Ana YazarSaim KAYADİBİ13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0002-4753-4216

KOBİ’ler, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin kısaltması anlamında kullanılır ve her ülkenin küçük ve orta ölçekli işletme tanımı farklılık arz etmektedir (Liberto, 2025). Özellikle gelişmekte olan ülkeler için ekonomide önemli bir rol oynayan KOBİ’ler dünya çapındaki işletmelerin çoğunluğunu oluşturur, istihdam sağlar ve küresel ekonomik kalkınmaya önemli katkıda bulunurlar. Dünya çapındaki işletmelerin yaklaşık yüzde 90’ını ve istihdamın yüzde 50’sinden fazlasını temsil ederler. Resmi KOBİ’ler, gelişmekte olan ekonomilerde ulusal gelirin (GSYİH) yüzde 40’ına kadar katkıda bulunur. Bu oranlar, gayri resmi KOBİ’ler de dâhil edildiğinde önemli ölçüde yükselir. Dünya Bankası’nın tahminlerine göre, büyüyen küresel iş gücünü karşılayabilmek için 2030 yılına kadar 600 milyon işe ihtiyaç duyulmakta ve bu da KOBİ gelişimini dünyadaki birçok hükümet için yüksek bir öncelik haline getirmektedir (World Bank, 2019).Filistin’de KOBİ’lerin önemi çok daha büyüktür çünkü iş gücünün yüzde 80’ini ve iş sektörünün yüzde 98’ini oluşturmaktadır. Filistin hükümeti bu ekonomik işletmeleri beş kategoride değerlendirerek standartlaştırmayı amaçlar: (1) Mikro işletmeler: 1-4 çalışanı olan ve cirosu 100.000 dolar veya daha az olan işletmeler. (2) Çok küçük işletmeler: 5-9 çalışanı olan ve cirosu 200.000 dolar veya daha az olan işletmeler. (3) Küçük işletmeler: 10-19 çalışanı olan ve satış hacmi 500.000 dolar veya daha az olan, bireylere veya ailelere ait işletmeler. (4) Orta büyüklükte işletmeler: 20-49 çalışanı olan ve satış hacmi 2.000.000 dolar veya daha az olan işletmeler. (5) Büyük işletmeler: 50 veya daha fazla çalışanı olan ve satış hacmi 2.000.000 doları aşan işletmelerdir (Abdel Razzaq, 2024: 15). Filistin Merkez İstatistik Bürosu’nun 2018 yılı verilerine göre, Filistin’deki mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelerde çalışan işçi sayısı 409.242’ye ulaşmış olup, bunların yüzde 69,8’i Batı Şeria’da ve yüzde 30,2’si Gazze Şeridi’nde bulunmaktadır (PCBS, 2023). Bu önemine binaen KOBİ’lere karşı son yıllarda Filistin’de; akademik, ekonomik ve sivil toplum kuruluşları gibi farklı sektörlerde belirgin bir ilgi oluştuğu gözlemlenmektedir (Mujahed vd., 2024).Filistin’deki KOBİ’lerin gelişmesini olumsuz etkileyen en önemli etken işgal saldırılarıdır. İsrail’in mal ve hizmetlerin hareketine getirdiği kısıtlamalar ekonomik işlemlerin tamamlanma özgürlüğünü engellemekte, mali ve idari yükleri artırmakta, ekonomik faaliyetlerin verimliliğini düşürmektedir (Abu-Daoud & Iriqat, 2024). Ayrıca bu sorunlarla baş etmeye çalışan KOBİ’ler finansmana erişim ve finansmanı yönetmede de büyük zorluklarla karşı karşıyadır (Baidoun vd., 2018: 60-80). Farklı nedenlerle de olsa KOBİ’lerin büyük çoğunluğu Filistin’de resmi finansman elde etmekte zorluklar çekmektedir. Haziran 2016’da, sadece 44.000 KOBİ mikrofinans kuruluşlarından ve bankalardan kredi alabilmiştir. Bu kuruluşların toplam kredi portföyüyle karşılaştırıldığında, KOBİ’lere verilen kredilerin oranı yüzde 17’den fazla değil ve bu da sektöre zayıf bir kredi akışı olduğunu göstermektedir (PMA, 2018).Dini hassasiyetten kaynaklanan nedenlerle bazı Filistinliler faizli bankalarla iş yapmayı sakıncalı bulmaktadırlar. Spekülasyon, faiz ve yasa dışı işlemler yüzünden alternatif finansal sistem arayan dindarlar için ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri alternatif imkânların olması bir fırsat olarak ortaya çıkmaktadır (Migdad, 2017: 133-134). Ancak İslami bankaların KOBİ finansmanına katkısı sadece yüzde 2,59’dur. Buna karşın geleneksel bankaların katkısı yüzde 97,31’i bulmaktadır. İslami bankalar toplam finansmanlarının yüzde 12,61’ini KOBİ’lere tahsis ederken bu oran KOBİ’lerin Filistin ekonomisinin yüzde 95’ini oluşturduğu düşünüldüğünde oldukça yetersiz kalmaktadır (PMA, 2020).Türkiye ile Filistin arasında KOBİ’ler bağlamında, girişimcilik ve ikili ilişkileri güçlendirmeye yönelik çeşitli anlaşmalar yapılmaktadır. 2022 yılında Türkiye Dışişleri Bakanı ve Filistin Dışişleri Bakanı’nın katılımlarıyla iki ülke arasında 9 anlaşma imzalanmış, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) ile Filistin Yatırım Teşvik Ajansı (PIPA) katılımıyla işbirliği tesis edilmiştir (KOSGEB, 2022). İkili ticaretten karşılıklı yatırımlara, sanayiden KOBİ’lere kadar birçok sahada yatırım ve üretim işbirliğinin artmasına yönelik ortak çalışmalar devam etmektedir.İsrail soykırımının Filistin ekonomisi üzerindeki etkilerinin korkunç olduğu ortadadır. Batı Şeria’da Uluslararası Çalışma Örgütünün yaptığı bir araştırmaya göre, araştırmaya katılan işletmelerin; yüzde 98,8’inin savaştan etkilendiği, yüzde 97’den fazlasının aylık ciroda düşüşle karşı karşıya olduğu, neredeyse yarısının geçici olarak işçi çıkarmak zorunda kaldığı görülmüştür (ILO, 2024).Filistin’deki KOBİ’ler için finansman eksikliği en ciddi engel olarak durmaktadır. Ancak bu engelleri aşmak için öncelikle İsrail işgalinin son bulması gerekmektedir. Çünkü Filistin ekonomisinin omurgasını oluştur KOBİ’lerin bütün sorunlarında olduğu gibi finansman konusunda yaşadığı zorluklar da doğrudan İsrail işgalciliği ile ilgilidir.