Ana YazarSerpil PEKDOĞAN GÖZTOK13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0000-0002-6589-1217

Yemek kültürü, toplumun kültürel kimliğini tanımak ve anlamak için kilit bir rol oynamaktadır. Bu kültür, “Sadece belirli bir beslenme biçimini değil, toplumsal üretimle tüketimi ve yemeği algılama şekillerini” içinde barındırmaktadır. Toplumların yemek alışkanlıkları, kültürün ve kimliğin somut sembolleri oldukları için kültürel sınırları hem simgelemekte hem de belirlemektedirler (Ranta, 2016).Farklı kültürel unsurlar içeren Filistin mutfağı, kendine has özellikleri ile öne çıkmaktadır. Hz. Ömer’in bölgeyi fethetmesiyle Arap kültürüne ait yemekler buraya taşınmış sonrasında hüküm süren Emevîler ve Abbâsîlerler döneminde ise bu kültürel unsurların etkisi artmıştır. Memlükler ve özellikle Osmanlı Devleti’nin etkisiyle Filistin mutfağına Türk yemekleri de girmeye başlamıştır. Tüm bu zenginliklere ek olarak Filistin mutfağı, komşu ülkelerin (Lübnan, Suriye ve Ürdün) sahip olduğu Levant mutfak kültürünü de içermiştir (Nasser, 2010).Filistin’in zengin etnik yapısı【1】, mutfak kültürünü de çeşitlendirmiş ve zenginleştirmiştir. Bu sebeple Celile’de, Yafa’da, Batı Şeria’da ya da Gazze’de farklı yemek çeşitleri görmek mümkündür. Filistin’de, bölgeler arası yemek kültürü farklılık gösterse de genel olarak Filistin yemekleri olarak karakterize edebileceğimiz bazı özellikler öne çıkmaktadır (Kassis, 2023).Farklı baharatlarla lezzetlendirilen, pirinç, et ve nohutun ağırlıklı olarak kullanıldığı Filistin mutfağını simgeleyen ulusal yemekler arasında Ari’ih (marine edilmiş et yemeği), Falafel (nohut veya bakla köftesi), Fatteh (yoğurt ve kızarmış ekmekle hazırlanan pilav yemeği), Humus (nohut ezmesi), Haşve (pirinç ve etle hazırlanan dolma iç harcı), Qidreh (baharatlı nohutlu etli pilav), Kousa Mahshi (içli kabak dolması), Maftoul (el yapımı geleneksel Filistin kuskusu), Mansaf (yoğurt soslu etli pilav), Malfuf (lahana sarması), Maqlubah/Maklube (ters çevrilerek sunulan etli pilav), Mulukhiyah (ıspanak benzeri yapraklardan yapılan sıcak yemek), M’jaddaret-burghu (mercimekli bulgur pilavı), Musakhan (sumaklı tavuk ve soğanlı pide), Rumaniyye (nar ekşili mercimek yemeği), Shurbat Freekeh (yeşil buğday çorbası) ve Waraq al-‘anib (üzüm yaprağı dolması) bulunmaktadır (Palestine in a Dish, t.y.; Serious Eats t.y.; Urban Farm & Kitchen, t.y.).Filistin mutfağının zengin olmasında salata ve sosların da oldukça önemli bir yeri vardır. Bu grupta Arap Salatası – Salatat al-Bundura (domatesli ve yeşillikli salata), Baba Ganuş (köz patlıcan ezmesi), Humus (nohut ezmesi), Fattoush (kızarmış ekmek parçalı yeşil salata), Faul Mudammas (haşlanmış bakla ezmesi), Galayet Bandora (domates sote), Malfouf Salatası (lahana salatası), Mfarakeh (patates kavurması), Mutabbal (yoğurtlu közlenmiş patlıcan ezmesi), Tabbule (ince bulgurlu ve maydanoz ağırlıklı salata) ve Tahin (susam ezmesi) gibi çeşitler öne çıkmaktadır (Palestine in a Dish, t.y.; Serious Eats t.y.; Urban Farm & Kitchen, t.y.). Salata ve soslarda zeytinyağı, limon ve sarımsağın en önemli lezzetlendiriciler olarak kullanıldığı görülmektedir.Geleneksel yemekler, salatalar ve sosların yanında özel günler ve misafirler için hazırlanan tatlılar da Filistin mutfağının ayrılmaz parçasıdır. Ağırlıklı olarak şerbet, süt, yufka, kuruyemiş, baharat ve aromalı suların (gül, portakal çiçeği gibi) kullanıldığı tatlılar kategorisi mutfağın zenginliğini