâkimiyetlerini sürdürmeyi başarmışlardır. Evliya Çelebi, 17. yüzyılda Çanakkale’yi gelişmiş bir şehir olarak tarif ederken, özellikle seramik ve çömlek üretimiyle ünlü olduğunu belirtmiştir. Şehir zamanla çanak-çömlek üretimiyle tanınmış ve bu nedenle “Çanakkale” ismi zamanla yaygınlaşarak resmiyet kazanmıştır.

18. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin zayıflamasıyla birlikte, 1830’lu yıllarda Osmanlı-Rus savaşları sırasında şehir savunma hattına dahil edilmiştir. 1809 yılında Osmanlı ile İngiltere arasında “Çanakkale Antlaşması” imzalanmış ve Osmanlı Devleti, Çanakkale Boğazı’nın kontrolünü elinde tutmaya devam etmiştir. 1831 yılında Sultan II. Mahmud’un bölgeyi ziyaret ettiği ve çeşitli askerî tahkimatlar yaptırdığı bilinmektedir.

Çanakkale Savaşları (1915) ve I. Dünya Savaşı

Çanakkale, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında yapılan ve tarihin en önemli savaşlarından biri olan Çanakkale Savaşları'na sahne olmuştur. 18 Mart 1915’te İtilaf Devletleri (İngiltere ve Fransa), Çanakkale Boğazı’nı geçerek İstanbul’u ele geçirmek amacıyla büyük bir deniz harekâtı düzenlemiştir. Ancak, Osmanlı ordusu bu saldırıyı püskürtmüş ve İtilaf güçleri ağır kayıplar vermiştir. Deniz harekâtının başarısız olması üzerine, 25 Nisan 1915’te Gelibolu Yarımadası’na çıkarma yapılmıştır. Osmanlı birlikleri, özellikle Anafartalar, Conkbayırı ve Arıburnu cephelerinde gösterdikleri savunma ile İtilaf Devletleri’nin ilerlemesini durdurmuştur. Osmanlı'nın kesin zaferiyle Ocak 1916'da İtilaf kuvvetleri bölgeden tamamen çekilmiş, Çanakkale Boğazı Osmanlı’nın kontrolünde kalmıştır.

Cumhuriyet Dönemi ve Günümüz

Osmanlı’nın Mondros Mütarekesi’ni imzalamasıyla birlikte Çanakkale, İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmiştir. Ancak, 1922’de Türk ordusunun zaferi ile bölge düşman işgalinden kurtarılmış ve Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte Çanakkale, il statüsü kazanmıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarında nüfusu az olan şehir, zamanla ekonomik, kültürel ve turistik açıdan gelişmiş ve modern bir yerleşim yeri haline gelmiştir. Bugün Çanakkale; tarihi mirası, stratejik önemi, doğal güzellikleri ve turistik potansiyeliyle Türkiye’nin tanınan illerinden biridir.

Çanakkale; Truva Antik Kenti, Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı, Bozcaada ve Gökçeada gibi önemli turistik bölgeleriyle hem yerli hem de yabancı turistlerin ilgisini çekmektedir. Şehir, aynı zamanda her yıl 18 Mart’ta düzenlenen Çanakkale Zaferi anma törenleri ve Gelibolu’daki Anzak Günü etkinlikleriyle tarihî önemini korumaktadır.

Coğrafya

Çanakkale, Türkiye'nin kuzeybatısında yer alan ve hem Asya hem de Avrupa kıtalarında toprakları bulunan iki ilden biridir. Marmara Bölgesi içinde yer almakla birlikte, topraklarının bir bölümü Ege Denizi kıyısında bulunmaktadır. Çanakkale ili, batıda Ege Denizi, kuzeyde Edirne ve Tekirdağ, doğuda Balıkesir ile çevrilidir. İlin toplam yüzölçümü 9.817 km² olup, bu alanın büyük bir kısmı Biga Yarımadası üzerinde yer almaktadır. Çanakkale Boğazı, ili ikiye ayıran doğal bir su yolu olup, Marmara Denizi ile Ege Denizi’ni birbirine bağlamaktadır.

