Ana YazarKamil TARHAN13 Temmuz 2026 16:49

ORCID ID

0000-0003-4668-7920

Doğu Akdeniz Gaz Forumu (East Mediterranean Gas Forum-EMGF), Doğu Akdeniz’deki doğal gaz kaynaklarının keşfi, üretimi ve ticaretini düzenlemek amacıyla kurulan bölgesel bir organizasyondur. 14 Ocak 2019’da Mısır Enerji Bakanı Tarek El Molla’nın davetiyle Kahire’de toplanan Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY), Yunanistan, İsrail, İtalya, Ürdün ve Filistin enerji bakanları, EMGF’nin kurulmasını görüştü. Bakanlar, bölgedeki doğal gaz keşiflerinin enerji güvenliği ve ekonomik kalkınma açısından önemine dikkat çekti. Uluslararası hukuka dayalı iş birliğinin gerekliliğini vurgulayarak, üretici, alıcı ve geçiş ülkeleri arasında teknik ve ekonomik iş birliği ile sürdürülebilir bir bölgesel gaz piyasası oluşturulması hedefini benimsediler. Bu ilk çağrı ile katılan ülkeler, özel sektör ve yatırımcıların sürece katılımının öneminin de altını çizerek bir oluşum başlattılar (MPMR Egypt, 2019).25 Temmuz 2019’da Kahire’de düzenlenen ikinci EMGF bakanlar toplantısında, İsrail, GKRY, Mısır, İtalya, Filistin, Yunanistan bakanları ile Ürdün temsilcisi kurucu bakanlar olarak ilan edilmiştir. ABD, AB, Fransa ve Dünya Bankası temsilcilerinin özel konuk olarak katılımı, uluslararası desteği göstermiştir. Toplantıda, özel sektörün sürece dahil edilmesi amacıyla Gaz Endüstrisi Danışma Komitesi’nin (GIAC) kurulması onaylanmıştır. Ayrıca mevcut ve yeni altyapılar üzerinden gaz rezervlerinden yararlanma yolları ele alınmış, Forum’un uluslararası bir örgüte dönüştürülmesi taahhüt edilmiştir. Ancak, Türkiye ve Lübnan ikinci toplantıya da katılmamıştır (Kökyay, 2021: 225).Türkiye’nin bu toplantılara davet edilmemesine ilişkin Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamalarda durum kısaca özetlenmiştir. Dışişleri Bakanlığı, EMGF’yi, bölgesel iş birliğinden ziyade dışlayıcı ve siyasi bir hamle olarak değerlendirmiştir. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, Türkiye ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) yetkililerinin davet edilmediği bir yapının gerçek anlamda iş birliği hedefi taşıyamayacağını belirtmiş; bu tür platformların bölgedeki barışa ve yapıcı diyaloğa hizmet etmeyeceğinin altını çizmiştir (T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2020). Öte yandan Lübnan’ın katılmaması ise 2010 yılında İsrail ile GKRY arasında yapılan deniz yetki alanları (MEB) anlaşması ile ilgilidir. Lübnan, bu anlaşmanın kendi kıta sahanlığını ihlal ettiğini savunmuş ve Birleşmiş Milletler’e resmî bir itirazda bulunmuştur. İki ülke yetkilileri, egemenliklerini korumak adına gerekirse askeri güce başvurma eğiliminde olduklarını açıkça dile getirmiştir. İsrail, uluslararası deniz hukukunu koruma iddiasıyla müdahalede bulunabileceklerini belirtirken, Lübnan da doğal kaynaklarını savunmak konusunda kararlı olduğunu ilan etmiştir (Kökyay, 2021: 227).16 Ocak 2020’de Kahire’de düzenlenen üçüncü EMGF bakanlar toplantısı, Forum’un kurumsallaşma sürecinde kritik bir aşamayı temsil etmiştir. Toplantıya AB ve Dünya Bankası temsilcileri katılmış, ABD ve Fransa da davetli statüsünde yer almıştır. Bu toplantının en önemli sonucu, EMGF Tüzüğü’nün onaylanarak Forum’un uluslararası hükümetler arası