Ana YazarAyhan YATBAZ13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0002-6059-4176

Faiz belirli bir paranın belirli bir süre için iade şartı ile kullanılmasına karşılık verilen tutar olarak tanımlanabilir. Faiz oranı ise faiz tutarının saptanması için ana paraya uygulanan belirli bir yüzde olup aynı zamanda faiz haddi ya da faiz nispeti olarak adlandırılır (Aypek vd., 2009:217-9). Faiz oranı enflasyon açısından ele alındığında nominal faiz oranı ve reel faiz oranı olarak iki kısma ayrılır. Nominal faiz oranı enflasyondan arındırılmamış faiz oranı, reel faiz oranı ise enflasyondan arındırılmış faiz oranıdır. Başka bir ifadeyle reel faiz oranı kabaca nominal faiz oranı ile enflasyon oranı arasındaki farka eşittir. Buradan hareketle faiz oranlarının büyük oranda enflasyon oranına göre şekillendiği öne sürülebilir (Okka, 2006, 21).Günümüz banknot para sisteminde merkez bankaları, para arzını kontrol ederken büyük oranda faiz oranlarından yararlanırlar. Enflasyonun nispeten yüksek seyrettiği ekonomik bir ortamda merkez bankaları faiz oranlarını genellikle enflasyon oranından daha yüksek belirleyerek enflasyonu düşürmeyi hedeflerler. Enflasyon oranının üstünde belirlenen faiz oranı üzerinden merkez bankasından borçlanan mevduat bankaları bu paraları enflasyon oranından çok daha yüksek bir faiz oranı üzerinden kredi olarak piyasaya sunmak durumunda kalacakları için mevduat bankalarından borçlanmak oldukça maliyetli hale gelir. Merkez bankasının borç verirken uyguladığı faiz oranı enflasyon oranının ne kadar çok üstünde olursa, mevduat bankalarının finansman kullandırma faiz oranı da o denli yüksek ve maliyetli olur. Bu durum bankaların kaydi para oluşturma işlemini kısıtlayacağı için piyasada harcamalar azalacak, dolayısıyla mal ve hizmetlere olan talep düşeceği için enflasyon oranında düşme beklenecektir. Bu açıdan bakıldığında merkez bankası faiz oranları, bankaların mevduat ve kredi faiz oranları, tahvil ve bono faiz oranları, katılım bankaları kâr payı oranları gibi gerek fon kullandırma gerekse de fon toplamada kullanılan tüm oranlarının belirleyicisinin en önemli faktörü enflasyon olduğu söylenebilir (Case vd., 2012: 548-9).Filistin topraklarında 2023 yılı ortalama tüketici fiyat endeksi yüzde 112,12 iken, bu oran 2024 yılında yüzde 172,29 olarak gerçekleşmiştir. Bu oranlar bölgesel bazda sırasıyla Kudüs’te yüzde 113,43 ve yüzde 117,78, Gazze’de yüzde 114,2 ve yüzde 385,97, Batı Şeria’da ise yüzde 111,2 ve yüzde 113,96 şeklindedir. Bölgesel olarak bakıldığında enflasyondan en fazla etkilenen bölge savaşın en yıkıcı şekilde devam ettiği Gazze olmuştur. Nitekim 2023 yılına göre 2024 yılında enflasyondaki değişim Gazze’de yüzde 237,98 artış yönünde yol izlemiştir. Enflasyondaki kötü gidiş maalesef 2025 yılında daha da şiddetli hale gelmiştir. Filistin genelinde Haziran 2025 döneminde yıllık enflasyon oranı yüzde 255,86 olarak gerçekleşmiştir. Bu oran bölgesel olarak ele alındığında Kudüs’te yüzde 119,85, Gazze’de yüzde 777,43, Batı Şeria’da ise yüzde 114,04 şeklindedir. Bu veriler göstermektedir ki Filistin’de devam eden İsrail saldırılarının ekonomik etkileri Gazze’de maalesef doruk noktaya çıkmıştır (PMA, 2025a; Tranding Economics, 2025 ).Filistin finansal sisteminde yer alan finansal kuruluşlar büyük oranda bankalardan oluşmaktadır. 