Ana YazarMerve ALTINLI MACİĆ13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0000-0002-7876-2908

Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), DSM-5’te【1】 travmatik bir olaya maruz kaldıktan sonra ortaya çıkan, istemsiz hatırlamalar, aşırı uyarılma, duygusal küntleşme ve kaçınma davranışları gibi belirtilerle karakterize edilen bir ruh sağlığı durumu olarak tanımlanmaktadır (American Psychiatric Association, 2013: 271-272). Filistin’de İsrail’in işlediği soykırım, bitmek bilmeyen şiddet, işgal, abluka, tekrarlayan saldırılar, bombalama【2】, yıkım【3】, ekonomik yoksunluk【4】, ölüm【5】 ve kayıp nedeniyle ağır ve kronik bir travmanın【6】 varlığından söz etmek mümkündür. Savaş bölgelerinde bireyselin yanı sıra bir grup insan ya da topluluk tarafından paylaşılan, toplumun psikolojik ve sosyal yapısını etkileyen, fizikselden ziyade duygusal ve psikolojik olan kolektif bir acının varlığı da söz konusudur (Buheji, 2024: 31).Savaş nedeniyle yaşanan bu travmatik deneyimlerde can güvenliğinin olmaması; evlerin, eşyaların, okulların, organların, yakınların ve sevdiklerinin kaybı; ceset ve yaralılarla dolu dehşet verici manzaralar; tutuklamalar ve işkenceler; beslenme, açlık, susuzluk, işsizlik, yoksulluk, yetersiz bakım, hastalık sorunları【7】 ve bina yıkımları【8】 ile ortaya çıkan toz duman gibi olumsuz çevre koşulları karşısında bireylerde korku, şok, şiddetli uyarılma, çaresizlik, güvensizlik, umutsuzluk, yoğun stres hormonu salgılanması ve benzeri sorunlar belirmektedir. TSSB, şizofreni, anksiyete, depresyon, somatoform bozukluklar ile diğer psikososyal ve ruh sağlığı sorunları, somatik, psikolojik, sosyal ve işlevsel olmak üzere hayatın tüm boyutlarını etkilemektedir. Bu problemler en yüksek oranda TSSB olmak üzere, İsrail işgali altında devam eden kuşatmadan muzdarip en zor durumdaki Filistin mülteci bölgesi olan Gazze Şeridi’nde ve Batı Şeria’daki çocuklar, gençler ve diğer yetişkinlerde ortaya çıkmaktadır. (Abu-el-Noor vd., 2025: 1744; Altawil vd., 2023: 2, 6; Abed Alah, 2024: 19563; Qouta & el-Sarraj, 2004: 8; Thabet, 2017a: 3-6; Thabet & Vostanis, 2011: 216-217; Mahamid vd., 2021: 106-107). Filistinlilerin ciddi şekilde tehlikeye giren dayanıklılık kaynakları nedeniyle yerel personelin kısa eğitim programları alması, acil durum, kriz yönetimi ve TSSB için çeşitli müdahale yöntemlerinin uygulanması gündemdedir (Massad vd., 2018: 283).Yoğun travmatik tecrübeler nedeniyle ortaya çıkan ve artmakta olan TSSB gibi ruhsal bozukluklar ve rahatsızlıklara rağmen Filistinliler aynı anda hem karamsar hem de iyimser olabilmekte, umutsuzluk ve umudu iç içe yaşamaktadırlar (Giacaman, 2020: 370). Savaş ve ablukanın dayattığı zorluklarla başa çıkmak ve hayatta kalmak için büyük bir dayanıklılık, dirayet, uyum yeteneği, amaç ve azim sergilemektedirler【9】 (Migdad & Buheji, 2024: 26; Migdad vd., 2024: 95). Gazze halkı aşkınlık ihtiyaçları konusunda dikkate değer bir dayanıklılık göstermekte (Abed Alah, 2024: 19565), dine, Kur’ân’a ve maneviyata tutunmaktadır (Migdad vd., 2024: 107; Thabet & Thabet, 2015: 8, 10; Thabet, 2017b: 3). Gazzelilerin psikolojik dayanıklılığına ve iyi oluşlarına destek veren, kolektif acı ile başa çıkma mekanizmalarından biri de paylaşılan deneyimle gelen kolektif mutluluklarıdır (Buheji, 2024: 23; Giacaman, 2020: 370). Tüm bu mekanizmalar onların TSSB konusunda destekçileri olmaktadır.Ekim 2023‘ten bu yana literatürde yer alan ilgili çalışmaların pek çoğu elde etmiş oldukları verilerden hareketle Gazze Şeridi’ndeki insani yardım çabalarının temel bir yönü olarak (TSSB de dâhil) ruh sağlığı müdahalelerine öncelik verilmesinin acil gerekliliğine vurgu yapmaktadır (Aldabbour vd., 2024: 10; Marie vd., 2020: 10). Ancak bu girişimlerde dikkat edilmesi gereken çok önemli bir husus da bireysel müdahalelerin yanı sıra Filistin’deki kolektif dayanıklılığın varlığı ve işleyişinin göz önünde bulundurulmasıdır. Tüm bu insani yardım çabaları ise Filistinliler için adalet çağrısında bulunulmadığı müddetçe eksik ve mantıksız olacaktır. Filistinlilerin mücadeleleriyle dayanışma içinde olmak, haklarını savunmak ve acılarını sürdüren her türlü yapıya meydan okumak gerekmektedir (Veronese & Kagee, 2024: 11). Adaletsizliğin tanınması ve ortadan kaldırılması için çalışılması Filistinliler de dâhil olmak üzere tüm dünyada yaşayan topluluk ve bireyler için dayanıklılık oluşturmanın temel bileşenidir (Giacaman, 2020: 4).Okuma ÖnerileriThabet, Abdel Aziz Mousa; El-Buhaisi, Omar & Panos Vostanis (2014). “Trauma, PTSD, Anxiety, and Coping Strategies among Palestinians Adolescents Exposed to War on Gaza”. The Arab Journal of Psychiatry, 25 (1), 71-82.Thabet, Abdel Aziz Mousa & Sana Sabah Thabet (2015). “Trauma, PTSD, Anxiety, and Resilience in Palestinian Children in the Gaza Strip”. Journal of Education, Society and Behavioural Science, 11 (1), 1-13.