yansıtmaktadır. Bu kapsamda; Awameh (şerbetli kızarmış hamur topları), Baklava (ince yufka ve cevizle yapılan şerbetli tatlı), Ghraybeh (ağızda dağılan tereyağlı kurabiye), Namoura-Harissa (irmikli şerbetli kek), Künefe (tel kadayıf ve erimiş peynirli tatlı), Ma’amoul (hurmalı, cevizli veya fıstıklı kurabiye), Zalabia (şerbetli kızartılmış hamur), Qaṭayef (içi dolgulu küçük pankek tatlısı), Mahalabia (gül suyu aromalı sütlü muhallebi), Sahlab (nişastalı süt tatlısı), Sawane Haleeb (sütlü fırın tatlısı) ve Warbat/shaabiyat (krema dolgulu baklava çeşidi) en bilinen tatlılar arasında yer almaktadır. Hem kahvaltılarda hem de ana yemeklerin yanında tüketilen ekmekler ve Filistin’e özgü peynir/yoğurt ürünleri de kültürel zenginliğin taşıyıcısı olarak öne çıkmaktadır. Ekmekler arasında Ka’ak (susamlı halka ekmek), Khubz (geleneksel düz ekmek), Tabun (taş fırın ekmeği), Pita (cepli ekmek) ve Markook (çok ince açılmış yufka tipi ekmek) gibi çeşitler çok fazla tüketilirken; Akkawi (yumuşak tuzlu beyaz peynir, Akka/Acre kökenli), Halloumi (ızgara için uygun tuzlu peynir), Jibneh Arabieh (geleneksel Arap peyniri, feta benzeri), Jameed (kurutulmuş ve sertleştirilmiş yoğurt topu), Labeneh (süzme yoğurt) ve Nabulsi (sert ve tuzlu beyaz peynir) de en çok bilinen peynir/yoğurt çeşitleri olarak sofralardaki yerlerini almaktadırlar (Palestine in a Dish, t.y.; Serious Eats t.y. ; Urban Farm & Kitchen, t.y.).Filistin mutfağı, zengin yemek kültürünün yanı sıra bazıları kendine has, bazıları da farklı kültürlerden gelen ama Filistinliler tarafından benimsenen içecekleri barındırır. Bunlar arasında Arap kahvesi (baharatlı kahve), ar’ak (anason aromalı geleneksel içki), kharoub (keçiboynuzu şerbeti), limonata (limon suyu bazlı içecek), qamar eddine (kayısıdan yapılan yoğun şerbet), sahlab (nişastalı sütlü sıcak içecek), tamarind (demirhindi meyvesi şerbeti), Türk kahvesi ve shay bil maramiya (adaçayı çayı) en bilinen içeceklerdir (Palestine in a Dish, t.y.; Serious Eats t.y.; Urban Farm & Kitchen, t.y.).Kültürün en temel tanımlayıcı unsurlarından biri olarak Filistin mutfağı, toplumsal kimliği yansıtan ve bu kimliği geçmişten geleceğe taşıyan bir köprü işlevi görmektedir. Yemekler, yalnızca beslenme aracı değil, aynı zamanda Filistin halkının tarihini, direnişini ve kültürel sürekliliğini ifade eden bir mirastır. Ancak bu miras, siyonistlerin israilleme çabalarından dolayı tehdit altındadır; bu durum, yalnızca yemek kültürünün değil, aynı zamanda bir halkın tarihsel varlığının da inkârı anlamına gelmektedir. Ekim 2023‘ten itibaren yaşanan yıkıma rağmen Filistinlilerin enkazlar arasında basit malzemelerle yemek pişirerek sosyal medyada paylaşmaları, sumud kültürünün en güçlü örneklerinden biri haline gelmiştir. Bu görüntüler, yemeklerin birer direniş aracı olarak nasıl kullanılabileceğini gösterirken Filistin halkının yaşama ve kimliğini koruma kararlılığını da tüm dünyaya duyurmuştur. Dolayısıyla Filistin mutfağı, yalnızca geçmişin izlerini taşıyan bir kültür öğesi değil, aynı zamanda bugünün mücadelesinin ve geleceğe umutla bakmanın sembolüdür.Okuma ÖnerileriFalasteen Foodie (T.Y). Erişim Tarihi: 21.07.2025, https://falasteenifoodie.com/.Khan, Yasmin (2019). Zaitoun: Recipes from the Palestinian Kitchen. New York: W.W. Norton & Company. Romano, Leonardo (2023). Palestinian Cuisine: A Culinary Expedition-Unveiling the Essence of Palestine Through the Lens of Past Travels. Michigan: Independently published.