2025 yılı itibarıyla Filistin topraklarında Arab Bank, Bank of Jordan, Cairo Amman Bank, Egyptian Arab Land Bank, Housing Bank for Trade & Finance ve Jordan Ahli Bank yabancı sermayeli, Arab Islamic Bank, Bank of Palestine, Palestine Investment Bank, Palestine Islamic Bank, Quds Bank, Safa Bank ve The National Bank da ulusal sermayeli bankalar olarak faaliyet göstermektedir. Ayrıca mikrofinans kuruluşları da mevcuttur. Bu kuruluşlar 2025 yılı itibarıyla Reef Finance, Al-Ibdaa’ Microfinance company, Palestine for Credit and Development – FATEN, ACAD Finance, Asala for Credit and Development Company, Vitas Palestine, Palestinian Banking Corporation, UNRWA ve Zaytonah Islamic Financing şeklindedir. 2020 yıl sonu itibarıyla finansal aracılık faaliyetlerinde 13.948 kişi çalışmaktadır (PCBS, 2025).Filistin Devleti’nin yerel para birimi bulunmamaktadır. Filistin topraklarında Ürdün dinarı, ABD doları ve İsrail şekeli (yeni İsrail şekeli) kullanılmaktadır. Dolayısıyla bankalar da gerek kredi kullandırırken gerekse de mevduat toplarken bu para birimleri üzerinden işlem yapmaktadırlar. Filistin Merkez Bankası (Palestine Monetary Authority-PMA) Aralık 2024 verilerine göre Filistin’deki bankalar tarafından uygulanan mevduat faiz oranları dinar için yüzde 2,69, dolar için yüzde 2,89, şekel içinse yüzde 2,86 iken kredi faiz oranları sırasıyla yüzde 6,37, 6,01 ve 6,62 şeklindedir (PMA, 2025b).Normal şartlarda enflasyonla mücadelede merkez bankalarının uyguladıkları faiz oranları etkili bir araçken Filistin için bu durum söz konusu değildir. Orantısız gücün hâkim olduğu bir saldırı altında olan Filistin’de enflasyonla mücadelede faiz oranlarından ziyade mal ve hizmet arzının önündeki engellerin kaldırılması daha önceliklidir. Ambargolar, abluka ve yıkımdan dolayı üretim faaliyetlerinin gerçekleştirilememesi üretim ve hizmet arzını doğrudan etkilemekte ve ülkedeki kıtlığın en büyük nedeni olmaktadır. Zira saldırıların en fazla hasar verdiği Gazze’de çok yüksek enflasyon oranının görülmesi tesadüf değildir. Harabeye dönen Gazze’de bir yandan kuşatma devam ederken bir yandan da üretim faaliyetleri tamamen durma noktasına gelmiştir. Diğer taraftan Filistin Devleti’nin genelinde uluslararası ticari ve finansal ilişkilerin de İsrail tarafından engelleniyor olması【1】 dış ticareti bitme noktasına getirmiştir.İsrail’in bu tutumunun amacı Filistin halkını bir yandan orantısız güç kullanarak bir yandan da ekonomik ve finansal anlamda tüketerek her anlamda yok etmektir【2】. Bu durum Gazze’de maalesef çok net bir şekilde gözlenmektedir. Bir yandan Gazze bombardıman yağmuruna tutularak yok edilmeye çalışılmakta, bir yandan da hiçbir şekilde Gazze’ye yardım ulaştırılmasına müsaade edilmemektedir【3】. Konuyla ilgili yapılacak en önemli şey başta Gazze olmak üzere ablukanın kaldırılması olmalıdır. Her şeye rağmen topraklarını terk etmeyen【4】 Gazzeli mazlumların hayatta kalabilmesi bu ablukanın kaldırılmasına bağlıdır. Uluslararası sivil toplum kuruluşlarının ve aktivistlerin yapmaya çalıştıkları tam da budur. Bu konuda ülkelerin de üzerine düşeni yapması ve mazlum Filistin Halkına yardım elini uzatması hayati bir önem taşımaktadır.Okuma ÖnerileriYazıcı, R. ve Yazıcı, A. (2024). “İsrail’in Filistin’e Yönelik Eylemlerinin Adil ve Sürdürülebilir Bir Dünyaya Etkileri Açısından İncelenmesi”. Ombudsman Akademik, Özel Sayı 2 (Gazze), 345-362.