Ana YazarÖzgür YILMAZ13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0000-0001-7559-7583

Self determinasyon hakkı【1】, “toprak, egemenlik, ekonomik düzenleme ya da siyasi ilişki gibi her sorunun çözümünün”, “başka bir ulus ya da halkın maddi çıkarı veya avantajı temelinde değil, ilgili halklar tarafından özgürce kabul edilmesi” temelinde tanımlanır (Kapitan, 2008: 13). Bu eksende BM Şartı 1(2) maddesinde “halkların eşit haklara sahip olması ve kendi kaderlerini tâyin etmesi ilkesine saygı temelinde uluslararası düzlemde dostane ilişkiler geliştirmesi” çağrısında bulunulur (UN Charter, 1945: 3).Kendi kaderini tâyin hakkı, Filistin için oldukça önemli bir husus olarak temayüz eder. Uluslararası diplomaside yer edinmeye başladıktan sonra hem Filistinliler hem de İsrailliler Filistin toprakları üzerinde kendi kaderini tâyin etme ayrıcalığına sahip olduklarını ifade ederler. İsrailliler (kast edilen daha çok Filistin’e göç eden Yahudiler【2】), 1917 tarihli Balfour Mektubu’nun【3】 Milletler Cemiyeti tarafından kabul edilmesini ve İngilizlerin kontrolündeki Filistin mandasında yaşıyor olma durumlarını öne sürerek Filistin’de kendi kaderini tâyin etme hakkına sahip olduklarını iddia ederler. Öte yandan Filistinliler (kast edilen daha çok Filistin yerlisi Araplar) tarafından ise bir yerin gerçek sahibinin, ilgili toprak parçasında uzun süredir yaşayanlar olduğu vurgulanır. Dolayısıyla kendi kaderini tâyin etme hakkının ancak Arap çoğunluk tarafından kullanılabileceği savunulur.Filistin’in kendi kaderini tâyin etme hakkının, Filistin halkına ait kolektif bir hak olduğu defalarca ifade edilse de bu konuda çeşitli zorluklar kendisini gösterir. BM, Filistin halkının kendi kaderini tâyin hakkını çok sayıda kararla【4】 tanımış (Kyris, 2024: 6) olmasına rağmen bu hakkın etkili bir şekilde hayata geçirilmesi, İsrail tarafından gerçekleştirilen (Batı Şeria’da, Gazze’de ve Kudüs’ün doğusunda devam eden) işgal, İsrailli gasp birimlerinin (yasa dışı yerleşimlerin) genişlemesi, jeopolitik zorluklar ve diplomatik/siyasi girişimler tarafından engellenir. Bunun yanında Filistinlilerin Batı Şeria ve Gazze’de farklı siyasi gruplar tarafından yönetilmesinin de Filistin ulusal hareketini zayıflattığı ve kendi kaderini tâyin etme davasına zarar verdiği söylenebilir.Filistinlilerin kendi kaderini tâyin hakkının Filistin’in tamamını kapsayacak şekilde olduğu ifade edilir (Quigley, 2011: 224). Dolayısıyla 1967’den bu yana Batı Şeria’da, Gazze’de ve Kudüs’te işgal altında yaşayanlar, İsrail’in politikaları nedeniyle zorla yerinden edilenler (Nekbe, 1967 İsrail saldırganlığı sırasında ve sonrasında) ve İsrail vatandaşlığını elde eden Filistinliler【5】 bu hakka sahiptir. Uzun süreli yerlerinden edilmeleri nedeniyle başka devletlerin vatandaşlığına geçenler de dâhil olmak üzere tüm Filistin diasporası【6】, Filistin halkının bir parçası olmaya devam etmektedir. Dolayısıyla kendi kaderini tâyin hakkı, bu gruplara mensup kişileri ve onların soyundan gelenleri zorunlu olarak kapsar (Rabee & Hammash, 2021: 9). Bu grupların dâhil edilmediği herhangi bir kendi kaderini tayin hakkını hayata geçirme girişimi, Filistin halkı için “yeterli” ve “doğru” bir şekilde uygulanmamış olacaktır.Uluslararası toplum, Filistin halkının kendi kaderini tâyin hakkının temelini barış süreçlerinde sınırlandırmıştır. İsrail ise Filistin halkının kendi kaderini tâyin hakkını inkâr etmektedir. Oysa uluslararası toplumun bu hakkın uygulanması hususunda sorumlulukları bulunur. İsrail’in 1967 saldırganlığında işgal ettiği topraklardan çekilmesi ve Filistinli mültecilerin geri dönüş hakkının sağlanması ikna ya da yaptırımlar yoluyla gerçekleştirilmelidir (Farsakh, 2017: 65). Filistin mandasında yaşayan ve vatanından zorla sürülmüş olup geri dönmesi gereken tüm insanların haklarına saygı gösterilmesi ve bu hakların güvence altına alınması çözüm için de ciddi bir katkı sunabilir. Böylelikle, eşit haklara dayalı bir çözüm sürecinin sağlanması ile bir arada yaşama için gerekli güven inşa edebilir.7 Ekim sonrasında birçok ülke ve sivil inisiyatif Filistinlilerin yanında duruş sergilemiştir. Dünyanın farklı coğrafyalarından ülkeler, İsrail’in işgal altındaki topraklarda gerçekleştirdiği kıyımlara karşı tepkisini Filistin Devleti’ni resmen tanıyarak ortaya koymuştur. Bahamalar, Ermenistan, İrlanda, İspanya, Jamaika, Kolombiya, Norveç, Slovenya ile Trinidad ve Tobago Filistin’i egemen bir devlet olarak tanıdıklarını açıklamıştır (Pala, 2024). Filistin’in BM üyesi ülkelerce tanınmasının artması, sembolik bir destekten ziyade, İsrail’in işgal politikalarına karşı çıkan gücün de arttığını ortaya koymaktadır. İsrail’in çeşitli diplomatik girişimlerine rağmen Filistin’i tanıyan devletlerin sayısı giderek artmaktadır. İsrail’in yıkım politikalarına karşılık ülkelerin Filistin’in egemenliğini tanıması, Filistin Devleti’nin uluslararası alanda giderek artan kabulünü yansıtmaktadır. Tüm bunların iki devletli çözüme katkı sunulması adına da önemli olduğu ifade edilebilir.Okuma ÖnerileriBarahmeh, Salem (2014). The Palestinians, the PLO, and Political Representation: The Search for Palestinian Selfdetermination (The Atkin Paper Series).London: ICSR.