Kanlısırt Kitabesi

Kanlısırt Kitabesi, Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alanı sınırları içerisinde, Kabatepe-Conkbayırı yolu üzerinde Kanlısırt mevkisinin doğu ucunda yer alan ve bölgede gerçekleşen 6-7 Ağustos 1915 muharebelerini aktaran tarihi bir anı kitabesidir.^【1】

^{Kanlısırt Kitabesi} (Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı)

Kanlısırt Kitabesi, Tarihi Gelibolu Yarımadası'ndaki Kabatepe-Conkbayırı güzergahı üzerinde seyahat edilirken yolun sağ tarafında konumlanmıştır.

Coğrafi olarak Kanlısırt mevkisinin doğu ucunda yer almaktadır. Kitabe, Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı'nın idari sorumluluk alanında bulunmaktadır.^【2】

Kanlısırt mevkisi, Çanakkale Kara Savaşları'nın en kritik cephelerinden biri olmuştur. Bölge, 25 Nisan 1915 tarihindeki Anzak çıkarmasının ardından Anzak birliklerinin kontrolüne geçmiştir. Bu gelişme üzerine Yarbay Şefik Aker komutasındaki 27. Alay karşı taarruz gerçekleştirerek bölgeyi yeniden kontrol altına almıştır.

İlerleyen süreçte Kanlısırt, Türk birliklerinin ağır kayıplar verdiği en kritik mevzilerden birine dönüşmüştür. 18-19 Mayıs gecesi saat 03.30'da Türk kuvvetleri tarafından düzenlenen gece taarruzu, yaklaşık 10.000 kişilik zayiat ile sonuçlanmıştır. Bu muharebenin ardından, siperler arasında kalan cenazelerin defnedilebilmesi amacıyla taraflar arasında 24 Mayıs tarihinde bir günlük ateşkes anlaşması imzalanmış ve defin işlemleri gerçekleştirilmiştir.

6 Ağustos 1915 tarihinde ise Kanlısırt mevzilerine yönelik tünellerden çok şiddetli bir taarruz başlatılmış ve bölge ağır bombardıman altında kalmıştır. Türk siperlerinin üzerlerinin koruma amacıyla kalaslarla kapatılmış olması sebebiyle bu ani baskında can kaybı çok yüksek olmuş ve Kanlısırt siperleri kaybedilmiştir. Bu taarruzun temel askeri hedefi, müttefik kuvvetlerin Conkbayırı'na ulaşmasını sağlamaktır.^【3】

Anzak Kolordusu, 6-7 Ağustos 1915 tarihlerinde Anafartalar Bölgesi'ne çıkarma yapan 9. İngiliz Kolordusu'nun harekatını kolaylaştırmak amacıyla bir oyalama taarruzu planlamıştır. Bu plan doğrultusunda, Arıburnu Cephesi'ndeki Türk kuvvetlerini kendi mevzilerinde tutmak hedeflenmiştir.

Bu süreçte 16. Tümen birlikleri çok yoğun çarpışmalara katılmıştır. Tümen, muharebeler sırasında 1.520 şehit ve 4.750 yaralı vermesine rağmen Kanlısırt'ı savunmaya devam etmiştir.

İngiliz Korgeneral William R. Birdwood'un askeri kayıtlarına göre, bu bölgedeki Anzak kayıpları 2.000 kişiye ulaşmıştır. Aynı kayıtlarda Türk 16. Tümeni'nin toplam zayiatının 6.930 olduğu, bu kaybın yaklaşık 5.000 kişilik kısmının ise Kanlısırt siperlerinin dar bir bölümünde meydana geldiği belirtilmektedir. Çarpışmaların şiddeti nedeniyle siperlerde her iki tarafa ait askeri cenazelerin üst üste yığıldığı tarihi raporlarda yer almaktadır.^【4】

Kanlısırt'taki çarpışmaların fiziki şartları ve muharebe sahasındaki durum dönemin askeri kayıtlarına yansımıştır. Mehmet Fasih Bey'in Kanlısırt Günlüğü'nde yer alan belgelere göre, siperlerde hayatını kaybeden askerlerin uzuvlarında dinamit barutundan kaynaklanan ağır yanıklar ve renk değişimleri oluştuğu saptanmıştır.

