Olur (İlçe)

Olur, Türkiye Cumhuriyeti'nin Erzurum iline bağlı bir idari birimdir. Coğrafi konumu itibarıyla Karadeniz Bölgesi ile Doğu Anadolu Bölgesi'nin kesişim sahasında yer almaktadır. İlçe, topografik olarak engebeli bir yapı arz etmekte olup ormanlık alanlar, akarsular ve yüksek rakımlı yaylalarla çevrilidir. İlçe merkezi, Olur Çayı vadisinde konumlanmıştır ve Erzurum şehir merkezine karayoluyla yaklaşık 170 kilometre mesafededir.

Olur (Olur Belediyesi)

Tarih

Olur ve çevresi, tarihsel süreç içerisinde farklı medeniyetlerin yerleşim alanı olmuştur. Arkeolojik bulgular, bölgedeki ilk yerleşmelerin Paleolitik döneme kadar uzandığını işaret etmektedir. Bölge, sırasıyla Urartu, Asur, Pers, Roma ve Bizans İmparatorluklarının hâkimiyetine girmiş, 1071 Malazgirt Zaferi sonrasında Selçuklu Devleti'nin kontrolüne geçmiştir. Osmanlı İmparatorluğu döneminde Kars Sancağı'na bağlı bir kaza statüsünde olan Olur, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuyla birlikte Erzurum ilinin bir ilçesi olarak idari teşkilattaki yerini almıştır.

Coğrafya

Olur ilçesi, Erzurum ilinin kuzeydoğu bölümünde konumlanır. İdari sınırları itibarıyla kuzeyde Artvin ilinin Şavşat ve Ardanuç ilçeleri, doğuda Artvin ilinin Yusufeli ilçesi, güneyde Erzurum ilinin Tortum ilçesi ve batıda Erzurum ilinin Uzundere ilçesi ile komşudur. İlçe arazisi, genel olarak dağlık ve engebeli bir yapıya sahiptir. Karadeniz Bölgesi'ne olan yakınlığı, bölgenin iklim özelliklerinde Doğu Anadolu Bölgesi'nin tipik karasal ikliminden farklılaşmalara neden olmaktadır. İlçenin başlıca su kaynağı Olur Çayı ve bu çaya katılan çeşitli derelerdir. Yüksek rakımlı bölgelerde geniş yaylalar ve doğal bitki örtüsü olarak ormanlar bulunmaktadır.

İklim

Olur ilçesinde, Karadeniz iklimi ile karasal iklimin etkileşimi sonucu ortaya çıkan bir geçiş iklimi gözlemlenir. Yaz mevsiminde ortalama sıcaklıklar 20 ile 25 °C arasında değişirken, kış mevsiminde sıcaklıklar -10 °C'nin altına düşebilmektedir. Yıllık ortalama yağış miktarı, Doğu Anadolu Bölgesi'nin diğer bölgelerine kıyasla daha fazladır. Yağış rejimi genellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında yoğunlaşmakta, yaz aylarında da düzenli aralıklarla yağış görülmektedir. Kar örtüsü, özellikle yüksek rakımlı bölgelerde uzun süreli olabilmektedir.

Nüfus

Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) 2024 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verilerine göre Olur ilçesinin nüfusu 6.220'dir. Bu nüfusun 3.149'unu erkekler ve 3.071'ini ise kadınlar oluşturmaktadır. İlçe nüfusunun genel olarak kırsal yerleşimlerin ağırlığı nedeniyle düşük olduğu ve bir önceki yıla göre %-79.8'lik bir azalma gösterdiği dikkat çekmektedir. Bu düşüşün nedenleri arasında kırsaldan kentlere göç ve olası diğer demografik faktörler yer alabilir.

Ekonomi

Olur ilçesinin ekonomik yapısı, temel olarak tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Tarımsal üretimde buğday, arpa, patates, fasulye ve yem bitkileri önemli bir yer tutmaktadır. Hayvancılık faaliyetleri kapsamında büyükbaş ve küçükbaş hayvan yetiştiriciliği yapılmaktadır. Son yıllarda arıcılık da ekonomik faaliyetler arasında gelişim göstermektedir. İlçede ormancılık faaliyetleri de bulunmaktadır. Turizm sektörü, bölgenin potansiyeline rağmen henüz ekonomik anlamda belirgin bir katkı sağlamamaktadır.

Turizm, Kültür ve Mutfak

Olur, doğal güzellikleri ve tarihî yapılarıyla turizm açısından potansiyel barındırmaktadır. İlçede yer alan yaylalar, doğa yürüyüşü, kamp ve dağcılık gibi açık hava etkinlikleri için uygun alanlar sunmaktadır. Olur Kalesi ve çevresindeki tarihî kalıntılar, bölgenin geçmişine dair bilgiler sunmaktadır. Yöresel el sanatları ve geleneksel yaşam biçimi, kültürel turizm açısından ilgi çekici unsurlar arasında yer almaktadır.

Olur'un mutfak kültürü, Karadeniz ve Doğu Anadolu mutfaklarının etkileşimini yansıtan özelliklere sahiptir. Mıhlama, hıngel, cağ kebabı ve yöreye özgü bitkilerle hazırlanan yemekler, bölge mutfağının karakteristik örneklerindendir. Ayrıca yöresel ürünlerle üretilen reçel, bal ve peynir çeşitleri de bulunmaktadır.

