Ana YazarOzan MARAŞLI13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0009-0003-3183-2256

Filistin ekonomisinde iç ticaret, imalat ve finans-dışı hizmetler öne çıkan sektörlerdir. SESRIC verilerine göre, Filistin Gayri Safi Yurt İçi Hasılasına (GSYİH) 2023 yılında, yüzde 24,8 ile toptan-perakende ticaret ve turizm sektörü en büyük katkıyı yapan sektörlerdir. Onu yüzde 15,2 ile imalat sektörü, yüzde 7,7 ile tarım sektörü, yüzde 5,6 ile inşaat sektörü ve yüzde 5,5 ile ulaştırma ve haberleşme sektörleri izlemektedir (SESRIC, 2025). Diğer hizmetlerin toplamı ise yüzde 41,2 civarındadır. Bununla birlikte, 1990’ların başından itibaren imalat, tarım ve inşaat sektörlerinin GSYİH içerisindeki payında düzenli olarak bir düşüş görülmüştür. Siyonist işgal politikaları sebebiyle 1990’dan 2023’e kadar geçen sürede imalat sektörü yüzde 26,9, tarım sektörü yüzde 42, inşaat sektörü ise yüzde 44,6 oranlarında küçülmüş, buna karşın iç ticaret ve finans-dışı hizmet sektörlerinin payı artış göstermiştir (SESRIC, 2025).Filistin’in toplam GSYİH’sı Ekim 2023 sonrası süreçte yüzde 27,8 oranında küçülmüştür (PCSB, 2025: 18). Bir önceki yıla göre inşaat ve imalat sektöründe ekonomik küçülmenin izleri diğer sektörlere nazaran daha belirgindir. Özellikle işgal güçlerinin uyguladığı soykırım sebebiyle üretimin durma noktasına geldiği ve temel insani ihtiyaçların karşılanamadığı Gazze’de 2024 yılında imalat sektörünün payı yüzde 3,2, tarım sektörünün yüzde 4,4, iç ticaret sektörünün yüzde 4 ve diğer hizmetlerin payı yüzde 87,2 düzeyine gelmiştir【1】 (PCBS, 2025: 21-22).Ağırlığın göreceli olarak ziraat ve imalat sektörlerinden iç ticarete kaydığını gösteren bu değişim; siyonistlerin soykırıma varan işgal politikalarıyla sadece Filistin halkının kaynaklarını çalmakla kalmayıp, aynı zamanda üretim imkânlarını da ellerinden almaya çalıştığına ve bu yolla ekonomik bağımsızlıklarına darbe vurmayı hedeflediğine işaret etmektedir. Filistin tarım arazilerinin yüzde 63’ü gerek yönetim gerekse güvenlik açısından siyonist işgali altındaki C Bölgesi’nde bulunmakta, işgal güçleri Filistin su kaynaklarının yüzde 85’ine el koyarak Filistinlileri kuru tarıma mahkum etmekte ve birçok tarımsal alan işgal politikaları sebebiyle yok edilmektedir【2】 (Isma’il & Dajani, 2021). Yalnızca 2016 ve 2018 yılları arasında işgal güçlerinin, Batı Şeria’nın yüzde 60’ından fazlasını kapsayan C Bölgesi’ndeki inşaat izinlerinin yalnızca yüzde 3’ünü onaylamış olması ise inşaat sektörünün payındaki düşüşün gerekçesini izah etmek için yeterlidir (Shihaki, 2021). Bununla birlikte Filistinli imalatçıları kısıtlama çabaları işgal güçlerinin resmi raporlarında belgelenmiş, İsrail pazarında mevcut İsrailli firmalarla rekabet etme tehdidi oluşturduklarında, yetkililerin Gazzeli yerel girişimleri engellediği belirtilmiştir (Arnon & Weinblatt, 2001: 295). Bunların yanında, Filistin topraklarına ait olan C Bölgesi dünya brom rezervlerinin önemli bir kısmına sahip olmasına rağmen, işgal güçleri bu kaynakları tamamen gasp etmekte ve bu kaynaklarla küresel brom üretiminin yaklaşık yüzde 30’unu gerçekleştirmektedir【3】 (World Bank, 2013: 12).Bu gelişmeler neticesinde iktisadî faaliyet önemli ölçüde iç ticaret ve finans dışı hizmetler sektöründe yoğunlaşmıştır. İç ticaret sektörü ise genel itibariyle halkın temel ihtiyaçlarını temin etmektedir. Filistin’de iç ticaret sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin yüzde 45,7’sini günlük ihtiyaç ürünlerini sağlayan marketler (yüzde 21), perakende gıda mağazaları (yüzde 13) ve perakende giyim mağazaları (yüzde 12,7) oluşturmaktadır (PCBS, 2018: 83). Özellikle Filistin ekonomisindeki işletmelerin yaklaşık yüzde 88’inin 1-4 işçi çalıştıran KOBİ’lerden oluşması (Khalidi, 2019: 16) ülkedeki ekonomik faaliyetin küçük işletmeler tarafından gerçekleştiğini göstermektedir. Bunlara karşın, son yıllarda henüz ekonomideki payları mütevazı seviyelerde olsa da bilişim ve iletişim teknolojileri sektörü Filistin’de en hızlı büyüyen ve en verimli iktisadî faaliyet alanını teşkil etmekte ve önemli bir büyüme potansiyel barındırmaktadır (Khalidi, 2019: 10). İşgalin tüm tahribatına rağmen, Filistin halkının azmi ve iktisadî atılımları özgürlük mücadelesinin sadece askeri ve siyasi değil, aynı zamanda ekonomik bağımsızlık arayışının da vazgeçilmez bir parçası olduğunu göstermektedir.