Ana YazarÖzgür YILMAZ13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0001-7559-7583

Kuvvet kullanma yasağı ve kuvvet kullanma tehdidinin yasaklanması ilkeleri, devletlerin başka bir devletin egemenliğine ya da toprak bütünlüğüne karşı güç kullanmasını veya güç kullanma tehdidinde bulunmasını yasaklayan BM Şartı’nın 2(4) maddesi【1】 ile güvence altına alınır (UN Charter, 1945: 3). Devletlerin kuvvet kullanmasına BM Şartı’nın 51. maddesine göre yalnızca silahlı bir saldırıya maruz kalması halinde ve meşru müdafaayı aşmayacak ölçüde izin verilir (UN Charter, 1945: 10-11). Öte yandan, devletler ilgili kısıtlamalara rağmen, uluslararası kamuoyunun tepkilerine aldırmaksızın, kendilerine uygun bir açıklık yaratarak kuvvet kullanma yoluna gidebilmektedir. Kuvvet kullanma yasağı ve kuvvet kullanma tehdidinin yasaklanması, İsrail’in saldırganlığına karşı uluslararası hukuk çerçevesinde çözüm bulmak için oldukça önem arz eden normlardır. İsrail tarafından bu ilkelerin sıklıkla ihlal edildiği görülmektedir.【2】İsrail, uzun yıllardır Gazze ve Batı Şeria’daki askeri faaliyetlerini meşru müdafaa hakkıyla savunmaktadır. Ancak gerçekleştirilen operasyonların kapsamı, yol açtığı yıkım, gaspla toprak genişletme politikaları ve Filistin tarafındaki sivil kayıplar dikkate alındığında, uluslararası hukukun ihlal edildiği açıkça görülmektedir (Erkiner, 2024). Batı Şeria’daki askeri varlık ve Gazze Şeridi’ne uygulanan abluka, güç kullanma tehdidi yasağını da ihlal ettiğini ortaya koymaktadır. İsrail’in gerçekleştirdiği şiddetli kıyımlarda da görüldüğü üzere, kuvvet kullanımını yasaklayan BM’nin karşı eylemleri oldukça yetersiz kalmaktadır (Yılmaz, 2022: 73). BM, şiddet eylemlerini raporlarla tespit etmenin ötesine geçememekte dolayısıyla BM’nin kararları İsrail tarafından uygulanmamaktadır. BM’nin, uluslararası hukuku ihlal eden devletlere karşı zorlayıcı tedbirler alabilme kapasitesi sınırlıdır. Ayrıca, müdahale kararı verebilecek olan Güvenlik Konseyi, genellikle ABD’nin vetosu nedeniyle etkisiz kalmaktadır.İsrail, Ekim 2023‘den itibaren Gazze Şeridi gibi yoğun nüfuslu bir bölgeye yönelik kara ve hava saldırıları başlatmıştır. Ancak bu askeri saldırılar yalnızca Filistin topraklarıyla sınırlı kalmamıştır. İsrail, işgal altındaki Filistin topraklarının yanı sıra Lübnan, Suriye, Yemen ve İran dahil olmak üzere beş ülkede 17.000’den fazla saldırı gerçekleştirmiştir (Aljazeera, 2024). Dördüncü Cenevre Sözleşmesi’nin 55. maddesi uyarınca, işgalci güç olarak İsrail, kontrolü altındaki nüfusun insani ihtiyaçlarını karşılamakla yükümlüdür (IV Geneva Convention, 1949: 187). Ancak bölgede faaliyet gösteren bazı sivil toplum kuruluşları, İsrail hükümetinin bu sorumluluklarını yerine getirmediğini ve insani yardımların dağıtımını engellediğini belirterek, orantısız güç kullanıldığını ifade etmektedir (Norwegian Refugee Council, 2024). Sonuç olarak işgal edilen Filistin topraklarındaki insani dram, kuvvet kullanma yasağına rağmen devam etmektedir.Her iki yasakla da amaçlanan, ihtilaflı hususlarda güç kullanımını en aza düşürebilmektir. Böylelikle diplomasi ve uluslararası hukuk mekanizmalarının işleyişine öncelik verilmesi beklenmektedir. İnsan haklarına ve Filistinlilerin kendi kaderini tâyin hakkına saygı duyulması halinde BM’nin ve uluslararası hukukun bu temel normlarına bağlılık da artacaktır. Bu sayede güvenlik ve barış ortamının korunması sağlanabilecek ve anlaşmazlıkların çözülebileceği bir ortam oluşturulabilecektir.Okuma ÖnerileriÖzturanlı, Beyza (2024). “Medyada Filistin İşgali ve Uluslararası İnsancıl Hukuk”.TRT Akademi, 9 (20), 56-79. Gürseler, Ceren (2024). “Filistin-İsrail Sorununda Paradigma Değişikliği: Apartheid, Uzatılmış Yasa Dışı İşgal ve Self-Determinasyon”.Filistin Araştırmaları Dergisi, 15, 195-236.