Olur ve Çevresindeki Tarihi Kalıntılar, Kaleler, Gözetleme Kuleleri ve Ören Yerleri

Olur ve çevresi, tarihî süreç içerisinde stratejik öneme sahip geçit bölgeleri üzerinde konumlanması nedeniyle çeşitli savunma yapılarına ev sahipliği yapmıştır. Oltu, Olur, Yusufeli ve Artvin güzergâhında yer alan küçük kaleler ve gözetleme kuleleri, genellikle Orta Çağ karakterli yapılardır ve geçit kontrolü amacıyla inşa edilmişlerdir. Bazılarının Osmanlı döneminde onarım görerek kullanımına devam edildiği bilinmektedir.

Gözetleme Kuleleri: Bölgede tespit edilen gözetleme kuleleri arasında Oltu-Olur-Yusufeli yol ayrımındaki Köprübaşı, Aşağı Karacasu (Aşağı Peneskirt), Beğendik (Pitanos), Kaledibi, Filizli (Keleşat), Keçili (Niyakom) ve Sarıbaşık köylerinde bulunan yapılar yer almaktadır. Bu kuleler, bulundukları konum itibarıyla stratejik noktalara hâkimiyet sağlamışlardır.

Petrus (Eğlek) Ören Yeri ve Kalesi: Olur ilçe merkezinin güneybatısında, yaklaşık 17 kilometre mesafede yer alan Pertus tepesi üzerinde konumlanmaktadır. Rivayetlere göre Rum-Pontus kralı Dikran tarafından kurulan Pertus şehri, günümüzde harabe görünümündedir. Ören yerinde kilise ve konut benzeri yapıların temel kalıntıları görülebilmektedir.

Keçili Köyü Vavuser Tepesi Niyakom (Nikoma, Vank, Kalmahi, Vaçedzori) Manastırı: Olur'un yaklaşık 25 kilometre kuzeybatısında, Ulahur Boğazı, Vank deresi ve Perisor Dağları'nın birleştiği Vank tepesinde bulunmaktadır. Çataksu köyüne 12 kilometre mesafededir. Üç tarafı kayalıklarla çevrili, araziye uyumlu üçgen planlı bir kale ve içerisinde sarnıçlar ile ambarlar yer almaktadır. Kale yakınında, Rum-Pontus döneminde onarım görmüş bir manastır kompleksi bulunmaktadır. Bu komplekste kapalı haç planlı, kubbeli bir kilise, beş şapel, işlevi belirlenemeyen dikdörtgen planlı iki yapı ve iki katlı, sekizgen planlı bir çan kulesi yer almaktadır. Yapı, kesme taş ve kireç harcıyla inşa edilmiş olup bitkisel motiflerle süslenmiş sütun, kapı ve pencere detaylarına sahiptir.

Çataksu (Tavuzker) Köyü Kilise Harabeleri: XIX. yüzyılda önemli bir yerleşim yeri ve Osmanlı Sancak Merkezi olan Tavuzker, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında tahrip olmuştur. Köyün ortasında, farklı Hristiyan cemaatlerine ait olduğu düşünülen yuvarlak planlı ve bazilikal planlı olmak üzere iki kilise kalıntısı bulunmaktadır. Her iki yapının da bazı kısımları temel seviyesine kadar yıkılmıştır. Ayakta kalan duvarları ise yer yer 3-4 metre yüksekliğindedir.

Çataksu (Tavuzker) Köyü Camii ve Külliyesi: XVII. ve XVIII. yüzyıllarda Doğubayazıt'taki İshak Paşa soyuna dayanan beylerin Çataksu'da ikamet ettiği bilinmektedir. Derviş Mehmed Bey tarafından XVII. yüzyılda yaptırılan külliye; bir saray (günümüzde harap olmuştur), bir hamam (kalıntıları mevcuttur), baldaken tarzında bir türbe ve ahşap ağırlıklı malzemeyle inşa edilmiş bir camiden oluşmaktadır. H.1082 (M.1671) tarihli kitabesi bulunan cami, onarımlar görmüş olup ahşap boyamalı tavanı, ahşap direkleri, minberi ve son cemaat yeriyle dikkat çekmektedir.

Çataksu Camii ( Erzurum Ansiklopedisi)

Olur Ziyaret Yerleri

Karaoğlan Ziyareti: Yukarı Karacasu (Peneskirt) Köyü'nün kuzeydoğusundaki Evigen Dağı'nın zirvesinde yer alan, moloz taşlarla çevrili tek bir mezardır. Şehit bir kişiye ait olduğu rivayet edilmekte ve yöre halkı tarafından ziyaret edilmektedir.

Mikâf Ziyareti: Ormanağzı (Karnavaz) Köyü sınırları içindeki Kotek Tepesi üzerinde bulunan, moloz taşlarla çevrili bir diğer tek mezardır. Şehit olduğuna inanılan bir kişiye ait olduğu düşünülerek ziyaret edilmektedir.

Sarıbaba Ziyareti: Olgun (Akurtis) Köyü sınırları içerisindeki Sarıbaba Dağları'nın en yüksek noktasında yer alan, moloz taşlarla çevrili tek bir mezardır. Bölge halkı tarafından ziyaret edilmektedir.