Alaca Cızlağı

Alaca cızlağı, Çorum ili Alaca ilçesine özgü, akışkan kıvamda hazırlanan geleneksel bir hamur işidir. Buğday unu, su, süt, yumurta, ayçiçeği yağı, yaş maya ve tuz gibi temel malzemelerle hazırlanan hamur, sac veya tavada porsiyonlar hâlinde pişirilerek sıcak olarak servis edilir. Özellikle kahvaltılarda tüketilen bu ürün; düğün, bayram ve yerel festivallerde de ikram edilmektedir. 

Genel Özellikler

Alaca cızlağı, Çorum ili Alaca ilçesine özgü bir hamur işi olup; buğday unu, su, süt, yumurta, ayçiçeği yağı, ekmek mayası ve tuz gibi temel bileşenlerin belirli oranlarda karıştırılması ve pişirilmesiyle elde edilen bir fırıncılık ve pastacılık ürünüdür. Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından mahreç işaretiyle tescillenmiş olan bu ürün, hem günlük tüketimde hem de özel günlerde sofralarda yer bulur. Kahvaltı öğünlerinde yaygın şekilde tüketilmesinin yanı sıra, düğün, bayram ve festival gibi toplumsal etkinliklerde de ikram edilmektedir. Ürünün hazırlanış süreci, bileşenlerin oranları, kıvamın ayarlanması ve pişirme yöntemi bakımından belirgin bir ustalık gerektirir. Bu yönüyle Alaca cızlağı ile üretim yeri olan Alaca ilçesi arasında güçlü bir ün bağı bulunmaktadır.

Malzemeler

Alaca cızlağı üretiminde yaklaşık 6 ila 12 adet ürün elde edilecek şekilde kullanılan ortalama bileşen miktarları aşağıdaki gibidir:

• 500 gram ekmeklik buğday unu veya özel amaçlı buğday unu
• 250 mililitre su
• 250 mililitre süt
• 50 mililitre ayçiçeği yağı
• 30 gram yaş ekmek mayası
• 1 adet yumurta
• 10 gram tuz
• 30 gram tereyağı (servis esnasında isteğe bağlı olarak kullanılır)

Hazırlanış ve Pişirme Süreci

Üretim süreci, bileşenlerin yeterli büyüklükte bir kapta sırasıyla bir araya getirilip karıştırılmasıyla başlar. Yoğurma işleminin sonucunda elde edilen hamurun parlak, yumuşak, pürüzsüz, kaygan ve akışkan bir kıvama sahip olması beklenir. Bu akışkan hamurdan, kepçe gibi uygun bir araçla 50–100 gramlık porsiyonlar alınarak önceden ısıtılmış ve gıda ile temasa uygun sac veya tavaya dökülür. Pişirme işlemi sırasında hamur, uygun şekilde spatula yardımıyla ters düz edilerek yaklaşık üç dakika içinde homojen biçimde pişirilir. Ürün, tercihen sıcak olarak servis edilir ve isteğe bağlı olarak üzerine tereyağı sürülebilir.

Üretim Alanı ve Coğrafi Bağ

Alaca cızlağı, tarihsel ve kültürel bağlamda yalnızca Çorum ili Alaca ilçesi ile özdeşleşmiş bir üründür. Hem kullanılan bileşenler hem de üretim ve pişirme teknikleri bakımından yöresel bilgi ve deneyime dayalı bir ustalık gerektirdiğinden, bu ürünün tüm üretim aşamalarının söz konusu coğrafi sınır içerisinde gerçekleştirilmesi zorunludur. Bu durum, ürünün mahreç işareti ile tescillenmesinin temel gerekçesini oluşturur.

Kullanım Biçimi

Alaca cızlağı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün servis edildiği gıda işletmelerinde tüketicilerin görebileceği şekilde bulundurulmalıdır. Bu uygulama, ürünün coğrafi işaretli kimliğinin tanıtımı açısından önemlidir.

Denetim ve Gözetim Süreci

Ürünün coğrafi işaret tesciline uygun şekilde üretildiğini doğrulamak amacıyla denetim süreci, Alaca Belediyesi’nin koordinasyonunda yürütülür. Bu süreçte Alaca İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile birlikte en az üç kişilik bir denetim kurulu oluşturulur. Denetimler yılda en az bir kez gerçekleştirilir; ayrıca şikâyet veya ihtiyaç durumlarında ilave denetimler yapılabilir.

Denetim kriterleri şunlardır:

• Kullanılan bileşenlerin uygunluğu,
• Hazırlama, pişirme ve servis süreçlerinin tanımlanmış metoda uygunluğu,
• Mahreç işareti amblemi ve ibarenin belirtilen şekilde kullanımının denetlenmesi.

Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ilgili kişi, kurum veya kuruluşlara bildirilir. Gerekli görülmesi durumunda kamu ve özel sektör uzmanlarından veya dış hizmet sağlayıcılardan destek alınabilir. Denetim raporları, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında her yıl Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Ürünle ilgili hakların korunması ve hukuki işlemlerin yürütülmesi, tescil ettiren kurum olan Alaca Belediyesi’nin sorumluluğundadır.