Ana YazarHamza Yavuz13 Temmuz 2026 13:48

ORCID ID

0000-0003-3236-627X

İsrail’e eleştirel yaklaşan sol kanat Amerikan Yahudi kuruluşları, merkez-sol ve aşırı sol gruplar şeklinde iki kategori altında ele alınabilir. Merkez-solda yer alan gruplar şu şekilde sıralanabilir: Yeni Yahudi Anlatısı (NJN), İsrail Politika Forumu (IPF), J Street, Terakkiperver İsrail Ortakları (PPI), Reform Yahudiliği Dini Eylem Merkezi (RAC), T’ruah: Hahamların İnsan Hakları Çağrısı, Reform Yahudiliği Birliği (URJ)【1】. Bu gruplar, 1967 öncesindeki sınırları esas alan ve işgal altındaki topraklarda inşa edilen gasp birimlerinin【2】 bir bölümünün kaldırılmasını, diğer bölümü içinse üzerinde karşılıklı uzlaşıya varılmış toprak takaslarına gidilmesini öngören iki devletli çözümü çatışmayı nihayete erdirecek tek uygulanabilir seçenek olarak görmektedirler. Bu nedenle İsrail’in, Batı Şeria’daki gasp birimlerini genişletme gibi çözümün önünü tıkayacak adımlarını【3】 sert bir dille eleştirmektedirler. Ayrıca ABD’den öncü bir rol üstlenerek tarafların iki devletli çözüm hedefiyle masaya oturmalarını sağlamasını ve yeri geldiğinde İsrail hükümetine baskı uygulamasını gerektirse bile adil ve tarafsız davranmasını beklemektedirler (Waxman, 2010: 12; Fleshler, 2009: 70; Rynhold, 2015: 170).Bu tutumları, merkez-sol örgütlerin İsrail’in güvenliğine ve çıkarlarına kayıtsız oldukları veya aykırı hareket ettikleri izlenimini doğurmamalıdır. Aksine bu kategorideki gruplar genellikle kendilerini “İsrail yanlısı” olarak tanımlamakta ve İsrail’i eleştirerek yahut iki devletli çözümde ısrar ederek aslında, “İsrail’i kendisinden korumayı” (Waxman, 2010: 12) amaçlamaktadırlar. Sol gruplar iki devletli formülü, yalnızca Filistin halkının özgürce yaşayabileceği ve self-determinasyon hakkını kullanabileceği bir devlete sahip olması gerektiğine inandıkları için değil, aynı zamanda İsrail’in Yahudi ve demokratik karakterinin devamlılığını güvence altına almak için de savunmaktadırlar. Diğer bir deyişle, iki devletli çözüm ihtimali ortadan kalktığı takdirde, İsrail’in kontrol ettiği topraklardaki Filistinlilerin sayısı yakın gelecekte Yahudi nüfusunu geçebileceğinden, İsrail’in ya demokrasi olma vasfından【4】 ya da Yahudi kimliğinden vazgeçmek zorunda kalacak olmasından endişe duymaktadırlar (Waxman, 2016: 101-105). Bu bağlamda, J Street’in kurucusu ve başkanı Jeremy Ben-Ami, hem örgütlü Amerikan Yahudi toplumunu hem de İsrail’i şöyle ikaz etmektedir:“Sesimiz olabildiğince yüksek ve net bir şekilde hakikati dile getirmelidir: İsrail devletinin şu anda izlediği yol sürdürülebilir değildir. Başka bir halkı işgal etmek ve onların ulusal arzularını ve haklarını inkâr etmek yalnızca ahlaki bakımdan kabul edilemez değil, aynı zamanda İsrail Devleti projesinin tamamı için ölümcül bir tehdittir” (Ben-Ami, 2011: 223).Bu noktada, Yahudi müesses nizamının Washington’daki ağırlığını dengelemeye aday J Street örgütü önemlidir. J Street, sokakları alfabetik sırayla A’dan W’ya ilerleyen Washington, D.C.’deki eksik sokağın adını taşımaktadır. Ben-Ami, J Street ile Yahudi toplumunun daha önce Washington’da temsil edilmeyen “tutkulu makulleri” arasında paralellik kurmakta ve J Street’in, “ABD’nin barış için sadece Filistinlilere ve Araplara değil, İsraillilere de baskı yapması gerekebileceğini söylemeye hazır” bu kesimin siyasi sesi olmayı hedeflediğini ifade etmektedir (Ben-Ami, 2011: 106). Ben-Ami, 1990’ların ortalarında Bill Clinton’ın iç politika ekibinde yer almış ve pek çok seçim kampanyasında