Yeryüzü Şekilleri ve Arazi Yapısı

Çanakkale’nin arazisi genel olarak engebeli bir yapıya sahiptir. İl topraklarının büyük bölümü Biga Yarımadası üzerinde konumlanmış olup, burada yükseltiler ve vadiler sıklıkla görülmektedir. İlin önemli dağları arasında Biga Dağları, Kaz Dağları’nın kuzey uzantıları ve Gelibolu Yarımadası’nda yer alan alçak tepeler bulunmaktadır. Biga Dağları, ilin iç kesimlerinde yükselirken, kıyıya yaklaştıkça alçalarak düzlük alanlara dönüşmektedir.

İlde akarsu ağı oldukça geniş olup, en önemli akarsular arasında Kocaçay (Biga Çayı), Sarıçay ve Tuzla Çayı bulunmaktadır. Çanakkale’nin kıyı kesimlerinde birçok doğal koy ve burun yer almakta, bunlar özellikle deniz ulaşımı açısından stratejik önem taşımaktadır. Gelibolu Yarımadası kıyılarında Anıt Liman, Poyraz Koyu, Akbaş Limanı ve Cumalı Limanı; Anadolu kıyılarında ise Karanlık Liman, Kepez Koyu ve Lapseki Limanı gibi doğal limanlar bulunmaktadır.

Kıyılar ve Adalar

Çanakkale’nin kıyıları oldukça girintili çıkıntılı olup, çok sayıda koy, burun ve körfez barındırmaktadır. İlde bulunan en büyük adalar Gökçeada ve Bozcaada’dır. Gökçeada, Türkiye’nin en büyük adası olup doğal yapısını büyük ölçüde korumuştur. Bozcaada ise turizm açısından önemli bir destinasyon olup bağcılık ve şarapçılık faaliyetleri ile tanınmaktadır.

Çanakkale Boğazı, kentin en önemli coğrafi unsurlarından biridir. Yaklaşık 68 kilometre uzunluğa sahip olan boğaz, en dar noktasında 1.2 kilometre genişliğe sahiptir. Tarih boyunca stratejik bir öneme sahip olan boğaz, bugün de uluslararası deniz ticaretinin en önemli geçiş yollarından biri olmaya devam etmektedir.

Toprak ve Bitki Örtüsü

Çanakkale topraklarının önemli bir bölümü ormanlarla kaplıdır. İl genelinde bitki örtüsü genellikle Akdeniz florasının özelliklerini taşımaktadır. Kıyı kesimlerinde maki bitki örtüsü yaygınken, iç kesimlerde ormanlık alanlar daha fazla yer kaplamaktadır. İlin en önemli orman alanları Kaz Dağları ve Biga Dağları çevresinde yoğunlaşmıştır. Burada kızılçam, karaçam ve meşe ağaçları geniş alanlara yayılmaktadır.

Çanakkale’nin tarım açısından verimli ovaları da bulunmaktadır. Özellikle Biga, Bayramiç ve Ezine ovaları tarımsal üretimin yoğun olarak yapıldığı bölgelerdir. Bu bölgelerde sebze ve meyve üretimi yaygın olup, zeytinlikler ve bağcılık faaliyetleri de önemli bir yer tutmaktadır.

Çanakkale’nin İklimi

Çanakkale’de Akdeniz iklimi ile Karadeniz iklimi arasında bir geçiş iklimi görülmektedir. Bu nedenle il genelinde farklı bölgelerde iklim özellikleri değişkenlik gösterebilmektedir. Kıyı kesimlerinde genellikle Akdeniz ikliminin etkisi hissedilirken, iç kesimlere gidildikçe kara iklimine özgü özellikler görülmektedir.

