Finike Portakalı

Antalya Finike portakalı, Türkiye’nin Antalya ilinin Finike ilçesinde yetişen ve coğrafi işaret tesciline sahip bir narenciye çeşididir. Washington Navel türüne ait bu portakal, bölgenin özgün toprak yapısı, Akçay ve Alakır derelerinin taşıdığı alüvyonlar ve çevresini saran dağların oluşturduğu mikroklima sayesinde, başka bölgelerde yetiştirilen portakallardan farklı bir aroma, kalite ve renge sahiptir. Çekirdeksiz yapısı, belirgin dilim sayısı ve dengeli asit-şeker oranıyla dikkat çeken Finike portakalı hem iç pazarda hem ihracatta Aralık, Ocak ve Şubat aylarında tüketilmeye en uygun döneme ulaşır. Üretimi titiz bakım, sulama, budama ve gübreleme süreçlerine dayanır ve sıkı denetimlerle sürdürülen bir tarım geleneğinin ürünüdür.

Antalya Finike Portakalı (T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı)

Coğrafi ve Çevresel Özellikler

Finike bölgesinde yetiştirilen Washington Navel çeşidi portakal, diğer bölgelerde üretilen portakallardan bazı belirgin farklarla ayrılır. Bölgenin kuzeyinde yer alan Akdağ ve batısındaki Gülmez Dağı, burada oluşan tarım ortamını şekillendiren coğrafi unsurlardır. Akçay ve Alakır dereleri tarafından taşınan alüvyonlar, yıllar içinde toprağın bileşimini değiştirmiş ve bölgeye özgü bir hava, su ve toprak yapısı ortaya çıkarmıştır. Bu ortamdan çıkarılarak başka bölgelerde dikilen aynı tür fidanlar, burada gelişen renk, kalite ve aromayı göstermez.

Fiziksel ve Kimyasal Özellikler

Finike portakallarının ortalama meyve ağırlığı 237,69 gramdır. Meyvelerin uzunluğu ortalama 78,36 mm, genişliği 77,53 mm, kabuk kalınlığı 5,26 mm’dir. Bir portakalda ortalama 10,25 dilim bulunur ve çekirdek sayısı sıfırdır. Kuru madde oranı %12,4’tür. İçeriği bakımından mineral ve vitamin açısından zengin bir yapıya sahiptir. Hasat edilen meyveler, Aralık, Ocak ve Şubat aylarında iç piyasa ve ihracat açısından uygun koşullara ulaşır.

Ürünün Tanımı ve Botanik Özellikleri

Portakal ağacı, kök, gövde, dal ve yapraklardan meydana gelir. Bahçe kurulumları, sağlıklı ve virüsten arındırılmış fidanlar kullanılarak yapılır. Aşılama işlemi genellikle turunç fidanları üzerine, yerden yaklaşık 30 cm yüksekte uygulanır. Ağaçlar büyüyüp 80 cm civarına ulaştığında dallar yukarıya ve yanlara doğru şemsiye biçiminde genişler.

Ağaçlar genellikle 4 ila 5 yaşlarında meyve üretmeye başlar ve gövde yapısı kalınlaşır. İç dallar budanarak daha geniş bir büyüme alanı elde edilir. 10-12 yaşlarına ulaşan ağaçlarda gövde çapı yaklaşık 20 cm’ye varır. Meyveler başlangıçta yeşil renkte olup Kasım ayından itibaren sararıp turuncu rengini alır.

Bileşim Özellikleri

Finike portakalında yer alan bileşenler şunlardır:

• Usare miktarı %45 ile %55 arasında,
• Posa ağırlığı %45 ila %54 arasında,
• Asit oranı %0,5 ile %0,9 aralığında,
• İnvert şeker oranı %6,45 (TS 3036 standardına göre),
• pH değeri 20°C’de %4,68 (TS 266 standardına göre),
• Briks değeri 12,80 (TS 1466 standardına göre),
• Toplam asit miktarı (sitrik asit cinsinden, meg/100 gr) 0,44 (TS 1125 standardına göre).

Üretim Yöntemi

Portakal ağaçlarının dikim aralığı, arazi eğimi, toprak yapısı ve kullanılan anaca bağlı olarak farklılık gösterir. Genel olarak 6,5 × 6,5 metre, 6 × 6 metre veya 6 × 7 metre aralıklarla dikim yapılabilir. Ağaçlar, iklim koşullarına bağlı şekilde Nisan ayında çiçeklenmeye başlar.

Mart ayından itibaren gübreleme ve yabancı ot kontrolü yapılır. Bu kapsamda sürüm ya da Glyphosate-isopropylamine içeren herbisit uygulamaları gerçekleştirilir. Nisan ayıyla birlikte sulama başlar. Sulama sıklığı toprak özelliklerine göre değişmekle birlikte, yılda 5 ila 8 kez salma sulama yapılır. Bazı alanlarda damlama ya da spring sulama sistemleri kullanılarak verim artışı sağlanır. Nisan ayında budama işlemleri yapılarak ağaçların dallarına yön verilir.

Haziran ayında, sulama ve sürüm işlemleri öncesinde yazlık gübreleme yapılır. Mayıs ayından itibaren gelişen meyveler, Kasım ayında tam büyüklüğüne ulaşır. Sonbahar yağmurlarıyla birlikte meyveler yeşil renklerini kaybedip turuncuya döner ve Kasım ayından itibaren hasat edilebilir hale gelir.

Ekim sonlarında, birinci yağmurlardan sonra, kış aylarında artan nem ve mantar hastalıklarına karşı %50 metalik bakır içeren bakır oksiklorür ile ilaçlama yapılır. İlkbahar gübrelemesi Şubat ve Mart aylarında, yaz gübrelemesi ise Haziran başında uygulanır. Gübreleme miktarları, toprak ve yaprak analizlerinin sonuçlarına göre belirlenir.

Muhafaza Koşulları

Meyveler, doğal şartlara bağlı olarak Aralık, Ocak ve Şubat aylarında ağaç üzerinde kalabilir. Alternatif olarak Aralık ayında hasat edilen ürünler, 5°C’de soğuk hava depolarında yaklaşık bir ay kadar saklanabilir. Ürünler, tüketici ve alıcı firmaların talebine göre çeşitli ambalaj türlerinde hazırlanabilir. Genellikle 2 kg’lık filelerde, 16 kg’lık kasalarda veya 18-22 kg’lık kasalarda ambalajlanır. Üretici ve paketleyici firmalar kendi markalarını veya aidatlı ambalajları kullanır. Birlik adına yapılan sevkiyatlarda ise birlik logolu ambalajlar tercih edilir.

Hasat ve Sevkiyat

Hasat edilen portakallar, paketleme tesislerine taşınır; burada yıkanır ve temizlenir. Sonrasında 12-13 kg’lık ambalajlarla pazara gönderilir.

Denetim Süreci

Finike portakalının belirlenen teknik özelliklere uygunluğu, Finike Meyve Üreticileri Birliği Başkanlığı koordinasyonunda denetlenir. Denetim sürecine Birlik Yönetim Kurulu, Finike Ziraat Odası, Turunçova Belediyesi, Antalya Tarım İl Müdürlüğü, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Antalya Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ve Kumluca Ticaret Odası katılır. Denetim, en az üç kişilik, konunun uzmanı mühendisler ve yerel üreticilerden oluşan komisyonlar tarafından yılda iki kez gerçekleştirilir. Ayrıca, ihtiyaç duyulduğunda veya şikayetler üzerine 555 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca ek denetimler yapılır.