görev yapmıştır. Yani siyasetin içerisinden bir isimdir. Barack Obama’nın başkanlığı döneminde, J Street’in Beyaz Saray’la iyi ilişkilere sahip olduğu da bilinmektedir (Saltzman, 2017: 59-61).J Street’i soldaki diğer gruplardan ayıran en önemli faktör, gündemiyle örtüşen siyasilerin seçim kampanyalarına doğrudan para desteği sunmasına imkân tanıyan bir siyasi eylem komitesine (political action committee, PAC) sahip olmasıdır. Henüz kurulduğu yıl gerçekleşen seçimlerde JStreetPAC, 41 Senato ve Temsilciler Meclisi adayı için yaklaşık 580 bin dolar toplamış ve desteklediği adayların 33’ü girdiği yarışı kazanmıştır. 2024 seçimlerinde ise JStreetPAC, yaklaşık 15 milyon dolarlık bağışta bulunmuş ve desteklediği 122 görevdeki Kongre üyesinden 116’sı yeniden seçilmiştir (JStreetPAC, 2024). Bu rakamlar J Street’in Amerikan siyasetindeki etkisinin zamanla arttığını açıkça ortaya koymaktadır.Yelpazenin aşırı solunda ise Barış İçin Yahudilerin Sesi (JVP) ve IfNotNow isimli gruplar öne çıkmaktadır. İsrail’in uzun vadeli çıkarlarıyla Filistinlilerin idealleri arasında bir uyum inşa etme arayışındaki merkez-sol örgütlerin ılımlı muhalefetinden farklı olarak bu gruplar, Filistinlilerin haklarını merkeze alan daha eleştirel bir tavır sergilemektedirler. Ayrıca yine merkez-soldan ayrışarak çatışmanın hangi yolla (iki uluslu tek devlet, iki devlet veya başka bir alternatif) çözülmesi gerektiğine ilişkin kurumsal bir görüş beyan etmemektedirler. Bu sessizlik, bir yandan dışardan bir çözüm yolu dikte etmenin doğru olmadığına inanmalarından diğer yandan ise çoğunlukla desteklenen iki devletli çözümün, İsrail’in uzun yıllardır süregelen gasp ve Filistinlileri yaşadıkları yerlerden çıkarma siyaseti dolayısıyla uygulanabilir olmadığını düşünmelerinden kaynaklanmaktadır. Her iki örgüt de siyonizme karşı eleştirel bir tutum sergilemekte, İsrail’in Filistinlilere yönelik uygulamalarını apartheid olarak nitelendirmekte ve Amerikan Yahudi toplumunun ve ABD’nin İsrail’e desteğini sonlandırma gayesiyle hareket etmektedir. Bu amaçla, sıklıkla doğrudan eylem ve sivil itaatsizlik yöntemlerine başvurmaktadırlar. Örneğin, Aksa Tufanı Operasyonu’ndan kısa süre sonra 18 Ekim 2023’te, yüzlerce JVP ve IfNotNow üyesi ABD Kongresi’nde düzenledikleri oturma eylemiyle Gazze’de ateşkes çağrısında bulunmuş ve bu protesto Amerikan kamuoyunda ve uluslararası medyada geniş yankı uyandırmıştır (Livni, 2023). JVP ayrıca, Filistinli sivil toplum örgütlerinin 2005’te Batı Şeria’daki gasp yerleşimlerinde üretilen ürünleri boykot etme gibi yöntemlerle İsrail’i uluslararası hukuka uymaya zorlamak amacıyla başlattıkları Boykot, Tecrit, Yaptırım (BDS) hareketine verdiği destekle de gündeme gelmektedir. Hatta BDS hareketinin yanında yer almaları dolayısıyla, İsrail Stratejik İşler Bakanlığının 2018’in başlarında duyurduğu kararla, JVP üyelerinin ülkeye girişleri yasaklanmıştır (Landau & Sommer, 2018).ABD’li sol Yahudi grupların İsrail politikalarına yönelik eleştirileri, Filistin’de yaşananların Batı kamuoyunda fark edilmesi açısından büyük bir önem taşımaktadır. Bu eleştiriler, yalnızca İsrail’in işgal ve şiddet eylemlerinin meşruiyetini sorgulatmakla kalmamakta, aynı zamanda Filistinlilerin maruz kaldığı ağır hak ihlallerinin uluslararası alanda görünürlüğünü artırmaktadır. Nihayetinde, bu tavır, İsrail’in “tüm Yahudilerin temsilcisi” olduğu yönündeki siyonist iddiayı çürüterek Filistin mücadelesinin【5】 insani ve politik meşruiyetini güçlendiren bir işlev üstlenmektedir.