Mevsimsel Özellikler

Çanakkale’de yaz ayları sıcak ve kurak, kış ayları ise ılıman ve yağışlı geçmektedir. Yaz aylarında sıcaklık ortalamaları 25-35°C arasında değişmekte olup, en sıcak dönem genellikle temmuz ve ağustos aylarında yaşanmaktadır. Kış aylarında ise sıcaklık genellikle 0-10°C arasında seyretmektedir. Ancak, zaman zaman kuzeyden gelen soğuk hava dalgaları sıcaklığın sıfırın altına düşmesine neden olabilmektedir.

İlkbahar ve sonbahar aylarında hava sıcaklıkları daha ılımandır ve bu dönemler yılın en dengeli hava koşullarına sahip olduğu zamanlardır. İlkbaharda yağış miktarı genellikle azdır, ancak sonbahar aylarında yağışlar belirgin bir şekilde artış göstermektedir.

Rüzgar ve Hava Akımları

Çanakkale’nin ikliminde rüzgarlar önemli bir rol oynamaktadır. İl genelinde yıl boyunca farklı yönlerden esen rüzgarlar etkili olmakta, özellikle kış aylarında kuzeyden gelen sert poyraz rüzgarları sıcaklıkları düşürmektedir. Poyraz, kışın sert ve soğuk hava akımlarını getirirken, yaz aylarında da serinletici bir etki yaratabilmektedir.

Yaz aylarında ise güneyden esen lodos rüzgarları sıcaklıkların artmasına neden olmaktadır. Lodosun etkili olduğu günlerde sıcaklık yükselmekte ve nem oranı artmaktadır. Bunun yanı sıra, boğaz çevresinde sürekli esen rüzgarlar deniz ulaşımını zaman zaman zorlaştırabilmektedir.

Yağış Rejimi

Çanakkale’de yıllık yağış miktarı bölgelere göre değişiklik göstermektedir. Genel olarak sonbahar ve kış aylarında yağışlar yoğunlaşırken, yaz aylarında yağış miktarı oldukça düşmektedir. Yıllık ortalama yağış miktarı 600-1000 mm arasında değişmektedir. Kar yağışı il genelinde nadiren görülmektedir. Kıyı bölgelerde kar yağışı oldukça seyrek ve kısa süreli olurken, iç kesimlerde ve yüksek rakımlı bölgelerde kış aylarında daha fazla kar yağışı gözlemlenebilir. Ancak yağan kar uzun süre yerde kalmamaktadır.

Deniz Suyu Sıcaklığı ve Turizm Etkisi

Çanakkale’de deniz suyu sıcaklığı yaz aylarında turizm açısından uygun seviyelere ulaşmaktadır. Özellikle temmuz ve ağustos aylarında deniz suyu sıcaklığı 23-25°C civarına çıkmaktadır. Bu durum, kıyı turizminin gelişmesini destekleyen bir faktördür. İlkbahar ve sonbahar aylarında ise deniz suyu sıcaklığı düşmekte olup, kış aylarında 10-12°C seviyelerine gerilemektedir.

Nüfus

Çanakkale, nüfus yapısı bakımından tarih boyunca farklı kültürlerin etkisinde kalmış ve çeşitli etnik gruplara ev sahipliği yapmıştır. Tarihi süreç içerisinde göçler, savaşlar ve ekonomik gelişmeler, ilin demografik yapısında önemli değişimlere neden olmuştur. Günümüzde Çanakkale, kırsal ve kentsel nüfus dengesi, göç hareketleri ve etnik çeşitlilik açısından Türkiye’nin farklı bölgeleriyle benzer özellikler taşımaktadır.

Nüfus ve Yerleşim Dağılımı

Çanakkale’nin nüfusu 2024 yılı itibarıyla yaklaşık 568.966’dır. Nüfusun büyük bir bölümü merkez ilçe ve sahil kesimlerinde yoğunlaşmış olup kırsal bölgelerde daha düşük nüfus yoğunluğu görülmektedir. İl genelinde km²’ye düşen kişi sayısı yaklaşık 58 olup bu değer merkez ilçede 200’e kadar çıkmaktadır.

