Ana YazarFaruk TAŞÇI13 Temmuz 2026 13:50

ORCID ID

0000-0001-6514-7116

İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT), temelde siyasi bir oluşum olarak kurulmuş ve özellikle Filistin, Kudüs, KKTC, Batı Trakya, Afganistan ve Keşmir gibi Müslüman toplumların sorunlarına odaklanmıştır. Ancak zamanla çevre, ekonomi ve işbirliği gibi farklı alanlarda da faaliyet göstermeye başlamıştır (Çalışkan, 2010: 42). Bu gelişmeyle birlikte, İİT’nin amaçları arasına sosyo-ekonomik konular da dâhil olmuş; açlıkla mücadele, yoksulluğun azaltılması ve temel besinlere erişim gibi hedefler de teşkilatın çalışma alanına girmiştir (Sey, 2020: 61).Bu hedefleri gerçekleştirme adına İİT bünyesinde “Yardımcı Organlar”, “Bağlı Organlar”, “Uzmanlaşmış Organlar” ve “Daimî Temsilcilikler/Komiteler” bulunmaktadır. “Yardımcı organlar” içinde altı, “Bağlı Organlar” içinde on yedi, “Uzmanlaşmış Organlar” içinde sekiz ve “Daimî Temsilcilikler/Komiteler” içinde dört birim/kurum bulunmaktadır. Bu dört kurumdan biri “Kudüs Komitesi”dir (OIC, 2025a).12-15 Temmuz 1975’te Cidde’de yapılan 6. İslam Dışişleri Bakanları Konferansı’nda alınan kararla kurulan Komite, periyodik olarak Fas’ta toplanmaktadır; bazı dönemlerde olağanüstü toplantılar olabilmektedir. Üyesi olan (Fas, Suudi Arabistan, Ürdün, Filistin, Suriye, Lübnan, Irak, Mısır, Moritanya, Bangladeş, Pakistan, İran, Endonezya, Senegal, Nijer, Gine )16 İİT ülkesine Fas Kralı’nın başkanlık ettiği Komite’nin amaçları temelde ikidir:a.Kendi kararlarıyla uyumlu uluslararası kararların uygulanmasını takip etmek,diğer organlarla iş birliği yapmak ve üye devletlere bu kararların hayata geçi-rilmesi ile ilgili önerilerde bulunmak,b.Arap-İsrail ilişkilerine dair tüm çözüm kararlarını, Kudüs meselesiyle olan te-mel bağlantıyı göz önünde bulundurarak uygulamaya çalışmak (OIC, 2025b).Bu amaçlardan da görülebildiği üzere Kudüs Komitesi, daha çok siyasi ve askeri zeminde şekillenmektedir, ancak Kudüs ve çevresinde yaşayan Filistinlilere ve Filistinli mültecilere yönelik sosyal ve ekonomik destek politikaları gibi çalışma hedefleri de bulunmaktadır.Özellikle bu durum, Kudüs Komitesi bünyesindeki “Beyt’ül Makdis Bürosu” bağlamında görülebilmektedir. Büro’nun amaçları şu şekilde sıralanmaktadır:(i) Kudüs-ü Şerif şehrini kurtarmak;(ii) Kutsal başkentteki Filistinli nüfusa ve Filistinli kurumlara yardım eli uzatmak;(iii) Mescid-i Aksâ ve şehirdeki diğer kutsal mekanların yanı sıra şehrin kültürel, dini ve mimari mirasını korumak ve restore etmek (OIC, 2025c).Dolayısıyla Kudüs Komitesine bağlı büronun temel amacı, Kudüs’te insani kalkınmayı desteklemek, toplumsal canlanmayı teşvik etmek ve dezavantajlı gruplara sosyal yardım sunmaktır. Büro, eğitimden sağlığa, ticaretten tarıma kadar pek çok sosyal sektörü geliştirmek için tüm kaynaklarını kullanmaktadır. Kudüs dışında ise en dikkat çekici katkısı, Gazze’deki Kral II. Hassan Çevre ve Tarım Bilimleri Koleji’ne verdiği destektir (Abu Gehaisheh, 2021).Ayrıca, Kudüs Komitesi, 2000-2020 yılları arasında çeşitli alanlarda önemli harcamalar yapmıştır. Bu dönemde gençlik projelerine (spor, kültür, sosyal yardım dâhil) 30,3 milyon dolar, sağlık sektörüne 5,45 milyon dolar, eğitim alanına 11,32 milyon dolar ve tarihi binaların restorasyonunu kapsayan konut projelerine ise 9,5 milyon dolar harcamıştır (The Al-Quds Committee, 2025a).Bunun yanında, Kudüs Komitesi bünyesinde altı farklı program yürütülmektedir. Bunlardan ilki, Kudüs’deki sosyal ve ekonomik koşulları izleyerek Büro’ya güncel veriler sunan ve böylece eylem planlarının hazırlanmasına katkı sağlayan İzleme ve Değerlendirme için İrtibat “Gözlemevi”dir. İkincisi, çocuklar ve gençler için özel olarak tasarlanmış etkinliklerle farkındalığı artırmayı hedefleyen Kudüs Çocuk Kulübü’dür. Üçüncü olarak, Kudüs ve Filistin tarihi üzerine araştırmalar, bilimsel yayınlar ve burslar sunan, multimedya kütüphanesiyle desteklenen “Bayt Al-Maqdis” Araştırma ve Çalışmalar Merkezi bulunmaktadır. Dördüncü program olan “Beyt’ül Mal Kudüs” Sistemi, temel, yüksek ve mesleki eğitime yönelik çok yönlü içerikler sunmakta ve bireylerin becerilerini geliştirmeyi amaçlamaktadır. Beşinci olarak, Kudüs’teki zanaatkârların ürünlerini pazarlayabilmesi için bir platform sağlayan e-ticaret odaklı “Dlala” yer almaktadır. Son olarak, kadınların güçlendirilmesi, gelir getirici projelerin desteklenmesi, eğitim atölyeleri ve sosyal entegrasyon gibi amaçlarla faaliyet gösteren “İnsani Gelişim için Topluluk Girişimleri” programı da bu yapının önemli bileşenlerinden biridir (The Al-Quds Committee, 2025b).Fonların sürekliliği problemi ve alınan kararların uygulanabilirliğindeki sorunlara rağmen Komite’nin uluslararası düzeydeki etkisini zaman zaman görmek mümkündür. Özellikle Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun (UN, 2025) ve UNESCO’nun (2021) bazı kararlarında bu etki somut şekilde ortaya çıkmaktadır. Komite’nin girişimleriyle Kudüs’ün “işgal altındaki toprak” statüsü uluslararası hukukta teyit edilmiş, İsrail’in Kudüs’te yürüttüğü arkeolojik kazılar ve yapılaşmalara karşı çıkan bildiriler kabul edilmiştir.