Günlükteki kayıtlarda, ağır tahribat sebebiyle cenazelerin bütün halinde taşınmasının imkansızlaştığı, makineli tüfek sehpalarının parçalandığı, mühimmat sandıklarının ve kapak takımlarının zarar gördüğü ve askeri çamaşır parçalarının silahların mekanizmalarına kadar dağıldığı aktarılmaktadır. Sıhhiye ekiplerinin savaş alanından cenaze parçalarını toplama faaliyetleri de bu tarihi kayıtlarda yer almaktadır.^【5】

Çanakkale Savaşları'nın ardından, muharebelerde gösterilen savunmanın anısına Türk tarafınca bölgeye bir anıt inşa edilmiştir. 16. Tümen'in anısını yaşatmak amacıyla 1916 yılında dikilen bu ilk anıt, mütareke döneminde tahrip edilerek tamamen yıkılmıştır.^【6】

Kanlısırt Kitabesi ve yarımadadaki diğer anı kitabelerinde zamanla iklimsel ve fiziki şartlara bağlı olarak ciddi yıpranmalar meydana geldiği tespit edilmiştir. Alan Başkanlığı ve Restorasyon ve Konservasyon Merkez Laboratuvarı Müdürlüğü tarafından hazırlanan teknik raporlarda kitabelerdeki hasarlar şu şekilde belgelenmiştir:

• Bitkilenme Sorunları: Kitabelerin üst kotlarında yer alan derz aralıklarına kök salan bitkilerin, taş kaplamalarda çatlamalara ve dökülmelere yol açtığı ve bu durumun yapıya zarar vermeye devam ettiği gözlenmiştir.
• Yapısal ve Demir Donatı Hasarları: Kitabelerin alt kotlarında, kaide ile birleşim noktalarındaki betonarme yapının yıprandığı, taşıyıcı sisteme ait demirlerin açığa çıkarak paslandığı belirlenmiştir.
• Yüzey ve Taş Kayıpları: Yumuşak dokulu taş kaplamalarda kopmalar, derin çatlaklar ve yoğun yüzey kayıpları saptanmıştır. İklim şartları nedeniyle kitabe yüzeylerinde kararmalar ve harflerde dökülmeler oluşmuştur.
• Ziyaretçi Kaynaklı Tahribat ve Savaş İzleri: Kitabe yüzeylerinde yoğun şekilde kurşun izlerinin bulunduğu ve taşın yumuşak yapısından dolayı ziyaretçiler tarafından üzerine çeşitli kazıma grafitilerin yazıldığı tespit edilmiştir.
• Güvenlik Riski: Teknik incelemeler sonucunda anı kitabelerinde meydana gelen bu yapısal bozulmaların, alanı ziyaret eden kişilerin can ve mal güvenliği açısından tehlike arz ettiği anlaşılmıştır.^【7】

Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı, Kanlısırt Kitabesi'nin de aralarında bulunduğu tarihi mirasın korunması amacıyla kapsamlı bir yenileme projesi başlatmıştır. Gelibolu Tarihi Alanı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Komisyonu'nun aldığı kararlar doğrultusunda yürütülen proje kapsamında, yarımadada yer alan 15 anı kitabenin bakımı hedeflenmiştir. Bu kapsamda yenilenen kitabeler şunlardır:

• Kanlısırt Kitabesi (1 adet)
• Conkbayırı Kitabeleri (5 adet)
• Kemal Yeri Kitabesi (1 adet)
• Arıburnu Sahil Kitabesi (1 adet)
• Anzak Kitabesi (1 adet)
• Damakçıl Bayırı Kitabesi (1 adet)
• Yusufçuk Tepe Kitabeleri (3 adet)
• Kireçtepe Jandarma Şehitliği Kitabesi (1 adet)
• Büyük Kemikli Kitabesi (1 adet)

Kitabelerin bakım ve onarım işi için 27 Şubat tarihinde ihale gerçekleştirilmiş, 13 Mart tarihinde ise yüklenici firmaya yer teslimi yapılmıştır. Toplam 250 gün sürmesi planlanan restorasyon çalışmaları ile kitabelerin tarihi dokusunun korunması ve ziyaretçiler için güvenli hale getirilmesi amaçlanmıştır.^【8】