Çanakkale İlçeleri ve 2023 Nüfusları

1. Merkez – 204.454
2. Biga – 94.112
3. Çan – 46.920
4. Gelibolu – 44.174
5. Ezine – 31.811
6. Lapseki – 30.497
7. Yenice – 29.833
8. Bayramiç – 28.741
9. Ayvacık – 35.088
10. Eceabat – 8.828
11. Gökçeada – 11.145
12. Bozcaada – 3.363

Çanakkale ili, 12 ilçeden oluşmaktadır. En yoğun nüfusa sahip ilçeler Çanakkale Merkez, Biga ve Çan ilçeleri olup, Bozcaada ve Gökçeada en düşük nüfusa sahip ilçeler arasında yer almaktadır. Son yıllarda özellikle kıyı bölgelerine ve merkez ilçeye doğru göç hareketleri artmış, kırsal alanlardan şehir merkezlerine yönelen nüfus hareketliliği belirgin hale gelmiştir.

Şehirleşme ve Göç Hareketleri

Çanakkale’de şehirleşme süreci özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren hız kazanmıştır. Sanayileşme, eğitim ve turizm alanlarındaki gelişmeler, ilin merkezi ve kıyı bölgelerinde nüfus artışını desteklemiştir. Tarım ve hayvancılıkla geçinen kırsal nüfusun bir kısmı, daha iyi yaşam ve çalışma koşulları nedeniyle kent merkezine göç etmektedir.

Çanakkale, aynı zamanda eğitim ve turizm açısından cazip bir bölge olması nedeniyle dış göç alan illerden biri konumundadır. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nin varlığı, ilin genç nüfus oranını artırmış ve öğrenci nüfusunun yoğunlaşmasına katkı sağlamıştır. Özellikle üniversite eğitimi için gelen genç nüfus, şehir merkezindeki sosyal ve ekonomik yapıyı önemli ölçüde etkilemektedir.

Nüfus Artışı ve Yaş Dağılımı

Çanakkale’nin nüfus artış hızı Türkiye ortalamasına kıyasla daha düşük seviyelerde seyretmektedir. Özellikle kırsal bölgelerde doğurganlık oranlarının azalması ve genç nüfusun büyük şehirlere göç etmesi, ilin toplam nüfus artış hızını sınırlamaktadır. İlde genç ve yetişkin nüfus oranı yüksek olup, 15-64 yaş arasındaki bireyler toplam nüfusun yaklaşık yüzde 65’ini oluşturmaktadır. Yaşlı nüfus oranı ise Türkiye ortalamasına göre biraz daha yüksektir. Bu durum, Çanakkale’nin huzurlu ve sakin bir yaşam sunan bir bölge olması nedeniyle emekliler ve yaşlı bireyler tarafından tercih edilmesinden kaynaklanmaktadır.

Çanakkale’nin Ekonomisi

Çanakkale ekonomisi, tarım, sanayi, turizm ve hizmet sektörlerine dayalı bir yapıya sahiptir. Coğrafi konumu, verimli toprakları, kıyı şeridi ve tarihî geçmişi sayesinde ilin ekonomik yapısı çeşitlilik göstermektedir. Geleneksel tarımsal üretim ve hayvancılık faaliyetleri halen önemli bir yer tutarken, sanayi ve turizm sektörleri de giderek büyümektedir.

Çanakkale’nin Ulaşımı

Çanakkale, kara, deniz, hava ve demiryolu bağlantılarıyla ulaşımın sağlandığı stratejik bir konumda yer almaktadır. Şehir, Türkiye’nin batısında, İstanbul ve Ege Bölgesi arasında önemli bir geçiş noktasıdır.

