KC-135 Stratotanker

KC-135 Stratotanker (Flickr)

Boeing tarafından tasarlanıp üretilen KC-135 Stratotanker, askerî havacılık tarihinde modern hava muharebelerinin ve stratejik intikallerin temel unsuru olan havadan yakıt ikmal yeteneğini sağlamak üzere geliştirilmiş dört motorlu bir jet uçağıdır. Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri (USAF) öncelikli olmak üzere, çeşitli ülkelerin silahlı kuvvetlerine hizmet veren bu hava aracı, savaş ve bombardıman uçaklarının menzillerini, havada kalış sürelerini ve faydalı yük taşıma kapasitelerini artıran stratejik bir platform işlevi görmüştür. KC-135 aynı operatör altında elli yıldan fazla görev yapan nadir sabit kanatlı uçaklardan biridir.

Gelişim Süreci ve Arka Plan

Havacılık tarihinde havadan yakıt ikmali fikri, 1920'li yıllarda Wesley May, Lowell Smith ve John Richter gibi isimlerin denemeleriyle başlamış, 1929'da "Question Mark" uçağıyla gerçekleştirilen dayanıklılık uçuşuyla uygulanabilirliği kanıtlanmıştır. Ancak bu kabiliyetin askerî operasyonlarda stratejik bir zorunluluk hâline gelmesi Soğuk Savaş dönemiyle birlikte gerçekleşmiştir.

1950'li yılların başlarında ABD Hava Kuvvetleri envanterine giren B-47 ve sekiz motorlu yüksek irtifa B-52 bombardıman uçakları ile jet avcı uçaklarının hızına, dönemin pervaneli KC-97 tanker uçakları ayak uyduramamıştır. B-52 uçaklarının, yavaş uçan KC-97'lere yakıt ikmali için yaklaşırken hızlarını düşürmek amacıyla iniş takımlarını açmak zorunda kalmaları ve ardından tekrar seyir hızlarına çıkarken yüklü miktarda yakıt harcamaları, jet motorlu bir tanker uçağı ihtiyacını zorunlu kılmıştır.

Stratejik Hava Komutanlığı (SAC) yöneticisi General Curtis E. LeMay'in öncülüğünde yürütülen jet motorlu tanker arayışında Boeing, sivil havacılık ve askerî kullanım için tasarladığı 367-80 prototipi üzerinden geliştirdiği tasarımla ihaleyi kazanmıştır. Uçağın ilk siparişi 1954 yılında verilmiş ve KC-135A modeli olarak adlandırılan ilk uçak, 31 Ağustos 1956 tarihinde ilk uçuşunu gerçekleştirmiştir. Haziran 1957'de Kaliforniya'daki Castle Hava Kuvvetleri Üssü'nde operasyonel olarak hizmete giren uçağın üretimi 1965-1966 yıllarına kadar devam etmiş ve bu süreçte toplam 820 adet üretilmiştir.

Tasarım ve Donanım Özellikleri

Temelini Boeing 707 sivil yolcu uçağı gövdesinden alan KC-135, 35 derecelik açıyla geriye doğru eğimli kanatlara ve bu kanatların altına monte edilmiş dört adet turbofan jet motoruna sahiptir.

Lockheed A-7 Tumbrel (60-1027 "Thunderchild") ve KC-135Q Stratotanker (darthpandanl)

Yakıt aktarım işlemi, uçağın arka kısmında yüzüstü yatarak pozisyon alan ve "bom operatörü" (boom operator) olarak adlandırılan bir mürettebat tarafından kontrol edilen uçan bom (flying boom) sistemi aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Sonda (probe) donanımlı uçaklara yakıt verebilmek için bu bomun ucuna raket şekilli bir sepet (drogue) mekanizması eklenebilmektedir. İlerleyen dönemlerde bazı uçakların kanat uçlarına Çok Noktalı Yakıt İkmal Sistemi (MPRS) podları entegre edilmiş, bu sayede aynı anda iki savaş uçağına yakıt aktarımı yapabilme kabiliyeti kazandırılmıştır.

Uçak, bünyesinde bulunan altı kanat ve dört gövde tankında taşıdığı 200.000 pound (yaklaşık 31.000 galon) yakıtın 1.000 galonluk kısmı hariç tamamını alıcı uçaklara aktarabilme özelliğine sahiptir. Ana güvertede sadece yakıt değil; 83.000 pound'a kadar kargo, yaklaşık 40 yolcu veya havadan tıbbi tahliye görevlerinde kullanılmak üzere sedye destek üniteleri ile tıbbi personel (uçuş hemşireleri ve teknisyenleri) taşınabilmektedir.

Uçağın temel ölçü ve sınırları şu şekilde kaydedilmiştir:

• Uzunluk: 41,53 metre (136 fit 3 inç)
• Kanat Açıklığı: 39,88 metre (130 fit 10 inç)
• Yükseklik: 12,7 metre (41 fit 8 inç)
• Maksimum Kalkış Ağırlığı: 322.500 pound (146.285 kg)
• Hız: 30.000 fit irtifada saatte yaklaşık 530 mil (850 km/s)
• Operasyonel Tavan: 50.000 fit (15.240 metre)

Operasyonel Tarihçe ve Muharebe Görevleri

KC-135, Soğuk Savaş yıllarında nükleer alarm durumundaki Stratejik Hava Komutanlığı bombardıman uçaklarını destekleyerek askerî kariyerine başlamıştır. Vietnam Savaşı, havacılık tarihinde geniş çaplı havadan yakıt ikmal operasyonlarının uygulandığı ilk "tanker savaşı" olarak anılmış ve KC-135 bu savaşta kilit bir unsur olarak konumlanmıştır. Savaş boyunca 100'den fazla Stratotanker bölgede görev yapmış, 194.000'i aşkın sorti gerçekleştirilmiş ve alıcı uçaklara 1,6 milyar galondan fazla yakıt aktarılmıştır. Uçaklar sadece operasyon menzilini uzatmakla kalmamış, aynı zamanda hasar görerek yakıtı sızdıran birçok bombardıman ve avcı uçağını yedekleyerek üslerine güvenle dönmelerini sağlamıştır.

