Ana YazarDerya ENSARİOĞLU13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0009-0005-8168-1083

Arapça “dabaka” sözcüğünden gelen “dabke” ya da “depki”, “hep birlikte ayağı yere sertçe vurmak” anlamında kullanılır. Filistin, Irak, Mısır, Suriye ve Ürdün’ün de içinde yer aldığı ülkelerin ortak kültürel mirası olarak özellikle düğün gibi büyük kutlamalarda topluca yapılan bir dans türüdür (Harris, 2022).Türkiye’de Hatay çevresinde yaygın olarak görülen dabkenin Doğu Akdeniz ve Orta Doğu coğrafyasında farklı‎ versiyonlarına rastlanmaktadır. Kökleri 4 bin yıl öncesine kadar uzanan (Tekin, 2020: 573-579) bu oyun, farklı kültürlerin bir dışavurumu olarak bilinmektedir. Filistin’de ise kültürel kimliği ifade etmenin ve sosyal bağları artırmanın bir yolu olan dabke (Perspektif, 2023), Aralık 2023’te UNESCO Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras listesine dahil edilmiştir (Yarımbaş, 2023).Dabke dansı, Filistin’in ulusal kimliğinin ayrılmaz bir parçasıdır. Filistinliler, bu dansı özellikle ulusal bayramlarda kimliklerini ifade etmenin bir yolu olarak icra ederler. İsrail ve onu destekleyen Avrupa sömürgeciliğinin “yerliyi ortadan kaldırma” mantığı tarafından yönlendirilen hesaplanmış bir gasp sömürgeciliği projesi【1】, Filistin halkına ait olana yönelik yağmalama, kültürünü yok etme ve toprağına el koyma【2】 biçiminde yürütülmektedir. Filistinliler hem bu yapısal şiddete hem de kültürel değerlerinin silinmesine karşı bir direnç pratiği olarak sumud örneklerinden biri olan dabke dansını kullanmaktadırlar (Hamdonah & Joseph, 2024: 1487).Dabke, çember oluşturacak şekilde bir araya gelen kişiler tarafından icra edilmektedir. Grubun başında bulunan ve dönüşümlü olarak değişen lider, hem seyirciye hem de diğer dansçılara bakarak performansı yönlendirmektedir. Dabke, insanların ayaklarını ritmik olarak yere vurmasıyla karakterize edilmektedir. Oyun sırasında dansçıların kolları genellikle birbirine kenetlidir. Çoğunlukla arka plandaki dabke müziği eşliğinde bir yandan dans edilirken bir yandan da şarkı söylenmekte veya tezahürat yapılmaktadır. Grubun başındaki lider; “raas”, “reis” veya “lawweeh” olarak adlandırılmaktadır. Bu kişi, adımları ve dansın ritmini belirlemektedir. Liderin yalnızca dabke konusunda uzman olması yetmemekte; aynı zamanda hızlı hareket etmesi ve doğaçlama yeteneğine sahip olması da beklenmektedir. Dabke, tüm bu özellikleriyle oldukça neşeli ve enerjik bir dans türüdür (Harris, 2022).Dabke dansının ortaya çıkışına ilişkin en muteber görüş, Doğu Akdeniz’de imece usulü çalışmaya duyulan ihtiyaçtan kaynaklanmış olmasıdır. Dabke ve ritimli müziği sayesinde zor işlerin hem kolaylıkla hem de eğlenceli bir şekilde tamamlandığı fark edilmiştir. Def ve darbuka gibi vurmalı çalgıların yanı sıra micviz gibi üflemeli çalgıların da eşlik ettiği dabke dansının birçok versiyonu vardır. Bunlardan özellikle altı tanesi öne çıkmaktadır: Yarım daire şeklinde toplanan bir grupla oynanan “eş-Şamaliyya ( ,”) الشمالية güçlü ve sert ayak vuruşlarıyla erkeklere özgü bir tür olarak şekillenen “eş-Şaraviyya ( ,”) الشعراوية lidersiz oynanan ve yavaş hareketlerden oluşan “el-Karaadiyya ( ,”) الكرادية ustalık gerektiren en hızlı türlerden biri olan “el-Farah ( ,”) الفره özellikle sağ ayakla yapılan üç güçlü ve sert ayak vuruşuyla simgeleşmiş, zor ve yorucu bir tür olan “el-Gazal ( ”) الغزل ile İsrail’in kuruluş günü olan 15 Mayıs 1948, yani felaket günü olarak bilinen Nekbe Günü ile özdeşleştirilen bir tür olan “es-Sahja (( ”) السحجة Harris, 2022).Bölgede İsrail işgali nedeniyle çatışmalar yaşanmaya başladığından bu yana dabke dansına yüklenen anlam da değişmiştir. Dabke, Filistinliler için gelenek, görenek ve yaşam biçimlerini korumanın etkili bir aracı olmuştur. Yaşadıkları kolektif travmayı kayıt altına almak ve ulusal kimlikleriyle bağlarını sürdürmek isteyen Filistinliler; dans ve müzik gibi sanat temelli kültürel uygulamalara giderek daha çok ağırlık vermişlerdir (Hamdonah & Joseph, 2024: 1486-1487).Günümüzde dabkeyi icra edenler, yeni medyanın imkânlarını da kullanarak geniş kitlelere ulaşabilmektedir (Hamdonah & Joseph, 2024: 1486-1487). Dabke, doğdukları topraklardan sürgün edilen ve atalarının vatanını birtakım hikâyeler, performanslar ve sosyal medya aracılığıyla tanıyan diasporadaki genç nesillerin travmasını yatıştırmaya hizmet etmekte; özgür bir Filistin umudunu diri tutmaktadır (Hamdonah & Joseph, 2024: 1499). Göze hoş gelen hareketli figürlerle uyum içinde gerçekleştirilen bu dans, yalnızca sanatın iyileştirici gücünü değil, direniş potansiyelini de ortaya koymaktadır. 2018’de Gazze Şeridi’nde başlatılan “Büyük Dönüş Yürüyüşü” gösterileri sırasında dabke dansı yaparak direnen ve İsrail’in keskin nişancıları tarafından başından vurularak öldürülen Filistinli Abdul Hakim’in videosu viral olmuş【3】; korkusuzca gerçekleştirilen bu performans, “ölümün ve özgürlüğün dansı” olarak dünya çapında yankı bulmuştur (Can, 2023). Ayağını toprağa sağlam basan bir ulusun kendini ifade aracı olarak ünlenen bu dans, oynandığı her mekâna Filistin’in haklı davasının ve kolektif kimliğinin damgasını vurmaktadır.