Kara Yolu Ulaşımı

Çanakkale, İstanbul, İzmir, Bursa ve Balıkesir gibi büyük şehirlere kara yolu ile bağlanmaktadır. D-550 (E-87) Karayolu ve D-200 güzergahları üzerinden İstanbul ve Ege Bölgesi’ne ulaşım mümkündür. 1915 Çanakkale Köprüsü’nün açılmasıyla, Avrupa yakasından Anadolu’ya geçiş daha hızlı hale gelmiştir. Şehir içi ulaşımda belediye otobüsleri, minibüsler ve taksiler yaygın olarak kullanılmaktadır.

Deniz Yolu Ulaşımı

Çanakkale Boğazı, deniz ulaşımı açısından büyük öneme sahiptir. Lapseki-Gelibolu, Çanakkale-Kilitbahir ve Çanakkale-Eceabat arasında düzenli feribot seferleri yapılmaktadır. Ayrıca, Gökçeada ve Bozcaada’ya seferler düzenleyen arabalı vapurlar, adalara ulaşımı sağlamaktadır.

Hava Yolu Ulaşımı

Çanakkale Havalimanı, şehir merkezine yakın konumda olup, iç hatlarda İstanbul’a düzenli uçuşlar gerçekleştirilmektedir. Ayrıca yaz aylarında ek uçuşlarla turistik bölgelere bağlantı sağlanmaktadır.

Tarım ve Hayvancılık

Çanakkale, verimli toprakları ve uygun iklim koşulları sayesinde Türkiye’nin önemli tarım bölgelerinden biridir. Özellikle Biga, Bayramiç, Ezine ve Lapseki ilçeleri tarımsal üretimde öne çıkmaktadır. İl genelinde yetiştirilen başlıca tarım ürünleri domates, zeytin, üzüm, buğday, arpa ve ayçiçeğidir. Aynı zamanda meyvecilik açısından da gelişmiş olan Çanakkale’de kiraz, elma, şeftali ve armut üretimi yaygındır.

Bağcılık ve şarap üretimi, özellikle Bozcaada ve Gökçeada gibi bölgelerde önemli bir ekonomik faaliyettir. Türkiye’nin kaliteli şarap üretim merkezlerinden biri olarak kabul edilen Bozcaada, yerel üzüm çeşitleriyle tanınmaktadır.

Hayvancılık sektörü, ilin ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Ezine ve Bayramiç ilçeleri, süt üretimi ve mandıra faaliyetleri açısından öne çıkmaktadır. Ezine peyniri, coğrafi işaret tescilli bir ürün olup Türkiye genelinde tanınmaktadır. Ayrıca, koyun ve büyükbaş hayvancılık faaliyetleri ile balıkçılık da ilin ekonomisine katkı sağlamaktadır. Çanakkale kıyıları, özellikle sardalya avcılığı açısından Türkiye’nin önemli balıkçılık merkezlerinden biri olarak öne çıkmaktadır.

Sanayi ve Ticaret

Çanakkale sanayisi, ağırlıklı olarak gıda, seramik, çimento ve tekstil sektörlerinde faaliyet göstermektedir. Çanakkale Seramik, ilin en büyük sanayi kuruluşlarından biri olup, seramik ve porselen üretimi konusunda Türkiye’nin önde gelen markalarından biridir. Seramik sektörü özellikle Çan ilçesinde yoğunlaşmıştır.

Çimento üretimi de ilin önemli sanayi kollarından biridir. Lapseki ve Biga ilçelerinde çimento fabrikaları bulunmaktadır. Bu sektör, hem yerel pazara hem de uluslararası ihracata yönelik üretim yapmaktadır.

İlin ticaret yapısı, sanayi ve tarıma dayalı olmakla birlikte, özellikle deniz ticareti önemli bir rol oynamaktadır. Çanakkale Boğazı’nın varlığı, deniz taşımacılığı açısından stratejik bir avantaj sağlamakta ve ildeki limanlar ticaret faaliyetlerinin gelişmesine katkıda bulunmaktadır.

