Ana YazarAyşegül AYDEMİR13 Temmuz 2026 13:51

ORCID ID

0000-0003-2343-5683

Sivil karşı koyuş, baskıya veya haksızlığa karşı bireysel ve toplumsal direnme biçimlerinden biridir. Bu kavram, aktif direniş, pasif direniş ve sumud gibi farklı ancak örtüşen mücadele stratejilerini kapsayan daha geniş bir çerçevede ele alınabilir.Sivil karşı koyuş, sivil itaatsizlik ve sumud terimleri, bazı açılardan örtüşseler de aralarında önemli kavramsal ayrımlar bulunmaktadır. Sivil itaatsizlik, şiddete başvurmadan ve demokratik hukuk devletinden taviz vermeden iktidarın haksız uygulamalarını sorgulamayı ve halkın desteğini kazanarak söz konusu uygulamaların gözden geçirilmesini zorlamayı amaçlar. Ya da hukuken meşru olmayan ancak toplumsal olarak meşru kabul edilen taleplerin dile getirilmesi yoluyla, keyfi karar ve uygulamalara karşı politika geliştirmeyi de amaçlayabilir. Bu bağlamda sivil itaatsizliğin bireysel açıdan erdemli bir yaşam anlayışını rehber edindiği söylenebilir (Kırlı, 2015). “Sumud” Filistin’e özgü direniş ve yaşam biçimini anlatmaktadır. Dolayısıyla Filistinlilerin topraklarında kalma, kimliklerini ve kültürlerini koruma çabalarını ifade etmektedir【1】. İsrail’in uyguladığı maddi ve manevi baskılara rağmen, Filistinliler günlük yaşamlarını sürdürerek ve kültürel değerlerini yaşatarak direniş göstermektedirler. Bu direniş biçimi, özellikle kadınlar tarafından desteklenmekte ve yeni nesillere aktarılmaktadır【2】 (Kor, 2024).Buna karşın “sivil karşı koyuş” çok daha kapsamlıdır ve farklı araçlarla direnmenin altını çizmektedir. İsrail işgalciliğine karşı Filistin halkının uzun yıllardır sürdürdüğü çok boyutlu ve kararlı bir mücadeleyi ifade etmektedir. Burada eylemin ne olduğundan ziyade eylemi yapan kişilerin “sivil” olması önemlidir. Aynı zamanda direnişin topyekûn olması, bir grupla yapılması ya da bireysel olması da önemli değildir. Direnişin geleneksel yöntemlerle yapılması, dijital mecralara taşınması, yerel-ulusal-küresel düzeyde organize edilmesi gibi bir ayrım da söz konusu değildir hatta direnişin şiddet içerip içermemesi de bu bağlamda önem taşımamaktadır.Bu direniş, feda eylemlerinden silahlı çatışmalara, pasif direnişten kültürel koruma ve günlük yaşamın devam ettirilmesine kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Filistinlilerin sivil karşı koyuşunun topyekûn örneklerinden biri, 1987 yılında başlayan ve “Taş İntifadası” olarak bilinen “Birinci İntifada”dır. Bu ayaklanma, Gazze Şeridi’nde İsrailli bir kamyon şoförünün aracını Filistinli işçilerin üzerine sürerek 4 kişiyi öldürmesiyle tetiklenmiştir. Olayın ardından, Filistinliler kitlesel protestolar, grevler ve İsrail ürünlerine boykot gibi sivil itaatsizlik eylemleriyle tepkilerini göstermiş, sapan ve taş kullanarak İsrail’in tam donanımlı askerlerine karşı sivil karşı koyuş yöntemlerini benimsemişlerdir (Fırat, 2021).Filistinliler, kültürel miraslarını ve kimliklerini koruma konusunda da aktif bir direniş sergilemektedirler. Geleneksel el sanatları, müzik, dans ve edebiyat gibi alanlarda faaliyet göstererek İsrail’in asimilasyon politikalarına karşı kültürel direniş göstermektedirler. Bu çabalar, Filistin kimliğinin ve kültürünün gelecek nesillere aktarılmasında kritik bir rol oynamaktadır【3】. Filistin’deki sivil direniş, uluslararası toplumun da dikkatini çekmiş ve destek bulmuştur【4】 (Kıpramaz, 2024). Dünya genelinde düzenlenen protestolar, boykot kampanyaları ve farkındalık çalışmaları, Filistinlilerin mücadelesine destek sağlamaktadır. Özellikle Boykot, Tecrit ve Yaptırımlar Hareketi (BDS Hareketi), İsrail’e karşı ekonomik ve politik baskı uygulamayı hedefleyen küresel bir kampanya olarak öne çıkmaktadır (Ersen & Madanoğlu, 2023).Filistin halkının kararlılığını ve direncini anlatan “sivil karşı koyuş”, İsrail’in uygulamaya devam ettiği yıkımları ifade etmekte; soykırım, kültürkırım, eğitimkırım, ekokırım, sağlıkkırım gibi hayatın her alanına nüfuz eden şiddet karşısında kimliklerini ve haklarını her türlü yolla koruma mücadelesinde önemli bir rol oynamaktadır.Okuma ÖnerileriToçoğlu, Fatma Zehra (2019). “Filistin’de Direniş”. Kriter. Erişim Tarihi: 29.01.2025, https://kriterdergi.com/dosya-israil-sorunu/filistinde-direnis.