Ana YazarHüseyin ERGUN13 Temmuz 2026 13:49

ORCID ID

0000-0002-2271-0041

Hibe genel anlamıyla; bir karşılık beklemeksizin bir malın, hizmetin veya paranın başka bir kişi veya kuruma bağışlanmasıdır. İktisadi açıdan hibe, ekonomik fayda sağlama amacı gütmeyen, gönüllü bir kaynak aktarımı olarak tanımlanır. Hukuki perspektiften bakıldığında ise hibe, bağış yapanın rızasıyla ve herhangi bir zorlama olmaksızın gerçekleşen bir mülkiyet devri işlemidir. İslam hukukunda “hibe”, başkasına karşılıksız mal verme anlamında kullanılır. Genel anlamda hibe mülkiyetin bir bedel veya karşılık olmaksızın başka bir şahsa devredilmesi işlemidir. Hibenin geçerli olabilmesi için, hibeyi yapan kişinin rızası ve hibeyi alanın kabulü gerekir (Bardakoğlu, 1998: 421).Modern ekonomi literatüründe hibe, özellikle kalkınma yardımları ve sosyal destek programları bağlamında önemli bir araçtır. Mikro-hibe programları özellikle; küçük ölçekli girişimlerin desteklenmesi, yerel kalkınmanın teşvik edilmesi ve yoksullukla mücadelede kullanılmaktadır. Mikro-hibeler; düşük maliyetli, doğrudan ve hızlı etki yaratan destek mekanizmalarıdır (El-Namrouty vd., 2013: 83). Mikro-hibeler, geleneksel büyük ölçekli yardımlardan farklı olarak, doğrudan bireylere veya küçük topluluklara verilir ve genellikle yerel kapasiteleri artırmayı hedefler. Bu yöntem, özellikle çatışma bölgelerinde ve kırılgan toplumlarda etkili bir kalkınma aracı olarak görülmektedir.Filistin, tarihsel olarak siyasi istikrarsızlık, işgal ve ablukalar nedeniyle dış yardımlara bağımlı hale gelmiştir. Bu yardımların önemli bir kısmı hibe şeklinde sunulmaktadır. Türkiye, özellikle TİKA aracılığıyla Filistin’e önemli miktarda hibe desteği sağlamaktadır. TİKA’nın projeleri arasında; tarım alanında modernizasyon, sağlık sektöründe hastane kurulumu ve eğitim destekleri yer almaktadır. Örneğin, Gazze Şeridi’nde inşa edilen hastaneler【1】 ve tarımsal kalkınma projeleri Türkiye’nin doğrudan hibe yardımları ile gerçekleştirilmiştir (TİKA, 2023). Avrupa Birliği de Filistin’e yönelik en büyük hibe sağlayıcı aktörlerden biridir. AB, Filistin Otoritesine doğrudan bütçe desteği sağlamakta ve sağlık, eğitim, su yönetimi gibi alanlarda çeşitli projeleri hibeler yoluyla finanse etmektedir (Dağcı & Sak, 2016: 20) Bu hibeler; Filistin ekonomisinin canlı tutulması, kamu hizmetlerinin sürdürülebilmesi ve sosyal istikrarın korunması açısından kritik bir rol oynamaktadır.Hibe yardımları, Filistin’de kısa vadede sosyal refahı artırmak ve temel hizmetlerin devamlılığını sağlamak açısından büyük önem taşımaktadır. Ancak uzun vadede, bu yardımların Filistin’in ekonomik bağımsızlığı üzerindeki etkisi tartışmalıdır. Yapısal bağımlılığı artırabileceği ve yerel üretim kapasitesini sınırlayabileceği yönünde eleştiriler de bulunmaktadır (Khalidi & Samour, 2011: 86). Bu nedenle, hibe programlarının tasarımında sürdürülebilir kalkınma hedeflerinin gözetilmesi, yerel kapasitelerin güçlendirilmesi ve üretken sektörlerin desteklenmesi büyük önem taşımaktadır. Mikrohibe programları bu açıdan daha olumlu bir model sunmaktadır, çünkü doğrudan bireysel ve topluluk bazlı üretimi destekleyerek uzun vadeli ekonomik bağımsızlığa katkıda bulunabilirler (El-Namrouty vd., 2013: 83).Hibe, hem bireysel düzeyde hem de kurumsal düzeyde önemli bir kaynak aktarım mekanizmasıdır. İslam hukukunda hibenin; gönüllü, karşılıksız ve sosyal dayanışmayı artırıcı bir işlem olması, modern dünyada da hibenin kalkınma yardımları ve sosyal destek mekanizmaları çerçevesinde benzer bir işlev üstlenmesine olanak sağlamıştır. Filistin bağlamında hibe mekanizmaları yalnızca ekonomik destek araçları değil, aynı zamanda bilgi üretimi süreçlerini etkileyen politik araçlardır. Özellikle uluslararası akademik hibeler belirli araştırma konularını, çerçeveleri ve yöntemleri destekleyerek yerel bilgi üretimini dışsal epistemolojik kalıplara mahkûm edebilmektedir. Bu durum, Filistinli akademisyenlerin küresel bilgi sistemlerinde yer alma çabasını desteklemekle birlikte, aynı zamanda kendi düşünsel ve politik özerkliklerinden ödün vermeleri anlamına da gelebilir. W. Alqaisiya ve N. Perugini’ye (2024) göre, bu tür hibeler epistemik bağımlılık【2】 üreten bir yapının parçası haline gelmekte ve bilgi üretiminin kolonize edilmesine yol açabilmektedir. Dolayısıyla, Filistin’de sürdürülebilir ve dirençli kalkınma için yalnızca maddi değil, aynı zamanda düşünsel anlamda da özerklik hedeflenmeli; hibe mekanizmaları bu bağlamda eleştirel bir değerlendirmeye tâbi tutulmalıdır. Filistin ve Gazze örneği, hibenin sadece ekonomik bir araç değil, aynı zamanda toplumsal direncin ve bağımsızlık mücadelesinin bir parçası olabileceğini göstermektedir. Bu nedenle, hibelerin etkili ve sürdürülebilir kullanımı, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda sosyal ve siyasal açılardan da kritik öneme sahiptir.