Enerji ve Altyapı Yatırımları

Çanakkale, rüzgar enerjisi potansiyeli yüksek illerden biridir. Kaz Dağları ve Biga Yarımadası çevresinde rüzgar enerji santralleri kurulmuş olup, yenilenebilir enerji yatırımları artmaktadır. Ayrıca, ilin çeşitli bölgelerinde hidroelektrik ve güneş enerjisi santralleri de bulunmaktadır.

Ulaşım altyapısı açısından Çanakkale, 1915 Çanakkale Köprüsü’nün açılmasıyla birlikte daha stratejik bir konuma ulaşmıştır. Bu köprü, Çanakkale Boğazı’nı kara yoluyla geçişi kolaylaştırarak sanayi ve ticaretin gelişmesine katkıda bulunmuştur. Ayrıca, Çanakkale Havalimanı’nın varlığı, ilin turizm ve iş dünyasına ulaşımı açısından önemli bir avantaj sağlamaktadır.

Turizm ve Kültür

Çanakkale; tarihi, doğal güzellikleri ve kültürel zenginlikleriyle Türkiye'nin önemli turizm merkezlerinden biridir. Sahip olduğu tarihî miras, arkeolojik alanlar, doğal güzellikler, plajlar ve gastronomik değerler, şehri yıl boyunca hem yerli hem de yabancı turistler için cazip bir destinasyon haline getirmektedir.

Tarihî ve Kültürel Turizm

Çanakkale, geçmişten günümüze birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olup özellikle Troya Antik Kenti ve Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı ile ön plana çıkmaktadır.

• Troya Antik Kenti: UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Troya, Homeros’un İlyada Destanı’nda anlatılan ünlü Troya Savaşı’nın geçtiği yer olarak kabul edilmektedir. Antik kentte yapılan kazılar, Troya’nın farklı dönemlerine ait kalıntıları gün yüzüne çıkarmış ve bölgeyi arkeolojik açıdan önemli bir merkez haline getirmiştir.
• Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı: Çanakkale Savaşları’nın yaşandığı bu bölge, şehitlikler ve anıtlarla dolu olup, Türkiye’nin en önemli savaş alanlarından biridir. Çanakkale Şehitler Abidesi, 57. Alay Şehitliği, Conkbayırı Mehmetçik Anıtı ve Anzak Koyu, milli parkın içinde en çok ziyaret edilen yerler arasındadır.
• Assos Antik Kenti: Ayvacık ilçesinde yer alan Assos, tarihî dokusu, Athena Tapınağı ve Behramkale Köyü ile öne çıkmaktadır. Aynı zamanda, denize nazır antik tiyatrosu ve taş evleriyle hem kültürel hem de doğayla iç içe bir gezi imkânı sunmaktadır.

Doğa ve Deniz Turizmi

Çanakkale, Ege ve Marmara kıyılarındaki sahilleri, adaları ve doğa alanları ile deniz ve doğa turizmi açısından da büyük bir potansiyele sahiptir.

• Bozcaada ve Gökçeada: Türkiye’nin en büyük adalarından olan bu bölgeler, özellikle yaz aylarında tatilcilerin yoğun ilgisini çekmektedir. Bozcaada, bağcılık ve şarapçılığıyla ünlü olup, taş evleri, dar sokakları ve berrak deniziyle tatilcilerin ilgisini çekmektedir. Gökçeada ise doğallığını büyük ölçüde korumuş olup organik tarım, dalış turizmi ve sakin koyları ile öne çıkmaktadır.
• Kaz Dağları Milli Parkı: Çanakkale ve Balıkesir sınırlarında yer alan Kaz Dağları, oksijen açısından dünyanın en zengin bölgelerinden biri olarak bilinmektedir. Doğa yürüyüşleri, kampçılık, ekoturizm ve yayla turizmi için oldukça elverişli bir bölgedir. Özellikle Ayazma Mesire Alanı ve Sutüven Şelalesi, ziyaretçilerin sıkça tercih ettiği noktalardır.
• Kumburnu, Kabatepe ve Eceabat Plajları: Çanakkale'nin sahil kesimleri yaz turizmi açısından önemli bir yere sahiptir. Kabatepe Plajı ve Kumburnu Plajı, berrak denizi ve doğal yapısıyla öne çıkarken, Gökçeada'daki Aydıncık Plajı, rüzgar sörfü için elverişli koşullara sahiptir.

