İskilip Çileği

İskilip çileği, Çorum’un İskilip ilçesinde 520 ila 1650 metre rakım aralığındaki alanlarda yetiştirilen Albion çeşidi bir çilektir. Bu ürün, bölgenin karasal ve Karadeniz iklimlerinin birleştiği özel iklimsel koşulları ile potasyumca zengin toprak yapısından etkilenerek iri, sert yapılı, parlak renkli ve aromatik meyveler oluşturur. Yılda iki defa dikimi yapılan İskilip çileği, dört yıl üretim verimliliğini korur ve ardından tarlanın dinlendirilmesi gerekir. Gece-gündüz sıcaklık farkının yüksekliği ile düşük tuzlulukta doğal kaynak suları, meyvenin tat, aroma ve kuru madde içeriğini artırır. Hasadı elle yapılan ve çanak yaprakları koparılmadan toplanan bu çilek, işlenmeye ve soğuk ortamda muhafazaya elverişlidir. 

Coğrafi Sınır

İskilip çileği, Çorum iline bağlı İskilip ilçesinin 520 ila 1650 metre rakım aralığındaki arazilerinde yetiştirilen Fragaria × ananassa cinsi "Albion" çeşidi bir çilek türüdür. Türkiye'de yetiştirilen Albion çeşidinin, İskilip'in özgün coğrafi ve iklimsel koşulları altında kazandığı karakteristik özellikler nedeniyle “mahreç işareti” kapsamında 06 Ekim 2023 tarihinde tescillenmiştir. Ürünün tanınmışlığı ve bölge ile ün bağı, uzun yıllara dayanan üretim geçmişi ve İskilip tarım ekonomisindeki rolüyle güçlenmiştir. Üretim, işleme ve diğer işlemler coğrafi sınır içerisinde gerçekleştirilmektedir.

İklim, Toprak ve Ekolojik Özellikler

İskilip ilçesi, İç Anadolu’nun karasal iklimi ile Karadeniz iklim kuşağı arasında geçiş özelliği taşır. Yazları sıcak ve kurak, kışları ise yağışlı geçer. Yıllık toplam yağış ortalaması 503,70 kg/m² olup bölgede sulama amaçlı kullanılan doğal kaynak sularının varlığı önem taşır. Bu kaynaklar düşük tuzluluk oranlarına sahip olup, bitkilerin topraktan mineral alımını kolaylaştırmaktadır. Aynı zamanda, gece-gündüz sıcaklık farkının ortalama 10 °C civarında olması, meyvenin aromatik bileşikler ve kuru madde oranları açısından gelişimini olumlu yönde etkiler. Bölge topraklarının potasyum açısından zengin olması, İskilip çileğinin şeker içeriği, rengi ve dayanıklılığı gibi özelliklerine katkı sağlamaktadır.

Tarım Uygulamaları ve Üretim Metodu

İskilip çileği üretiminde Albion çeşidi fideler kullanılır. Fideler kasım ayının ilk haftasında (güz dönemi) ve nisan ayının son haftasında (bahar dönemi) olmak üzere iki farklı dikim döneminde toprakla buluşturulur. Üretim alanları, yüksekliği 70 cm, tepe genişliği 20 cm ve alt genişliği 80 cm olan seddelerle hazırlanır. Seddelere 25 cm aralıklarla damlama sulama sistemi kurularak malç naylonu ile örtülür. Bu örtü, toprak nemini korumanın yanı sıra yabancı ot gelişimini de sınırlandırır. Fideler, çapa çapı 15 cm olan ve 25 cm aralıklarla açılmış deliklere çapraz yerleşimle dikilir.

Bitki gelişimi yaklaşık 30-45 gün içerisinde tamamlanır. İlk çıkan çiçekler kök gelişimini desteklemek amacıyla uzaklaştırılır. Fideler, dikimden 60-70 gün sonra meyve vermeye başlar. Sulama işlemi damlama yöntemiyle üç günde bir, ikişer saat süreyle uygulanır. Bitkilerin karşılaşabileceği hastalık ve zararlılara karşı (mildiyö, antraknoz, kurşuni küf, kırmızı örümcek, yeşil çekirge, yaprak biti vb.) organik (ör. bakır, kükürt) ve inorganik tarım ilaçları kullanılarak mücadele edilir.

