Ana Yazarİsa YILMAZ13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0001-7388-8539

İktisadi literatürde hanehalkı geliri, bir hanede yaşayan tüm fertlerin belirli bir dönemde (genellikle aylık veya yıllık) elde ettikleri toplam geliri ifade eder. Çalışma, girişimcilik, mülk, transfer ve diğer gelir kalemlerinden oluşan bu gelir, ekonomik refahın en temel göstergelerindendir. Ancak Filistin’de hanehalkı gelirleri, yıllardır devam eden İsrail işgali ve zulmü, yoğun kısıtlamalar ve çatışma ortamı nedeniyle düzenli olarak hesaplanamamakta, bu gelirlerde ciddi düşüşler yaşamaktadır. Bu durum yoksulluğu artırmış, yaşam standartlarını belirgin şekilde geriletmiştir.Gazze’de ve işgal altındaki diğer bölgelerde, İsrail’in yaşattığı katliamlar ve şiddet ortamının getirdiği yıkımların etkisiyle benzeri görülmemiş bir ekonomik daralma yaşanmış, Filistin ekonomisi çöküş noktasına gelmiştir. 2024 yılı sonunda reel kişi başına gelir 200 doların altına düşmüş, bu rakam Batı Şeria’daki kişi başına gelirin yalnızca yüzde 5’ine denk gelmiştir. Aynı dönemde kümülatif gelir kayıplarının 953 milyon dolar olduğu hesaplanmaktadır (World Bank, 2025: 1). İşyeri ve üretken varlıkların yıkılması, ücretli iş fırsatlarını yok denecek seviyeye indirirken, ağır nakit sıkıntısı bireylerin satın alma gücünü daha da aşındırmıştır. Nitekim nüfusun yüzde 74,3’ünün yoksulluk içinde yaşadığı tahmin edilmektedir (UNDP, 2024: 2). Gazze’de yüzde 238’i bulan enflasyon (2024) alım gücünü kritik düzeyde zayıflatmıştır (PMA, 2025: ix). Genç işsizliğinin 2024’ün son çeyreğinde yüzde 80,3’e yükselmesi bu vahim durumu özetlemektedir (PCBS, 2024: 27).Batı Şeria, Gazze’dekiyle aynı düzeyde fiziksel yıkımla karşılaşmamış olsa da gelirleri etkileyen ciddi ekonomik şoklar yaşamıştır. Bunun temel nedenlerinden biri, Filistinlilerin çoğu için işgalci İsrail ve gasp birimlerindeki istihdam fırsatlarının kapanmasıdır. Ekim 2023’ten bu yana Batı Şeria’daki işçilerin elindeki yaklaşık 155.000 iş kaybolmuştur, bunlardan yaklaşık 140.000’i İsrail ve gasp birimlerindedir. İsrail’de, ücretlerin Batı Şeria’dan önemli ölçüde daha yüksek olduğu bu işlerin kaybı, yıllık yaklaşık 3 milyar dolar ve günlük yaklaşık 25,5 milyon dolar gelir kaybına yol açmıştır. Savaş devam ederken, İsrail’de çalışma izni olan sadece birkaç bin Filistinli işçi kalmıştır. Daha önce İsrail’de çalışan birçok işçi, birikimleri tükenmiş ve çok az alternatif iş fırsatı bulabilmiş durumdadır. Bazıları hala Ekim 2023 öncesinden kalan ücretlerini beklemektedir. Belgesiz işçiler tehlikeli koşullarla karşı karşıyadır, tutuklanma riski taşımakta ve genellikle izinli olanların ücretinin yalnızca yarısını kazanmaktadırlar. 2024’te Batı Şeria’da ortalama günlük ücretler yüzde 2,3 düşmüştür. İşverenler, azalan kârlılığın işçilerin kazançlarında ve çalışma saatlerinde azalmaya yol açtığını belirtmiştir. Mayıs 2024 itibarıyla, Batı Şeria’daki hanehalklarının yüzde 87,2’si gelirlerinde bir düşüş bildirmiştir (ILO, 2025: 10-11, 21).Buna ek olarak Filistin hükümetinin artan İsrail takas geliri kesintileri ve azalan iç gelirler yüzünden şiddetlenen mali krizi, kamu hizmeti çalışanlarının hanehalkı gelirini doğrudan etkilemiştir. Hükümet, çalışanlarına yalnızca kısmi maaşlar ödemek zorunda kalmış, bu ödemeler genellikle gecikmeli olarak yapılmıştır. Gelir kesintileri nedeniyle Ekim 2023’ten beri maaşlar yüzde 60-70 oranında