UYUŞTURUCU

Vücuda girdikten sonra, davranışlarda, ruhsal durumda ve beden üzerinde değişikliklere yol açan, bağımlılık yapabilecek olan kimyasal maddelerdir. Tıbbı kaynaklarda bu maddelere psikoaktif madde olarak bilinmektedirler.

Psikoaktif madde, sinir sistemini merkezi olarak etkileyerek beyin fonksiyonları değiştiren algı, duyu, davranış, bilinç ve ruh halinde değişikliğe sebep olabilecek kimyasal maddelerdir. Tek seferlik kullanımda dahi çeşitli problemler ortaya çıkabilmektedir.

Psikoaktif maddeler dışında da kimyasal olmayan ancak yine aynı sonuçları doğurabilecek tıbbi olmayan zararlı ilaçların kullanımı da bu sınıflandırma içerisine dahildir.

Madde tüketimi beyinde ödül mekanizmasını uyarmaktadır. Böylece kullanımından dolayı keyif verici etkiler beyinde dopamin sistemini bozar ve tekrar kullanımı tetiklemektedir. Bunun sonucunda bağımlılık yapmaktadır. Zihinsel ve fiziksel birçok zarar neden olmaktadır. (1)

Küresel bir problem haline gelen uyuşturucu kaçakçılığında yüksek kar payı olması, terör örgütlerinin bu pastadan pay almak istemesi, teknolojik gelişmelerle birlikte yeni kullanım- dağıtım yöntemlerinin geliştirilmesi ve ülkemizin konum olarak bu ticarette transit bölge olarak yer alması uyuşturucunun ülkemizdeki etkinliğinin artmasının başlıca sebepleridir. (2)

Madde Bağımlılığı:

Bağımlılık, kişinin zarara rağmen kullanıma devam etmesi, uzun kullanımı ve süreğen madde arayışı içerisinde olması, kullanılan miktarın giderek arttırılması ile gözlemlenen bit tablodur.

Bireyin seçimleri ile başlayan süreç daha sonra bulunulan çevrelerden etkilenmesiyle birlikte bağımlılığa yol açmaktadır.

Amerikan Psikiyatri Birliğinin belirlediği DSM-5 Tanı Ölçütleri Başvuru El Kitabı’na göre madde bağımlılığı/ kullanım bozukluğu tanımlamaları şu şekildedir:

·        Çoğu kez istendiğinden daha büyük ölçüde ya da daha uzun süreli olarak madde alınır.

·        Madde kullanmayı bırakmak, denetim altında tutmak için sürekli bir istek ya da sonuç vermeyen çabalar vardır.

·        Madde elde etmek, madde kullanmak ya da yarattığı etkilerden kurtulmak için gerekli etkinliklere çok zaman ayrılır.

·        Madde kullanmak için çok büyük bir istek duyma ya da kendini zorlanmış hissetme durumu söz konusudur.

·        İşte, okulda ya da evdeki konumunun gereği olan başlıca yükümlülüklerini yerine getirememe ile sonuçlanan, yineleyici madde kullanımı vardır.

·        Madde etkilerinin neden olduğu yineleyici, toplumsal ya da kişilerarası sorunlar olmasına karşın madde kullanımını sürdürme durumu söz konusudur.

·        Madde kullanımından ötürü önemli birtakım toplumsal, işle ilgili faaliyetlerin, eğlenme-dinlenme etkinliklerinin bırakılması ya da azaltılması söz konusudur.

·        Maddenin tekrar eden bedensel ya da ruhsal bir sorunu olduğu bilgisine karşın madde kullanımı sürdürülür.

·        Aşağıdakilerden biriyle tanımlanabilecek bir dayanıklılık (tolerans) gelişmiş olması söz konusudur:

A. Sarhoşluk ya da istenen etkiyi sağlamak için belirgin olarak artan ölçülerde madde kullanma gereksinimi

B. Aynı ölçüde madde kullanımının sürdürülmesine karşın, belirgin olarak daha az etki sağlanması.

·        Aşağıdakilerden biriyle tanımlandığı üzere, yoksunluk gelişmiş olması:

A. Maddeye özgü yoksunluk sendromu

B. Yoksunluk belirtilerinden kurtulmak ya da kaçınmak için madde (veya yakından ilişkili bir madde) alma.

Yukarıdaki maddelerden 12 ay içerisinde en az ikisini gösteren klinik olarak belirgin problem veya işlevsellikte düşmeye sebep olan, sorunlu madde örüntüsüdür.

Madde Yoksunluğu:

Amerikan Psikiyatri Birliğinin belirlediği DSM-5 Tanı Ölçütleri Başvuru El Kitabı’na göre madde yoksunluğu tanımlaması şu şekildedir:

A. Aşırı ölçüde ve uzun süreli (genellikle, en az birkaç ay süresince, her gün ya da neredeyse her gün kullanım) madde kullanımının bırakılması.

B. A tanı ölçütünde tanımlanan madde kullanımının bırakılmasının ardından, yaklaşık bir hafta geçtikten sonra, aşağıdaki üç (ya da daha çok) belirti ya da bulgunun gelişmesi:

1.    Kolay kızma, öfke ya da saldırganlık

2.    Sinirlilik ya da bunaltı

3.    Uyku sorunu (Örneğin; uykusuzluk, rahatsız edici düşler)

4.    Yeme isteğinde azalma ya da kilo verme

5.    Huzursuzluk

6.    Çökmek

7.    Belirgin rahatsızlığa neden olan, şu bedensel belirtilerden en az biri: Karın ağrısı, sarsılma/titremeler, terleme, ateş, ürperme ya da baş ağrısı.

C. B tanı ölçütündeki belirtiler ve bulgular klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya; toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında düşmeye neden olur.

D. Bu belirtiler ve bulgular başka bir sağlık durumuna bağlanamaz; başka bir madde zehirlenmesi ya da yoksunluğu olmak üzere, başka bir ruhsal bozuklukla daha iyi açıklanamaz. (3)

Cinayetler de %60, saldırılarda %40, tecavüzlerde %33 alkol kullanımı sonucu ortaya çıkmaktadır. Karar mekanizmasını etkilemesi sonucu hem bireysel hem toplumsal zararlara yol açmaktadır. (4)

Tedavi edilebilir bir sağlık sorunu olan madde bağımlılığı, uzun süren ve bağımlı bireyin tekrarlı şekilde destek ihtiyacı olan bir dönemdir. İyileşmenin en önemli iki ayağı psikososyal ve tıbbi desteğin birlikte ilerletilmesidir.

Önleyici Faktörler:

·        Yaşa uygun şekilde bireye doğru bilgilendirme yapmak.

·        Aile içerisinde güçlü ilişkiler kurmak.

·        Bireyin sosyalleştiği ortamdan ailesinin haberdar olması.

·        Açık şekilde kurallar koyma ve bu konuda hassasiyet gösterme. (5)