Adana Yer Fıstığı

Adana yer fıstığı, baklagiller familyasına ait Arachis hypogaea L. türü yer fıstığı bitkisinden elde edilen, Adana ilinde yetiştirilen ve özellikle Virginia çeşidiyle öne çıkan, tek yıllık yazlık bir tarım ürünüdür. Alüvyonlu, kumlu-tınlı ve taban suyu seviyesi düşük topraklarda yetiştirilen bu ürün, bölgenin uzun yaz mevsimi, yüksek sıcaklık ve güneşlenme süresi sayesinde birinci ve ikinci ürün olarak ekilebilmektedir. Sert kabuklu meyveleri en az %45 oranında yağ içerir ve hem çerezlik olarak hem de yağ üretiminde kullanılır. Ekimden hasada kadar olan süreç teknik tarım uygulamalarına dayanır; nisan ve haziran aylarında ekimi yapılan ürünler, ağustos ve ekim aylarında hasat edilir. 

Botanik Özellikler

Adana yer fıstığı, baklagiller (Fabaceae) familyasına ait, Arachis hypogaea L. türü yer fıstığı bitkisinden elde edilen, Adana ilinde yetiştirilen ve özellikle Virginia çeşidinin kullanıldığı yıllık bir yazlık bitki ürünüdür. Genellikle çerezlik olarak tüketime sunulan Adana yer fıstığı, aynı zamanda yağ üretiminde de değerlendirilir. Ürünün kabuklu meyvelerinde en az %45 oranında yağ bulunur ve protein oranı %19’a kadar çıkabilir. Bitki başına meyve sayısı ortalama 15 ile 100 adet arasında, 1000 dane ağırlığı ise 240–550 gram aralığındadır.

Yetiştirme Koşulları ve Coğrafi Sınır

Adana yer fıstığı, sıcak iklim koşulları ve uzun yaz sezonu sayesinde Adana ilinde hem birinci hem ikinci ürün olarak yetiştirilmeye elverişlidir. Adana’daki üretim alanları Ceyhan ve Seyhan nehirlerinin oluşturduğu alüvyonlu, gevşek, kumlu-tınlı toprak yapısına sahiptir. Bu özellikler; yer fıstığının toprak altında kapsül şeklinde gelişimini kolaylaştırır, iri taneli ürün elde edilmesini sağlar ve bitkinin kuruma sürecini destekler. Güneşlenme süresi de ürünün kalitesini ve verimini olumlu etkiler.

Üretim Süreci

Toprak ve Tohum Hazırlığı: Birinci ürün için ekimden önce tarla sonbaharda 20–25 cm derinlikte sürülür, kış sonrası çıkan yabancı otlar diskaro ile işlenir. Nisan ayında goble disk, diskaro, gübreleme, sürgü gibi işlemlerle ekime hazır hale getirilir. İkinci ürün ekiminde hububat hasadının ardından tav suyu verilerek aynı işlemler uygulanır. Tohum hazırlığında kapsül içerisinden çıkarılan tohumlar kullanılır.

Ekim: Birinci ürün Nisan, ikinci ürün Haziran ayında ekilir. Toprak sıcaklığı 20°C’yi geçmeden ekim yapılmaz. Ekim mesafeleri sıra arası 60–70 cm, sıra üzeri 15–20 cm, derinlik ise 4–8 cm’dir. Havalı mibzer veya pamuk mibzeri ile ya da elle ekim yapılabilir. Gübreleme için toprak analizi önerilir.

Bakım İşlemleri: Bitki çıkışları 7–10 gün içinde başlar. Bu süreçten sonra çapalama, yabancı ot mücadelesi, boğaz doldurma, sulama ve hastalık-zararlı kontrolü uygulanır. Yer fıstığı, kazık kök yapısıyla ön gübrelerden yararlanma yeteneğine sahiptir.

Sulama: Genellikle yağışla sağlanan su ihtiyacı, gerektiğinde salma ya da damla sulama ile desteklenir. Su temininde Ceyhan ve Seyhan nehirlerinden faydalanılır.

Hasat: Birinci ürün için Ağustos, ikinci ürün için Ekim ayı boyunca yapılır. Söküm aşamasında bitkiler topraktan çıkarılır, toprağı silkelenerek sıralara bırakılır. Kuruyan bitkiler hasat makinesinden geçirilerek sap ve yapraklardan ayrılır. Taneler, sergilerde güneşte kurutulur. Kurutma işlemi ortalama 1 hafta sürer ve iç kabuğun kırmızılaşmasıyla sonlanır.

Paketleme ve Saklama

Kurutulan fıstıklar, 25–30 kg’lık gıda ile temasa uygun çuvallara doldurularak 20°C sıcaklıkta, karanlık ve güneş ışığı almayan ortamda saklanır. Çuvallar, en fazla 5 kat üst üste istiflenebilir.

Kullanım Alanı

Adana yer fıstığı, çerezlik tüketimin yanı sıra yağ üretiminde de değerlendirilir. Yağlı tohum olarak sanayiye girdi sağlayan yer fıstığı, aynı zamanda insan beslenmesinde yüksek enerji ve protein kaynağıdır.

Üretim Yeri ile Bağlantı

Adana yer fıstığı, Adana ili ile uzun yıllara dayanan üretim geçmişi ve ürünün iklim-toprak koşullarına bağımlılığı nedeniyle mahreç işaretiyle tescillenmiştir. Coğrafi işaret kapsamında, tüm üretim süreci Adana ili sınırları içerisinde gerçekleştirilmelidir.

Denetim

Ürünün denetimi, Ceyhan Ticaret Borsası koordinatörlüğünde; Karataş Belediyesi, Adana Ticaret Borsası ve Adana İl Tarım ve Orman Müdürlüğü temsilcilerinden oluşan 4 kişilik bir denetim kurulu tarafından yapılır. Denetimde; kullanılan tohumların uygunluğu, üretim metoduna uygunluk, amblem ve logo kullanımı ile ürünün fiziksel ve kimyasal analizleri kontrol edilir. Gerekli durumlarda dış uzmanlardan hizmet alınabilir.