Bu tür kurtarma görevleri arasında havacılık literatürüne geçen bazı örnekler bulunmaktadır. Mayıs 1967'de Binbaşı Alvin L. Lewis komutasındaki bir KC-135, şiddetli bir fırtına şartlarında yakıtı tükenmekte olan iki F-105 uçağına ulaşmış, yakıtı biterek motoru duran uçaklardan biri için standart prosedürleri yok sayarak 20 derecelik dik bir dalışa geçmiş ve motorun havada yeniden çalıştırılabilmesi için gereken yakıtı ulaştırarak her iki uçağı da kurtarmıştır. Aynı ay içerisinde, 31 Mayıs 1967'de Binbaşı John H. Casteel ve ekibi, Tonkin Körfezi üzerinde yakıt sıkıntısı yaşayan iki KA-3 Skywarrior, iki F-8 Crusader ve iki F-4 Phantom II uçağını kapsayan çok kademeli ve plan dışı bir kurtarma ikmali gerçekleştirmiş, bu olay sonucunda mürettebat Mackay Ödülü'ne layık görülmüştür. Körfez Savaşı'nın ilk günlerinde (1991) ise Binbaşı David Horton'un ekibi benzer bir manevrayla bir F-117 savaş uçağını kurtarmıştır.

KC-135 filosunun katıldığı diğer öne çıkan harekâtlar arasında Granada (Urgent Fury), Panama (Just Cause), Libya (El Dorado Canyon), Körfez Savaşı (Çöl Kalkanı ve Çöl Fırtınası), Kosova (Allied Force), Afganistan (Enduring Freedom) ve Irak operasyonları yer almıştır.

Modeller, Varyantlar ve Modernizasyon

Üretilen ilk standart model olan KC-135A uçakları, Pratt & Whitney J57-P-59W su enjeksiyonlu motorlara sahipken, yıllar içerisinde filonun görev ömrünü ve verimliliğini artırmak adına geniş çaplı revizyonlar uygulanmıştır. Hava Ulusal Muhafızları (ANG) ve Hava Kuvvetleri Yedek Komutanlığı envanterindeki uçaklar TF-33 turbofan motorlarıyla donatılarak KC-135E kodunu almış, bu E model uçakların son operasyonel görevi Temmuz 2009'da tamamlanarak kullanımdan kaldırılmıştır. Muvazzaf hava kuvvetlerindeki KC-135A ve daha sonradan güncellenen diğer uçakların önemli bir kısmı ise CFM International yapımı F108 (CFM-56) motorlarıyla donatılarak KC-135R ve KC-135T (farklı tank yapısı özelliğine sahip varyant) adını almıştır. Bu güncellemeler sonucunda yakıt verimliliğinde %25-26 oranında artış, operasyonel maliyetlerde %25 oranında düşüş, motor gürültüsünde %95 azalma elde edilmiş ve motor itki gücü J-57'lere kıyasla yaklaşık iki katına çıkarılmıştır. Uçaklar ayrıca "Block 45" cam kokpit (glass cockpit) modernizasyonuyla dijital motor göstergeleri, radar altimetreleri ve modern otopilotlarla güncellenmiştir.

Uçak, sadece tanker göreviyle sınırlı kalmamış, gövde altyapısı kullanılarak farklı misyonlar için yapılandırılmış varyantlar da üretilmiştir:

• EC-135 "Looking Glass": Stratejik Hava Komutanlığı için Uçan Komuta Merkezi olarak tasarlanmış, nükleer savaş senaryolarında yerdeki üslerin yok olması durumunda bombardıman ve füze kuvvetlerini yönetecek şekilde uçuşlar yapmış, 1985 yılına kadar sürekli olarak havada kalacak şekilde nöbet tutmuştur.
• RC-135: Özel sinyal ve elektronik keşif platformu olarak kullanılmıştır.
• NKC-135: Hava Kuvvetleri Malzeme Komutanlığı bünyesinde test ve araştırma görevlerini yerine getirmiştir.
• OC-135: Açık Semalar Antlaşması (Open Skies Treaty) uyarınca karşılıklı gözlem platformu olarak yapılandırılmıştır.

Kullanıcılar

KC-135 Stratotanker ve F16 (AA)

Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri'nin ana bel kemiği olmasının yanı sıra Fransa, Türkiye ve Şili hava kuvvetleri tarafından da aktif olarak operasyonlarda kullanılmıştır. Askerî görevlerin haricinde Amerikan Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA) tarafından yerçekimsiz ortam eğitimleri sağlamak amacıyla "Vomit Comet" / "Weightless Wonder IV" adıyla ağırlıksız ortam simülatörü olarak da görev yapmıştır. Yeni nesil hava yakıt ikmali uçağı KC-46 Pegasus ve geleceğin otonom/gelişmiş sistemleri (NGAS) planlanıyor olmasına karşın, sürekli modernize edilen KC-135 filosunun 2040'lı, hatta 2050'li yıllara kadar ABD Hava Kuvvetleri envanterinde hizmet vermeyi sürdürmesi planlanmıştır.