ödenmektedir. Beraberinde, ödenmeyen birikmiş tutarlar oluşmaktadır, bazı çalışanlar için bu miktar sekiz aylık maaşa eşittir. Örneğin, çoğu eğitimci yaklaşık üç yıldır maaşlarının yalnızca yüzde 50-80’ini almaktadır. İşgal ve katliam ortamında yaşanan mali kriz ayrıca Filistin hükümetinin sosyal transfer sağlama kapasitesini de sınırlamaktadır (ILO, 2025: 17).Ekonomik daralmalar ve gelir kayıpları, yoksullukta dramatik bir artışa yol açmıştır. Ulusal yoksulluk oranı (günlük 6,85 dolar uluslararası sınırına göre) 2023’teki yüzde 22,1’den 2024 yılı sonu itibarıyla yüzde 37,7’ye yükselmiş, tahmini 2,61 milyon insanı yeni yoksullaşmış koşullara itmiştir. Gelirin ötesindeki yoksunlukları dikkate alan çok boyutlu yoksulluk, işgal altındaki Filistin topraklarında iki kattan fazla artarak nüfusun yüzde 55’ini etkilemiştir (World Bank, 2025). Yoksunluk oranlarındaki en büyük artışlar; hareket özgürlüğü, parasal kaynaklar, işsizlik, sağlık hizmetlerine erişim ve okula kayıt gibi alanlarda gözlemlenmektedir. Tüm gelir gruplarındaki hanehalkı tüketimi, özellikle orta gelirli hanehalklarını etkileyecek şekilde önemli düşüşler yaşamıştır.Hızla artan yoksulluk ve işsizliğin ortasında, sosyal yardımın bir can simidi olarak önemi artmıştır. Ulusal Nakit Transfer Programı gibi nakit transfer programları, yoksul hanehalklarını desteklemeyi amaçlamaktadır. Artan sayıdaki yoksul gruba ulaşmak üzere bu programların genişletilmesi için ek finansman gereklidir. Daha önce İsrail’de çalışan Filistinli işçilerin Yeşil Hat üzerinden yapılan emeklilik ödemeleri de hanehalkı geliri için kritik bir destek ve yoksulluğun hafifletilmesi olarak görülmektedir (ILO, 2025: 38). Ancak, Gazze’deki mevcut durum uluslararası kuruluşların bölgeye erişimini kısıtlamış ve finansal yardımlar bir kenara gıda ve giysi gibi temel insani yardımların dahi erişiminin İsrail tarafından engellendiği bir durum ortaya koymuştur.Böylesi zor şartlar altında kötüleşen ekonomik koşullar, hanehalklarının yüzde 29’unun eğitim harcamalarını azaltmasına ve yüzde 7’sinin çocuklarını okul yerine işe göndermeye başlamasına neden olmaktadır. Eğitimdeki kesintinin uzun vadeli etkisi, vasıflı iş gücünü azaltmaktadır. Bu durum, İsrail’in Ekim 2023 sonrası saldırılarıyla daha da kötüleşmiştir. Okulların kapatılması ve uzaktan öğrenim nedeniyle gelecekte yaşanacak gelir kaybının 338 milyon dolar olacağı tahmin edilmektedir. Uzun vadede, kaliteli eğitime erişimin azalması, nitelikli iş gücü havuzunu küçültecek ve yapısal kırılganlığı derinleştirecektir (MAS, 2025: 11).Filistin’de hanehalkı geliri, özellikle Gazze’deki aşırı enflasyonla şiddetlenen toplu iş kayıpları (özellikle İsrail’den), azalan ücretler, kısmi hükümet maaşları ve ekonomik faaliyetin çöküşü nedeniyle dramatik bir düşüş yaşamıştır. Bu, yoksullukta (hem gelir bazlı hem de çok boyutlu) dramatik bir artışa ve bölge genelinde yaşam standartlarında ciddi bir kötüleşmeye yol açmıştır. İş gücünün hareketliliğinin yeniden sağlanması, hareket kısıtlamalarının kaldırılması ve Filistin hükümetinin mali istikrarının yeniden tesis edilmesi, ekonomik toparlanma ve hanehalkı gelirlerinin iyileştirilmesi için kritik adımlar olarak görülmektedir. Ancak, devam etmekte olan katliam ve İsrail’in Filistin halkını küresel ekonomi ile olan bağını kesme ve küresel toplumdan tecrit etme politikası sebebiyle bu iyileştirmeler gerçekleştirilememektedir.