bir örgüt olarak resmen kurulması yönünde somut adım atılmasıdır. Toplantı sonrası yayımlanan bildiride, EMGF’nin doğal gaz alanında yapılandırılmış bir diyalog ortamı yaratacağı ve ortak bölgesel stratejiler geliştirmeye hizmet edeceği belirtilmiştir (MPMR Egypt, 2020).Forum’un resmi kuruluşu, 22 Eylül 2020’de Kahire’de gerçekleştirilen çevrim içi toplantıda, üye ülkelerin tüzüğü imzalamasıyla gerçekleşmiştir. Pandemi koşulları nedeniyle sanal ortamda yapılan toplantıya Mısır, Yunanistan, GKRY, İsrail, İtalya ve Ürdün’ün yanı sıra, ABD, AB ve Fransa da gözlemci olarak katılmıştır (Reuters, 2020). Filistin, Mahmud Abbas’ın İsrail’le ilişkilerin kesilmesi kararına bağlı olarak bu toplantıya katılmamış, ancak Forum’dan ayrılmadığını da açıklamıştır. EMGF’nin ilerleyen süreçte üye yelpazesini genişletmesi ve küresel ölçekte etkili bir örgüt haline gelmesi hedeflenmektedir (Fırat, 2020).Güncel olarak EMGF, kurucu ülkelerinin yanı sıra Fransa ve İtalya’nın da asil üye olarak katıldığı, ABD ve AB’nin ise gözlemci üyeler olarak yer aldığı bir kuruluştur (Kalaycıoğlu, 2020). İsrail medyasına göre, Filistin Yönetimi, Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) EMGF’ye gözlemci üye olarak katılma talebini veto etmiştir. Veto, BAE’nin İsrail ile ilişkilerini normalleştirmesi nedeniyle gerçekleşmiştir. Üyelik kararlarının oy birliğiyle alındığı Forum’da, bu veto BAE’nin başvurusunun reddedilmesine yol açmıştır (The New Arab, 2021).Doğu Akdeniz Gaz Forumu’na Filistin açısından bakıldığında bazı önemli imkanlar ve fırsatlar sunmaktadır. EMGF’nin kuruluş dönemi baz alındığında, Filistin’in bu yapıdaki konumu, oldukça karmaşık ve çok boyutlu bir mesele olarak değerlendirilebilir. Bu durumu hem jeopolitik hem enerji güvenliği hem de uluslararası meşruiyet ve siyasal semboller üzerinden analiz etmek mümkündür. İlk olarak EMGF, Filistin için bir siyasi temsiliyet ve meşrutiyet aracı olarak görülebilir. Filistin’in, EMGF’nin kurucu üyeleri arasında yer alması, uluslararası bir platformda devlet benzeri bir aktör olarak tanınması ve temsil edilmesi demektir. Diğer yandan, Filistin’in Doğu Akdeniz’de doğrudan hâkim olduğu ya da işletme kapasitesine sahip olduğu ciddi bir deniz enerji kaynağı bulunmamaktadır. Gazze açıklarında küçük çaplı sahalar bulunsa da bunların çıkarılması hem teknik hem de siyasi engeller nedeniyle mümkün olamamıştır. İsrail’in hukuksuz ablukası, altyapı eksikliği ve güvenlik sorunları bu engellerin başında gelir. Gerçek anlamda Filistin, enerji alanında bir üretici olmasa da bu yapıya üye olmasının sembolik ve siyasi bir önem taşıdığı söylenebilir.EMGF, Filistin açısından hem uluslararası görünürlük sağlama hem de İsrail merkezli enerji düzenlemelerine karşı ses çıkarma imkânı sunmaktadır. Ancak bu imkanların somut siyasi ve ekonomik kazanımlara dönüşmesi oldukça zordur. Üstelik son yıllarda, İsrail’in Filistin’e karşı sürdürdüğü orantısız şiddet, katliam ve soykırım ortamında bu durum daha da zorlaşmıştır. Filistin’in Forum’daki etkisi sembolik düzeyde kalmakta, karar alma süreçlerinde sınırlı bir ağırlığı bulunmaktadır. Bu nedenle EMGF, Filistin için potansiyel faydalar barındırmakla birlikte, mevcut konjonktürde daha çok siyasal mücadele sahası niteliğindedir.