İskilip çileğinin üretim döngüsü dört yıllık bir süreci kapsar. Bu sürenin sonunda tarla bozulur ve yeniden dikim yapılmadan önce dört yıl ara verilerek toprak dinlendirilir. Ürünün ilk yılına ait meyveler seyrek ve iri olurken, en yüksek verim ikinci yılda elde edilir. Üçüncü yıl meyve boyutlarında küçülme görülür. Dinlenme süreci hava koşullarına bağlı olarak temmuz veya ağustos aylarında gerçekleşir.

Fiziksel ve Kimyasal Özellikler

İskilip çileği, küremsi konik meyve şekline, canlı ve parlak dış renge, etli ve sert yapı özelliklerine sahiptir. Çanak yaprakları meyveye yapışık olup üstte veya gömük şekilde yer alır ve kopmaya karşı dirençlidir. Hasat işlemi sırasında çanak yaprakların korunmasına özen gösterilir.

Ürüne ait başlıca fiziksel ve kimyasal özellikler şu şekildedir:

• pH değeri: 3,3 - 3,6
• Titre edilebilir asitlik (% sitrik asit cinsinden): 0,7 - 1,1
• Suda çözülebilir kuru madde (SÇKM, % Brix): 9,2 - 13,9
• Meyve eni: 21,9 - 38,3 mm
• Meyve boyu: 25,9 - 48,7 mm
• Meyve ağırlığı: 8,1 - 28,1 g
• Aroma bileşenleri (esterler, aldehitler, ketonlar, alkoller, terpenler, furanonlar ve kükürtlü bileşikler): Toplam % 0,01 - 0,001

Meyve dış rengi CIELAB renk uzayına göre şu değerler arasındadır:

• L: 28,95 - 35,80 (parlaklık)
• a: 24,33 - 34,33 (kırmızı-yeşil ekseni)
• b: 11,40 - 33,50 (sarı-mavi ekseni)

Meyve iç rengi ve pulp renk değerleri de benzer şekilde belirlenmiştir. Bu değerler, çileğin renk yoğunluğu ve parlaklığını objektif biçimde tanımlamaya olanak sağlar.

Hasat, Ambalajlama ve Depolama

Hasat işlemi elle ve dikkatli biçimde, çanak yapraklar zarar görmeyecek şekilde gerçekleştirilir. Hasat edilen meyveler, üst üste binmeyecek şekilde 2 - 2,5 kg'lık kasalara yerleştirilir. Ürün, doğrudan güneş ışığına maruz bırakılmadan piyasaya sunulur veya +4 °C sıcaklıkta depolanabilir.

Ün Bağı ve Kültürel Değer

İskilip çileğinin modern tarım teknikleriyle üretimine 2011 yılında başlanmış olmakla birlikte, bölgede çilek üretimi daha eskiye dayanmaktadır. Ürün, İskilip ilçesinde düzenlenen festival ve yarışmalarla da tanıtılmakta ve kültürel bağlamda bölgeyle özdeşleşmektedir. Bu durum, ürün ile coğrafi sınır arasında bir “ün bağı”nın varlığını güçlendirmektedir.

Denetim ve Koruma

İskilip Çileği’nin denetimi, İskilip Belediyesi koordinasyonunda kurulan ve İskilip Belediyesi, İskilip İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, İskilip Ziraat Odası ve yerel esnaf odalarının temsilcilerinden oluşan dört kişilik bir denetim mercii tarafından yürütülmektedir. Denetimler yılda üç kez (ilkbahar, yaz ve sonbahar dönemlerinde) düzenli olarak gerçekleştirilir. Gerekli hâllerde şikâyet üzerine de denetim yapılabilir. Denetim kapsamına; üretimde Albion çeşidi kullanımı, ürün özelliklerinin uygunluğu, üretim yöntemine bağlılık, ambalajlama ve muhafaza koşulları ile tescile konu ibare ve logoların uygun biçimde kullanımı dâhildir.

Bu süreçte, denetim mercileri ihtiyaç hâlinde kamu kurumları ya da özel sektörden uzman kişilerden destek alabilir. Tescil ettiren kurum olan İskilip Belediyesi, coğrafi işaretin hukuki korunmasından sorumludur.