Festival ve Etkinlik Turizmi

Çanakkale, yıl boyunca birçok kültürel ve sanatsal etkinliğe ev sahipliği yapmaktadır.

• Uluslararası Troia Festivali: Her yıl düzenlenen bu festival, Çanakkale’nin Troya ile olan bağını vurgulayan etkinliklerden biridir. Konserler, sergiler ve çeşitli kültürel etkinlikler festival kapsamında düzenlenmektedir.
• Anzak Günü Törenleri: 25 Nisan’da Anzak Koyu’nda gerçekleştirilen bu tören, Avustralya ve Yeni Zelandalı ziyaretçilerin, savaşta hayatını kaybeden atalarını anmak için geldiği uluslararası bir organizasyondur.
• Çanakkale Bienali: Modern sanat ve kültür etkinliklerinin buluştuğu bu bienal, şehri uluslararası sanat camiasının önemli merkezlerinden biri haline getirmektedir.

18 Mart Çanakkale Zaferi ve Şehitleri Anma Günü

1915 yılında Osmanlı ordusunun Çanakkale Boğazı'nda İtilaf Devletleri’ne karşı kazandığı büyük zaferin yıldönümüdür. Bu tarih, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı ordusunun, İngiliz ve Fransız donanmalarının Çanakkale’yi geçme girişimini başarısızlığa uğrattığı ve Türk savunmasının üstün direnişiyle destanlaştığı gündür. Çanakkale Savaşları, Türk milletinin bağımsızlık ve vatan savunması konusundaki kararlılığını gösteren en önemli mücadelelerden biri olmuştur. Her yıl 18 Mart’ta, Gelibolu Yarımadası’ndaki şehitliklerde ve ülke genelinde düzenlenen anma törenleriyle, vatan uğruna can veren kahraman askerler saygıyla anılmaktadır. Bu gün, Türk milletinin birlik ve beraberlik ruhunu hatırlatan, tarihî mirasını koruma bilincini pekiştiren önemli bir gündür.

Çanakkale Mutfağı

Çanakkale mutfağı, Ege ve Marmara mutfak kültürünün birleştiği, zengin deniz ürünleri, zeytinyağlılar ve süt ürünleriyle öne çıkan bir yapıya sahiptir.

Ezine Peyniri, coğrafi işaret tescilli olup bölgenin en ünlü peyniridir. Sardalya, Çanakkale’nin simgelerinden biri olup ızgara, buğulama ve tuzlama olarak tüketilir. Lüfer, çipura ve levrek gibi balık çeşitleri de mutfakta önemli yer tutar.

Zeytinyağlı yemekler arasında kabak çiçeği dolması, enginar, börülce ve semizotu öne çıkar. Tumbi, kıyma ve bulgurla yapılan geleneksel bir yemektir. Metez, Çanakkale’ye özgü bir mantı çeşididir ve yoğurt ile servis edilir. Ovmaç çorbası, yoğurt ve un ile yapılan besleyici bir çorbadır.

Bölgeye özgü tatlar arasında peynirli patlıcan ve Bayramiç beyazı (nektarin çeşidi) de bulunmaktadır. Çanakkale mutfağı, doğal ürünleri ve zengin lezzetleriyle dikkat çekmektedir.

Tatlılar arasında en dikkat çeken lezzet peynir helvasıdır. Genellikle koyun peyniri, irmik ve şekerle hazırlanan bu tatlı, fırınlanarak sıcak ya da soğuk olarak servis edilir ve özellikle bayramlarda ve özel günlerde tüketilir.